Κάποιοι αποφεύγουν να ταξιδέψουν, άλλοι δεν κλείνουν συμφωνίες… Η «γρουσούζικη» μέρα δεν είναι ίδια σε όλο τον κόσμο. Στην Ελλάδα και στις ισπανόφωνες χώρες η κακή φήμη «βαραίνει» την
Τρίτη και 13. Στις περισσότερες δυτικές κοινωνίες, ο φόβος της γρουσουζιάς επικεντρώνεται στην Παρασκευή και 13.
Πίσω από τη διαφοροποίηση αυτή κρύβονται ιστορικά γεγονότα, θρησκευτικοί συμβολισμοί και αστρολογικές παραδόσεις που χάνονται στους αιώνες.
Στην ελληνική παράδοση, η Τρίτη θεωρείται αποφράδα ημέρα. Η πιο διαδεδομένη εξήγηση συνδέεται με την Άλωση της Κωνσταντινούπολης, που πραγματοποιήθηκε Τρίτη 29 Μαΐου 1453. Η πτώση της Πόλης στα χέρια των Οθωμανών χαράχθηκε στη συλλογική μνήμη ως εθνική συμφορά, ενισχύοντας τη δεισιδαιμονία γύρω από τη συγκεκριμένη ημέρα.
Ωστόσο, ο «πατέρας» της ελληνικής λαογραφίας, Νικόλαος Πολίτης, επισημαίνει ότι η αντίληψη αυτή είναι πιθανότατα παλαιότερη της Άλωσης. Κατά την ερμηνεία του, η ρίζα βρίσκεται στην αστρολογία: η Τρίτη κυβερνάται από τον Άρη, πλανήτη συνδεδεμένο με τον πόλεμο και τη σύγκρουση. Σε ορισμένες «κακές ώρες», κατά τη λαϊκή πίστη, συνδυάζεται η επιρροή του Άρη με εκείνη του Κρόνου, καθιστώντας τη συγκεκριμένη ημέρα δυσοίωνη.
Αντίστοιχα, στις ισπανόφωνες χώρες, η ονομασία της ημέρας (martes) προέρχεται από τον ρωμαϊκό θεό Mars. Η σύνδεση με τον πόλεμο και τον θάνατο ενίσχυσε τη λαϊκή καχυποψία. Δεν είναι τυχαία η παροιμία: «En martes, ni te cases ni te embarques» («την Τρίτη ούτε να παντρευτείς ούτε να ταξιδέψεις»).
Στον υπόλοιπο δυτικό κόσμο, η κακή φήμη «βαραίνει» την Παρασκευή και 13. Μία από τις επικρατέστερες θεωρίες παραπέμπει στην Παρασκευή 13 Οκτωβρίου 1307, όταν ο βασιλιάς της Γαλλίας Φίλιππος Δ΄ της Γαλλίας, σε συνεννόηση με τον Πάπα Κλήμη Ε’, διέταξε τη σύλληψη και δίωξη μελών του Τάγματος των Ναϊτών Ιπποτών. Η μαζική επιχείρηση έμεινε στην ιστορία ως μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες του Μεσαίωνα. Άλλοι ερευνητές αποδίδουν τη δεισιδαιμονία στη χριστιανική παράδοση, καθώς η Σταύρωση του Ιησού τοποθετείται ημέρα Παρασκευή, γνωστή ως Μεγάλη Παρασκευή.
Κοινός παρονομαστής και στις δύο περιπτώσεις είναι ο αριθμός 13. Στη δυτική σκέψη, το 12 συμβολίζει την πληρότητα και την αρμονία: 12 θεοί του Ολύμπου, 12 άθλοι του Ηρακλή, 12 φυλές του Ισραήλ, 12 Απόστολοι. Το 13 έρχεται να «σπάσει» αυτή την ισορροπία, εγκαινιάζοντας έναν νέο, άγνωστο κύκλο και το άγνωστο συχνά γεννά φόβο.
Στην ελληνική παράδοση, η Τετάρτη και η Παρασκευή συνδέονται με νηστεία ήδη από τα βυζαντινά χρόνια. Παλιότερα, μάλιστα, αποφεύγονταν ορισμένες δραστηριότητες, όπως το κόψιμο των νυχιών ή ακόμη και το λούσιμο σε συγκεκριμένες ημέρες, με την Εκκλησία να επιβάλλει ποινές στους παραβάτες.
Η Κυριακή καθιερώθηκε ως ημέρα αργίας το 321 μ.Χ. από τον Κωνσταντίνος Α΄ σε όλη τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, κατά το πρότυπο του εβραϊκού Σαββάτου, το οποίο παραμένει έως σήμερα ιερό στον ιουδαϊκό κόσμο.
Παρά την πρόοδο της επιστήμης, οι δεισιδαιμονίες επιβιώνουν και σε πολλές περιπτώσεις γιγαντώνουν. Είτε πρόκειται για την Τρίτη και 13 είτε για την Παρασκευή και 13, η «γρουσουζιά» λειτουργεί περισσότερο ως πολιτισμικό αποτύπωμα παρά ως πραγματική απειλή.
Άλλωστε, όπως αποδεικνύει η καθημερινότητα, τα σημαντικά γεγονότα -καλά ή κακά- δεν διαλέγουν ημερομηνία. Οι άνθρωποι είναι εκείνοι που τους αποδίδουν το νόημα.
