Όταν πέρυσι ένας μαθητής που έτρεχε σε μια παραλία στο νησί Σάντι στη Σκωτία συνάντησε τα ξύλα ενός ναυαγίου που είχε αποκαλυφθεί μετά από μια καταιγίδα, οι κάτοικοι της περιοχής γνώριζαν ότι το πλοίο μπορεί να έχει μια ενδιαφέρουσα ιστορία.
Οι κάτοικοι του μικροσκοπικού νησιού στην άκρη του σκωτσέζικου αρχιπελάγους Όρκνι είναι εξοικειωμένοι με τα πλοία που έχουν ναυαγήσει σε φουρτουνιασμένες θάλασσες, καθώς εκατοντάδες ναυάγια έχουν καταγραφεί εκεί ανά τους αιώνες.
Αυτό το μεγάλο τμήμα του δρύινου κύτους (το κάτω κοίλο μέρος του πλοίου), όμως, φαινόταν ιδιαίτερα καλοφτιαγμένο και προφανώς δεν ήταν πρόσφατο. Το ερώτημα ήταν, πόσο παλιό ήταν το πλοίο – και τι άλλο θα μπορούσαν να μάθουν γι’ αυτό;
Σύμφωνα με τον Guardian, δεκαοκτώ μήνες μετά την ανακάλυψη αυτή, τον Φεβρουάριο του 2024, αρχαιολόγοι και τοπικοί εθελοντές κατάφεραν να ταυτοποιήσουν το πλοίο και να συνθέσουν την εκπληκτική ιστορία ενός σκάφους που έγινε μάρτυρας μερικών από τα πιο δραματικά γεγονότα του 18ου αιώνα πριν τελικά ναυαγήσει στα ανοικτά του Σάντι στη Σκωτία το 1788.
Το κουβάρι ξετυλίγεται
Χάρη στη λεπτομερή χρονολόγηση της ξυλείας και την ιστορική ανάλυση, οι ειδικοί είναι βέβαιοι ότι το κύτος ανήκε στο HMS Hind, μια φρεγάτα 24 πυροβόλων του Βασιλικού Ναυτικού που ναυπηγήθηκε στο Τσίτσεστερ το 1749 και ακολούθησε μια αξιοσημείωτη καριέρα.
Παρά το άσχημο τέλος του, το Hind ήταν «ένα εκπληκτικά μακρόβιο και τυχερό πλοίο», σύμφωνα με τον Μπεν Σόντερς, ανώτερο θαλάσσιο αρχαιολόγο της Wessex Archaeology, ο οποίος ηγήθηκε του έργου μαζί με την Historic Environment Scotland (HES) για την ανάκτηση και ταυτοποίηση των λειψάνων του πλοίου.
Το πλοίο, σύμφωνα με τα ναυτικά αρχεία, υπηρέτησε στα ανοικτά των ακτών της Τζαμάικα τη δεκαετία του 1750 και έλαβε μέρος στις πολιορκίες του Λουιζμπούργου (1758) και του Κεμπέκ (1759), όταν οι Βρετανοί νίκησαν τις γαλλικές δυνάμεις στον Καναδά κατά τη διάρκεια του επταετούς πολέμου. Ήταν μεταξύ του βρετανικού στόλου στον αμερικανικό επαναστατικό πόλεμο της δεκαετίας του 1770 και στη συνέχεια υπηρέτησε για μια δεκαετία ως εκπαιδευτικό πλοίο στη Θάλασσα της Ιρλανδίας, πριν παροπλιστεί και πουληθεί για να γίνει φαλαινοθηρικό πλοίο 500 τόνων στον Αρκτικό Κύκλο.
Με αυτή τη μορφή, και με το νέο όνομα The Earl of Chatham, το πλοίο ναυάγησε από καταιγίδα στη Βόρεια Θάλασσα στις 29 Απριλίου 1788. Ακόμα και τότε, η τύχη του δεν το εγκατέλειψε – και οι 56 επιβαίνοντες επέζησαν, όπως αναφέρει ένα απόσπασμα της Aberdeen Journal.
Οι προκλήσεις ταυτοποίησης
Ωστόσο, η ταυτοποίηση του πλοίου αποτέλεσε πρόκληση για τους σημερινούς αρχαιολόγους. Το πλοίο, διαστάσεων 10 μέτρων επί 5 μέτρων, είχε διατηρηθεί καλά κάτω από την άμμο, επιτρέποντας την αποστολή πολλαπλών δειγμάτων ξύλου για δενδροχρονολογική ανάλυση. Οι ειδικοί διαπίστωσαν ότι το ξύλο προερχόταν από τη νότια και νοτιοδυτική Αγγλία και ότι το παλαιότερο δείγμα είχε σαφή ημερομηνία υλοτομίας την άνοιξη του 1748.
Στη συνέχεια, ο Σόντερς και οι συνάδελφοί του συνεργάστηκαν στενά με την κοινότητα του Σάντι, για την οποία τα ναυάγια αποτελούσαν σημαντική πηγή ξύλου για αιώνες. Το νησί είναι σε μεγάλο βαθμό άδενδρο, και «μερικοί από τους ανθρώπους με τους οποίους δουλεύουμε έχουν τις μισές στέγες τους στηριγμένες σε ιστούς και δοκούς καταστρώματος», λέει. «Είναι απίστευτο».
Μια ημερομηνία στα μέσα του 18ου αιώνα ήταν όχι μόνο ενδιαφέρουσα αλλά και χρήσιμη, λέει ο Σόντερς, «επειδή τότε αρχίζει να αναπτύσσεται η γραφειοκρατία του βρετανικού κράτους και επιβιώνουν πολύ περισσότερα αρχεία». Μια ομάδα 20 εθελοντών ερευνητών έψαξε σε ναυτικά αρχεία, κυβερνητικά ναυτιλιακά μητρώα και δελτία ειδήσεων για να εντοπίσει το σωστό πλοίο ανάμεσα σε τουλάχιστον 270 που είναι γνωστό ότι ναυάγησαν στο Σάντι.
Τελικά, τα αρχεία οδήγησαν τους ερευνητές στο Hind και στη δεύτερη ζωή του ως φαλαινοθήρας – όταν η πρώιμη βιομηχανική επανάσταση της Βρετανίας βασιζόταν περισσότερο στα προϊόντα της φαλαινοθηρίας.
Τα ξύλα που διασώθηκαν από την ακτογραμμή διατηρούνται τώρα υποβρυχίως στο κέντρο πολιτιστικής κληρονομιάς του Σάντι, ενώ συζητείται η μακροπρόθεσμη στέγαση τους.
