Η 22α Σεπτεμβρίου έχει καθιερωθεί ως Ευρωπαϊκή Ημέρα Χωρίς Αυτοκίνητο, ολοκληρώνοντας κάθε χρόνο την Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Κινητικότητας.
Πρόκειται για μια συμβολική, αλλά ουσιαστική πρόσκληση προς τους πολίτες να αφήσουν για μία ημέρα το αυτοκίνητο και να επιλέξουν εναλλακτικούς τρόπους μετακίνησης: τις δημόσιες συγκοινωνίες, το ποδήλατο ή ακόμη και το περπάτημα για τις μικρότερες αποστάσεις.
Η ημέρα δεν στρέφεται συλλήβδην εναντίον του αυτοκινήτου. Θέτει, όμως, ένα απλό και μάλλον άβολο ερώτημα: χρειάζεται πραγματικά να χρησιμοποιούμε το ΙΧ για κάθε διαδρομή;
Οι πόλεις παραχωρούν χώρο στους ανθρώπους
Στο πλαίσιο του εορτασμού, ευρωπαϊκοί δήμοι περιορίζουν προσωρινά την κυκλοφορία των οχημάτων σε κεντρικούς δρόμους και οργανώνουν δράσεις που αναδεικνύουν μια διαφορετική εικόνα της πόλης.
Δρόμοι που καθημερινά κατακλύζονται από αυτοκίνητα μετατρέπονται για λίγες ώρες σε χώρους περιπάτου, ποδηλασίας, παιχνιδιού και πολιτιστικών εκδηλώσεων. Οι πολίτες έχουν έτσι τη δυνατότητα να δουν στην πράξη πώς μπορεί να λειτουργήσει μια γειτονιά όταν μειώνονται ο θόρυβος, η κίνηση και η ατμοσφαιρική ρύπανση.
Το ζητούμενο, βέβαια, δεν είναι μια όμορφη φωτογραφία για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και μετά επιστροφή στα ίδια. Η επιτυχία της ημέρας κρίνεται από το εάν οι προσωρινές δράσεις αφήνουν πίσω τους μόνιμες αλλαγές.
Γιατί χρειάζεται να περιοριστεί η εξάρτηση από το ΙΧ
Η υπερβολική χρήση του αυτοκινήτου επιβαρύνει την ποιότητα ζωής στα αστικά κέντρα. Προκαλεί κυκλοφοριακή συμφόρηση, αυξάνει την ατμοσφαιρική ρύπανση και τον θόρυβο, καταλαμβάνει πολύτιμο δημόσιο χώρο και εντείνει τον κίνδυνο τροχαίων ατυχημάτων.
Παράλληλα, οι καθημερινές ώρες που χάνονται στην κίνηση έχουν άμεσο οικονομικό και κοινωνικό κόστος. Οι πολίτες πληρώνουν περισσότερα για καύσιμα και συντήρηση, ενώ οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν καθυστερήσεις στις μεταφορές και στις παραδόσεις.
Η στροφή προς περισσότερο βιώσιμες μετακινήσεις μπορεί να προσφέρει καθαρότερο αέρα, ασφαλέστερους δρόμους και καλύτερη δημόσια υγεία. Το περπάτημα και το ποδήλατο εντάσσουν τη σωματική δραστηριότητα στην καθημερινότητα, ενώ οι αποτελεσματικές δημόσιες συγκοινωνίες μειώνουν την ανάγκη κατοχής και χρήσης ιδιωτικού οχήματος.
Η ελληνική πραγματικότητα
Στις ελληνικές πόλεις η σχέση με το αυτοκίνητο παραμένει βαθιά ριζωμένη. Η ανεπαρκής κάλυψη από δημόσιες συγκοινωνίες, τα κατειλημμένα ή στενά πεζοδρόμια, η έλλειψη συνεχόμενων ποδηλατικών διαδρομών και η άναρχη στάθμευση κάνουν την εναλλακτική μετακίνηση δύσκολη — και σε ορισμένες περιπτώσεις επικίνδυνη.
Δεν αρκεί, επομένως, να ζητά κανείς από τον πολίτη να εγκαταλείψει το ΙΧ εάν δεν του προσφέρει μια αξιόπιστη, ασφαλή και οικονομικά προσιτή επιλογή.
Μια σοβαρή πολιτική βιώσιμης κινητικότητας απαιτεί:
- συχνές και αξιόπιστες δημόσιες συγκοινωνίες,
- ασφαλή και ελεύθερα πεζοδρόμια,
- ενιαίο δίκτυο ποδηλατοδρόμων,
- προσβασιμότητα για ηλικιωμένους και άτομα με αναπηρία,
- ασφαλείς διαβάσεις και χαμηλότερες ταχύτητες στις γειτονιές,
- χώρους στάθμευσης κοντά σε σταθμούς μέσων μαζικής μεταφοράς,
- ουσιαστικό πολεοδομικό σχεδιασμό.
Χωρίς αυτές τις υποδομές, η Ημέρα Χωρίς Αυτοκίνητο κινδυνεύει να παραμείνει μια ετήσια συμβολική εκδήλωση χωρίς πρακτικό αντίκρισμα.
Μία ημέρα ως δοκιμή για το μέλλον
Η Ευρωπαϊκή Ημέρα Χωρίς Αυτοκίνητο δεν υπόσχεται ότι οι πόλεις μπορούν να λειτουργήσουν χωρίς κανένα όχημα. Αναδεικνύει, όμως, ότι μπορούν να λειτουργήσουν με λιγότερα αυτοκίνητα και με δικαιότερη κατανομή του δημόσιου χώρου.
Για έναν εργαζόμενο που μετακινείται καθημερινά από περιοχή χωρίς επαρκή συγκοινωνία, το αυτοκίνητο μπορεί να είναι ανάγκη. Για μια διαδρομή λίγων εκατοντάδων μέτρων, όμως, συχνά αποτελεί απλώς συνήθεια.
Η 22α Σεπτεμβρίου είναι μια αφορμή για να δοκιμάσουμε κάτι διαφορετικό. Η πραγματική αλλαγή, ωστόσο, θα έρθει όταν το λεωφορείο φτάνει στην ώρα του, το πεζοδρόμιο είναι προσβάσιμο και το ποδήλατο μπορεί να κινηθεί με ασφάλεια.
Μέχρι τότε, η «πόλη χωρίς αυτοκίνητο» θα παραμένει περισσότερο υπόσχεση παρά καθημερινότητα. Αλλά κάθε σοβαρή αλλαγή ξεκινά ακριβώς έτσι: με την απόδειξη ότι ένας άλλος τρόπος είναι δυνατός.
