Μεγάλη απώλεια για την κρητική μουσική παράδοση αποτελεί ο θάνατος της Ασπασίας Παπαδάκη, μιας γυναίκας που έκανε αυτό που «δεν γινόταν» — και το έκανε πρώτα. Η πρώτη λυράρισσα στην ιστορία της Κρήτης έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 94 ετών, αφήνοντας πίσω της όχι απλώς τραγούδια και σκοπούς, αλλά έναν δρόμο ανοιχτό για τις επόμενες γενιές.
Ρίζες βαθιά δεμένες με την παράδοση
Γεννημένη το 1932 στην Πλάκα Χανίων, μεγάλωσε σε οικογένεια όπου η μουσική δεν ήταν χόμπι αλλά τρόπος ζωής. Ο πατέρας της έπαιζε λαούτο, ενώ ο θείος της, Μιχάλης Παπαδάκης (γνωστός ως Πλακιανός), ήταν ήδη αναγνωρισμένος λυράρης. Με τέτοιο υπόβαθρο, η πορεία της έμοιαζε προδιαγεγραμμένη — μόνο που η κοινωνία είχε άλλη γνώμη για το αν «επιτρέπεται» μια γυναίκα να κρατά λύρα.
Καθοριστική υπήρξε η συνεργασία της με τον αδελφό της, Παύλο Παπαδάκη, σπουδαίο λαουτιέρη και τραγουδιστή, με τον οποίο συμπορεύτηκε για δεκαετίες σε γλέντια και εκδηλώσεις.
Η πρώτη λύρα και η σύγκρουση με τα «πρέπει»
Σε ηλικία μόλις 14 ετών, κατασκεύασε μόνη της την πρώτη της λύρα και άρχισε να παίζει, κόντρα στις αντιλήψεις της εποχής που θεωρούσαν το όργανο ανδρική υπόθεση. Όταν η μητέρα της τής χάρισε ένα βιολί ως πιο «αποδεκτή» επιλογή, η Ασπασία δεν διάλεξε: τα έμαθε και τα δύο. Και τα υπηρέτησε με τον ίδιο σεβασμό.
Από τα πανηγύρια στη δισκογραφία
Η παρουσία της ήταν σταθερή σε γλέντια, πανηγύρια και πολιτιστικές διοργανώσεις στην Κρήτη, την Ελλάδα και το εξωτερικό. Συνεργάστηκε με σημαντικούς καλλιτέχνες, μεταξύ των οποίων και ο Βαγγέλης Ζαμπετουλάκης, συμμετέχοντας σε αξιόλογες δισκογραφικές δουλειές.
Ξεχώρισε σε ερμηνείες αποσπασμάτων του Ερωτόκριτου και σε παραδοσιακούς χορούς όπως το Πεντοζάλι, αποδεικνύοντας ότι η δύναμη της κρητικής μουσικής δεν έχει φύλο — έχει ψυχή.
Η πρώτη επαγγελματίας γυναίκα μουσικός στην Κρήτη
Η Ασπασία Παπαδάκη δεν ήταν απλώς ταλαντούχα. Ήταν πρωτοπόρος. Η πρώτη επαγγελματίας γυναίκα που στάθηκε ισότιμα δίπλα στους άνδρες μουσικούς, σε εποχές δύσκολες και αυστηρές. Χωρίς συνθήματα, χωρίς φασαρία. Με λύρα, βιολί και δουλειά.
Τα τελευταία χρόνια της ζωής της τα πέρασε στο Δημοτικό Γηροκομείο Χανίων, με την αγάπη για τη μουσική να μένει ζωντανή μέχρι το τέλος.
Το όνομά της θα παραμείνει άρρηκτα συνδεδεμένο με τη λύρα, το βιολί και την πολιτιστική ταυτότητα της Κρήτης. Γιατί κάποια πράγματα, όταν γίνουν πρώτα, μένουν για πάντα.
Η Ασπασία Παπαδάκη
