Η νεανική βία δεν εκδηλώνεται ξαφνικά ούτε γεννιέται στο κενό. Πίσω από κάθε περιστατικό κρύβονται οικογενειακές ισορροπίες που διαταράχθηκαν, σχολικά περιβάλλοντα που αδυνατούν να στηρίξουν, κοινωνικά πρότυπα που συγχέουν τη δύναμη με την επιβολή.
Στο The Opinion, ο Υπαστυνόμος Α΄ Λάζαρος Γρηγοριάδης της Υποδιεύθυνσης Προστασίας Ανηλίκων Θεσσαλονίκης μιλά με ειλικρίνεια για όσα βλέπει καθημερινά πίσω από τις κλειστές πόρτες των γραφείων της υπηρεσίας: για τη στάση των ανηλίκων μετά τη σύλληψη, για τα ψυχολογικά κενά που κρύβονται πίσω από την επιθετικότητα, για τον ρόλο της οικογένειας, του σχολείου και του διαδικτύου. Μια συνομιλία που φωτίζει όχι μόνο τη συμπεριφορά των παιδιών, αλλά και τις ευθύνες των ενηλίκων.
Η εικόνα ενός ανηλίκου που περνά το κατώφλι της Υποδιεύθυνσης Προστασίας Ανηλίκων απέχει συχνά από την πραγματικότητα που ο ίδιος έχει στο μυαλό του λίγες ώρες νωρίτερα. Όπως περιγράφει ο υπαστυνόμος, η πρώτη αντίδραση συνοδεύεται από επίδειξη σκληρότητας και αδιαφορίας. «Στην αρχή μπορούμε να πούμε ότι, επειδή δείχνουν μια σκληρότητα, παιδιά, μεταξύ τους, στην αρχή είναι και σκληρά και με εμάς. Δηλαδή δείχνουν μια σχεδόν αδιαφορία».
Πρόκειται, όπως εξηγεί, για μια στάση άμυνας που σταδιακά υποχωρεί όσο η διαδικασία εξελίσσεται και γίνεται σαφές ότι δεν πρόκειται για μια απλή σύσταση. «Όσο προχωράει η διαδικασία, αρχίζουν και νιώθουν ότι δεν είναι τελικά εντελώς άτρωτοι. Όταν αρχίζουν και βλέπουν ότι δεν είναι ότι θα έρθεις εδώ, θα σου πούμε δύο κουβέντες και έφυγες. Υπάρχει μια διαδικασία». Οι καταθέσεις, η δακτυλοσκόπηση, η φωτογράφηση, η παρουσία γονέων και δικηγόρου λειτουργούν ως σημείο καμπής. «Ειδικά η στιγμή που θα έχεις μια δαχτυλοσκόπηση και φωτογράφηση, αρχίζει και ζορίζει το πράγμα. Μέσα τους. Ή όταν τους πεις ότι πρέπει να είναι μαμά και μπαμπά να σου βρουν δικηγόρο. Εκεί, σε πολλές περιπτώσεις, αρχίζουν και νιώθουν ότι είναι πλέον υπεύθυνα και εκείνα για αυτό που κάνανε». Η συνειδητοποίηση επεκτείνεται και στο οικογενειακό επίπεδο. «Μπορεί να τους πεις ότι αυτό που έχεις κάνει αυτή τη στιγμή φέρνει πρώτον ευθύνη και στους γονείς σου και ήδη θα τιμωρηθούν ή εν τέλει θα κατηγορηθούν για παραμέλησή».
Το προφίλ
Το ζήτημα του «προφίλ» των ανηλίκων δραστών δεν απαντάται με μία φράση. «Το προφίλ είναι πολύ μεγάλη αυτή η συζήτηση», σημειώνει, επισημαίνοντας όμως κοινά χαρακτηριστικά που επαναλαμβάνονται. «Αυτό που σίγουρα μπορώ να πω με μεγάλη βεβαιότητα είναι ότι στερούνται κοινωνικής μόρφωσης τα παιδιά αυτά. Οποιοδήποτε παιδί δηλαδή, για την οποιαδήποτε διαφορετικότητα είτε αυτό είναι θέματα ομάδων, είτε θέματα παρέας, παρεξηγήσεις για ένα like ή για ένα follow ή για ένα unfollow, όλα ξεκινάνε απ’ το πώς το διαχειρίζομαι το ότι κάποιος δεν με συμπαθεί».
