Η Ελλάδα βρίσκεται πολύ κοντά στην ανακοίνωση απαγόρευσης της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από παιδιά κάτω των 15 ετών, σύμφωνα με ανώτερη κυβερνητική πηγή που μίλησε στο Reuters. Η κίνηση εντάσσεται σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό κύμα αυστηροποίησης των κανόνων για την ψηφιακή παρουσία των ανηλίκων.
Την ίδια ώρα, χώρες όπως η Ισπανία κινούνται ακόμη πιο επιθετικά, σχεδιάζοντας απαγόρευση κάτω των 16 ετών και απόδοση προσωπικής ευθύνης στα στελέχη των social media για περιεχόμενο ρητορικής μίσους. Το μήνυμα είναι σαφές: η ανοχή τελειώνει.
«Ψηφιακή ενηλικίωση» και πολιτική βούληση
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έχει θέσει δημόσια το ζήτημα της ηλικίας ψηφιακής ενηλικίωσης, δηλώνοντας ότι η Ελλάδα εξετάζει σοβαρά την απαγόρευση χρήσης social media για ανηλίκους, στα πρότυπα της Αυστραλία. Η διαφορά; Όχι οριζόντια απαγόρευση πλατφορμών, αλλά έλεγχος από τη συσκευή.
Kids Wallet: ο έλεγχος από την πηγή
Κεντρικό ρόλο στο ελληνικό σχέδιο παίζει η εφαρμογή Kids Wallet, που αναπτύχθηκε από το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Μέσω αυτής:
- φιλτράρεται ή μπλοκάρεται η πρόσβαση σε social media (Facebook, Instagram, TikTok, X κ.ά.) για χρήστες κάτω των 15,
- αποκλείονται πλατφόρμες online τζόγου, πορνογραφικού περιεχομένου, γνωριμιών (π.χ. Tinder),
- περιορίζεται η πρόσβαση σε πωλήσεις καπνού και αλκοόλ.
Ο έλεγχος δεν απαιτεί καν log in: η συσκευή «ξέρει» την ηλικία του χρήστη και ενεργοποιεί αυτόματα τα φίλτρα. Παράλληλα, οι ίδιες οι πλατφόρμες θα πιεστούν να ενισχύσουν την επαλήθευση ηλικίας.
Διάλογος με τους κολοσσούς
Η ελληνική πλευρά βρίσκεται σε συνεχή διάλογο με εταιρείες τεχνολογίας, μεταξύ των οποίων και η Google, που κατέθεσε τεχνικές προτάσεις για την προστασία ανηλίκων. Αν και κρίθηκαν άρτιες, δεν υιοθετήθηκαν, καθώς η Ε.Ε. προκρίνει εθνικά εργαλεία, όπως το Kids Wallet, για λόγους ομοιογένειας και ελέγχου.
Ανοιχτό παραμένει το ερώτημα για εφαρμογές όπως το WhatsApp, που χρησιμοποιούνται και για εκπαιδευτικούς ή οικογενειακούς λόγους.
Φρένο στο doomscrolling
Στο επίκεντρο των κυβερνητικών αποφάσεων βρίσκεται το doomscrolling: η ασταμάτητη κατανάλωση σύντομων βίντεο και αναρτήσεων, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το TikTok. Επιστημονικές μελέτες συνδέουν τον εθισμό αυτό με:
- διάσπαση προσοχής και ΔΕΠΥ,
- προβλήματα μνήμης και ύπνου,
- άγχος, κατάθλιψη και κοινωνική απομόνωση,
- πτώση σχολικών επιδόσεων.
Ο μηχανισμός είναι απλός και επικίνδυνα αποτελεσματικός: κάθε swipe προκαλεί μικρή έκκριση ντοπαμίνης. Μικρή δόση ευχαρίστησης, ξανά και ξανά. Ψηφιακή νικοτίνη, με την οθόνη στη θέση του τσιγάρου.
Το αυστραλιανό προηγούμενο
Στην Αυστραλία, η νομοθεσία απαγορεύει τη διατήρηση λογαριασμών social media από άτομα κάτω των 16 ετών σε δεκάδες πλατφόρμες. Ο νόμος συνοδεύεται από αυστηρή εποπτεία και ευθύνη των εταιρειών. Δεν είναι τυχαίο ότι αποτέλεσε σημείο αναφοράς για την ελληνική και ευρωπαϊκή συζήτηση.
Το διακύβευμα
Η συζήτηση δεν αφορά την τεχνολογία καθαυτή. Αφορά παιδιά, εγκέφαλους σε ανάπτυξη και μια γενιά που μεγάλωσε με τον αντίχειρα να σκρολάρει πριν μάθει να βαριέται, να συγκεντρώνεται ή να σκέφτεται σε βάθος.
Με απλά λόγια: το κράτος προσπαθεί να βάλει όρια εκεί που η αγορά δεν έβαλε ποτέ. Και αυτή τη φορά, το κάνει όχι με σλόγκαν, αλλά με μηχανισμό. Αν θα πετύχει, θα φανεί σύντομα. Το βέβαιο είναι ότι το «ό,τι θέλει το παιδί στο κινητό» μπαίνει στο συρτάρι της εποχής που τελείωσε.
