Κατατέθηκε στη Βουλή η κύρωση του Κώδικα Χωροταξίας και Πολεοδομίας, ενός εκτεταμένου νομοθετήματος που συγκεντρώνει και κωδικοποιεί το ισχύον πλαίσιο για τον χωροταξικό και πολεοδομικό σχεδιασμό της χώρας. Από την πρώτη ανάγνωση των διατάξεων προκύπτει ότι οι σημαντικότερες αποφάσεις για την οργάνωση του χώρου εξακολουθούν να λαμβάνονται κυρίως από την κεντρική διοίκηση, χωρίς να απαιτείται η σύμφωνη γνώμη των Δημοτικών Συμβουλίων.
Ο Κώδικας θεσπίζει ένα ιεραρχικό σύστημα χωρικού σχεδιασμού, το οποίο διαρθρώνεται σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Στην κορυφή της πυραμίδας βρίσκονται η Εθνική Χωρική Στρατηγική και τα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια, ενώ ακολουθούν τα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια, τα Τοπικά και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια και τα Ρυμοτομικά Σχέδια Εφαρμογής. Το ίδιο το άρθρο 2 προβλέπει ότι η σχέση μεταξύ των επιπέδων σχεδιασμού είναι ιεραρχική, με τα κατώτερα σχέδια να οφείλουν να εναρμονίζονται με τις κατευθύνσεις των ανώτερων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η Εθνική Χωρική Στρατηγική του άρθρου 3. Η στρατηγική αυτή εγκρίνεται από το Υπουργικό Συμβούλιο ύστερα από εισήγηση του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και δεν προβλέπεται διαδικασία έγκρισης ή σύμφωνης γνώμης των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Αντιθέτως, οι δήμοι αναφέρονται ως φορείς που οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη τις κατευθύνσεις της.
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η περίπτωση των Ειδικών Χωροταξικών Πλαισίων του άρθρου 4. Τα πλαίσια αυτά καθορίζουν κατευθύνσεις για κρίσιμους τομείς όπως η χωρική διάρθρωση παραγωγικών δραστηριοτήτων, τα δίκτυα υποδομών, η προστασία του περιβάλλοντος, οι παράκτιες και νησιωτικές περιοχές, καθώς και μεγάλα έργα εθνικής σημασίας. Η εκπόνησή τους γίνεται υπό την εποπτεία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, μέσω επιτροπών στις οποίες συμμετέχουν εκπρόσωποι υπουργείων και κρατικών φορέων, χωρίς να προβλέπεται συμμετοχή ή δικαίωμα συναπόφασης των Δημοτικών Συμβουλίων.
Αντίστοιχη φιλοσοφία διατρέχει και τον πολεοδομικό σχεδιασμό. Σύμφωνα με το άρθρο 2, τα Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια αποτελούν «υποδοχείς σχεδίων, έργων και προγραμμάτων ανεξαρτήτως διοικητικών ορίων». Η διατύπωση αυτή σημαίνει ότι μπορούν να σχεδιάζονται παρεμβάσεις που υπερβαίνουν τα όρια ενός δήμου ή επηρεάζουν περισσότερες δημοτικές ενότητες χωρίς να τίθεται ως προϋπόθεση η σύμφωνη γνώμη των αντίστοιχων δημοτικών συμβουλίων.
Η δομή του Κώδικα δείχνει επίσης ότι σημαντικά εργαλεία σχεδιασμού, όπως τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια, τα Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια, οι Περιοχές Ειδικών Χωρικών Παρεμβάσεων, οι Ζώνες Ενεργού Πολεοδομίας, οι Ζώνες Αστικού Αναδασμού και οι Ζώνες Ελεγχόμενης Ανάπτυξης, εντάσσονται σε ένα σύστημα όπου τον τελικό λόγο έχουν κατά κανόνα τα αρμόδια υπουργεία και τα κεντρικά συλλογικά όργανα χωροταξικού και πολεοδομικού σχεδιασμού.
Στο τελευταίο μέρος του Κώδικα προβλέπονται μάλιστα συλλογικά όργανα, όπως το Εθνικό Συμβούλιο Χωροταξίας, το Κεντρικό Συμβούλιο Χωροταξικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων, τα Περιφερειακά και Κεντρικά Συμβούλια Πολεοδομικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων, καθώς και τα Συμβούλια Αρχιτεκτονικής. Και εδώ, η λήψη αποφάσεων και γνωμοδοτήσεων οργανώνεται κυρίως γύρω από κρατικούς και τεχνικούς φορείς και όχι γύρω από τα αιρετά δημοτικά όργανα.
Η βασική πολιτική συζήτηση που αναμένεται να ανοίξει το επόμενο διάστημα αφορά ακριβώς αυτό το σημείο: κατά πόσο οι τοπικές κοινωνίες και τα Δημοτικά Συμβούλια διαθέτουν ουσιαστικό λόγο στις αποφάσεις που διαμορφώνουν το μέλλον των πόλεων, των οικισμών και των περιοχών τους. Αν και ο νέος Κώδικας επιδιώκει να δημιουργήσει ένα ενιαίο και συνεκτικό σύστημα σχεδιασμού, αρκετοί αυτοδιοικητικοί εκφράζουν ήδη προβληματισμό ότι οι κρίσιμες χωροταξικές και πολεοδομικές επιλογές εξακολουθούν να συγκεντρώνονται σε μεγάλο βαθμό στο κεντρικό κράτος, χωρίς να απαιτείται η σύμφωνη γνώμη των Δημοτικών Συμβουλίων που καλούνται τελικά να διαχειριστούν τις συνέπειες των αποφάσεων αυτών στις τοπικές κοινωνίες.