Η δυσκολία διαχείρισης της απόρριψης και η έλλειψη ψυχικής ανθεκτικότητας αναδεικνύονται ως βασικοί παράγοντες. «Στερούνται τα παιδιά ψυχική ανθεκτικότητα. Φοβούνται να αποτύχουν. Φοβούνται να ακούσουν ότι κάποιος π.χ. δεν τους συμπαθεί ή κάποιος δεν τους θεωρεί πολύ cool». Πίσω από την επιθετικότητα, ο ίδιος διακρίνει εσωτερικά κενά και ανεκπλήρωτες ανάγκες. «Οι δράστες πρωτίστως είναι που έχουν μέσα τους ψυχολογικά κενά και γι’ αυτό τα εκφράζουν με τον λάθος τρόπο. Έχουν ανάγκη πρότυπα, στόχους, αγάπη που δεν πήρανε και αυτό δεν μπορούν να το εκφράσουν έτσι αγνά και όμορφα. Το εκφράζουν με μια αίσθηση υπεροχής. Ότι ξέρεις τι; Εγώ δεν έχω ανάγκη. Εγώ είμαι ο πρώτος. Εσείς θα με ακολουθείτε».
Καθοριστικός, σύμφωνα με τον υπαστυνόμο, είναι ο ρόλος της οικογένειας. Αναφέρεται σε οικογένειες με πρότυπα βίας και αυστηρές ποινές, όπου ακόμη και η επιθετική αντίδραση επιβραβεύεται. «Οικογένειες με πρότυπα βίας, αυστηρά πλαίσια, αυστηρές ποινές που επαινούν ίσως και μια ακραία συμπεριφορά παιδιού. Ότι “μπράβο αγόρι μου αντέδρασες όταν σε μίλησε άσχημα, τον χτύπησες, μπράβο, καλά έκανες”». Μιλά επίσης για γονείς που ασκούν απόλυτο έλεγχο, στερώντας από το παιδί την αυτονομία και την ικανότητα να λέει «όχι». «Γονείς που είναι κυριολεκτικά στον απόλυτο έλεγχο των κινήσεων των παιδιών τους, που δεν τους δίνουν πρωτοβουλία να εκφραστούν και να είναι ίδιες προσωπικότητες. Αυτά τα παιδιά δεν έχουν μάθει να λένε όχι. Ακολουθούν πάντα ό,τι θα τους πει κάποιος. Ο πιο ισχυρός είναι ο μπαμπάς. Αύριο μπορεί να είναι ο “cool” του σχολείου».
Ωστόσο, θεωρεί ως πιο επικίνδυνη κατηγορία τους ψυχικά απόντες γονείς. «Εκείνοι που απλά είναι ψυχικά απόντες από τα παιδιά. Μπορεί να τα αγαπούν, μπορεί να τους τα προσφέρουν όλα, αλλά κυριολεκτικά δεν γνωρίζουν τι κάνουν τα παιδιά τους όταν αυτοί δεν είναι εκεί. Δεν έχουν καμία αίσθηση. Εκείνη είναι η πιο επικίνδυνη κατηγορία από όλους. Σπίτια σιωπηλά. Σιωπηλά σπίτια».
Η συζήτηση φτάνει αναπόφευκτα και στο διαδίκτυο. Ο ίδιος απορρίπτει τη λογική της απόλυτης ενοχοποίησης. «Το διαδίκτυο, πολλές φορές και εμείς σαν γονείς θέλουμε κάπου να ρίξουμε την ευθύνη. Το διαδίκτυο φταίει για όλα. Το σχολείο φταίει για όλα. Όχι». Αναγνωρίζει, ωστόσο, ότι η επίδρασή του είναι υπαρκτή όταν απουσιάζει η γονεϊκή καθοδήγηση. «Φταίει και αυτό σε ένα βαθμό. Και το διαδίκτυο έχει παίξει τον ρόλο του πάλι σε ένα παιδί το οποίο έχει ανάγκη καθοδήγησης. Αν δεν την πάρει από τον γονέα, ποιος είναι ο 24ωρο ενεργός καθοδηγητής; Το διαδίκτυο. Με τους φίλους και αυτούς που ακολουθώ. Τι βλέπω, τι κάνουν, πόσα like έχουν, πόσο δημοφιλής είναι».
*Από ανάρτηση του Άρη Μωραϊτη απόστρατου Αξιωματικού της ΕΛ.ΑΣ.
