Ήταν 26 Σεπτεμβρίου 2000 όταν το «Εξπρές Σάμινα», με 533 ανθρώπους πάνω του, σαλπάριζε από τον Πειραιά για τα νησιά του Αιγαίου. Ένα ακόμα ταξίδι στην πολυσύχναστη ακτοπλοϊκή γραμμή, μια ακόμα ρουτίνα για τους επιβάτες που ήθελαν να φτάσουν σε νησιά της άγονης γραμμής. Κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί πως εκείνο το βράδυ θα γραφόταν μία από τις πιο μαύρες σελίδες της σύγχρονης ναυτικής ιστορίας της Ελλάδας.
Στις 10:15 μ.μ., με 8 μποφόρ να χτυπούν το Αιγαίο, το «Σάμινα» προσέκρουσε με 18 κόμβους στις νησίδες «Πόρτες» έξω από την Πάρο. Ένα ρήγμα τριών μέτρων στο δεξιό ύφαλο άνοιξε τον δρόμο για τον υγρό του τάφο. Σε λιγότερο από 25 λεπτά, το πλοίο βυθίστηκε, παίρνοντας μαζί του 81 ψυχές.
Ο πανικός που επικράτησε δεν ήταν απλώς αποτέλεσμα της σφοδρής πρόσκρουσης, αλλά της αμέλειας. Το πλήρωμα δεν είχε εκπαίδευση, οι λέμβοι δεν λειτουργούσαν, οι υδατοστεγείς πόρτες ήταν ανοιχτές, η εφεδρική ηλεκτρογεννήτρια δεν λειτούργησε. Στο σκοτάδι, επιβάτες πάλευαν να βρουν σωσίβια, να ανέβουν σε βάρκες, να κολυμπήσουν στα παγωμένα νερά. Πολλοί τα κατάφεραν χάρη στους ψαράδες της Πάρου που έσπευσαν με τα καΐκια τους. Το κράτος άργησε.
Το πλοίο, γερασμένο και κακοσυντηρημένο, θα αποσυρόταν σε τρεις μήνες. Ο πρώην μηχανικός του είχε παραιτηθεί λίγες ημέρες πριν, προειδοποιώντας για την κατάστασή του: μηχανές προβληματικές, πόρτες που δεν έκλειναν, λέμβοι που δεν καθελκύονταν. Προειδοποιήσεις που αγνοήθηκαν.
Η τραγωδία έφερε στην επιφάνεια το διαχρονικό έλλειμμα ευθύνης: πλοία να ταξιδεύουν ενώ δεν έπρεπε, εταιρείες να κοιτάζουν μόνο την κερδοφορία, κράτος που δεν ασκεί έλεγχο. Ενώ οι συγγενείς θρηνούσαν, η πολιτεία υποσχόταν «το μαχαίρι θα φτάσει στο κόκκαλο». Δεν έφτασε ποτέ. Οι δίκες έβγαλαν κάποιες καταδίκες, αλλά οι ποινές μειώθηκαν, οι περισσότεροι αφέθηκαν ελεύθεροι. Η εταιρεία συνέχισε την πορεία της, ο εφοπλιστής Παντελής Σφηνιάς δεν άντεξε το βάρος και αυτοκτόνησε λίγους μήνες μετά.
Εικοσιπέντε χρόνια μετά, το κουφάρι του «Σάμινα» παραμένει στον βυθό ως μνημείο ντροπής. Όχι μόνο για τους 81 που χάθηκαν, αλλά και για μια χώρα που συχνά κρύβει τις ευθύνες της κάτω από το νερό. Το ναυάγιο δεν ήταν φυσικό ατύχημα. Ήταν αποτέλεσμα παραλείψεων, προχειρότητας και μιας ολόκληρης νοοτροπίας που θεωρεί ότι «κάπως θα τη βολέψουμε».
Το «Σάμινα» δεν είναι απλώς μια μαύρη επέτειος. Είναι υπενθύμιση ότι οι ζωές δεν μπαίνουν σε excel ισολογισμών, ούτε χωράνε σε προεκλογικές εξαγγελίες. Είναι προειδοποίηση ότι η αμέλεια σκοτώνει. Και πως όταν οι ευθύνες δεν αποδίδονται, οι ίδιες πληγές μένουν ανοιχτές.
