Ένα ξεχωριστό κεφάλαιο της νεότερης ιστορίας της Χίου έκλεισε με τον θάνατο της Σμαράγδας Παπαστυλιανού, της τελευταίας μόνιμης κατοίκου του Αναβάτου, της ιστορικής μεσαιωνικής καστροπολιτείας που είναι γνωστή ως «Μυστράς του Αιγαίου».
Η 85χρονη Σμαράγδα Παπαστυλιανού άφησε την τελευταία της πνοή την Τετάρτη 10 Ιουνίου στο Σκυλίτσειο Νοσοκομείο Χίου, όπου νοσηλευόταν. Η απώλειά της σηματοδοτεί το οριστικό τέλος της συνεχούς ανθρώπινης παρουσίας στον ιστορικό οικισμό, ο οποίος εδώ και δεκαετίες παραμένει σχεδόν εγκαταλελειμμένος.
Γνωστή σε όλους ως «κυρά Σμαράγδα», είχε επιλέξει να επιστρέψει πριν από περίπου 35 χρόνια στον Ανάβατο, το χωριό καταγωγής του πατέρα της, αφήνοντας πίσω της τον Πειραιά, όπου είχε διαγράψει επιτυχημένη πορεία ως διακοσμήτρια. Η απόφασή της να εγκατασταθεί μόνιμα σε έναν τόπο απομονωμένο και δύσβατο αποτελούσε για πολλούς μια πράξη βαθιάς προσωπικής επιλογής και αφοσίωσης στις ρίζες της.
Η καθημερινότητά της στον Ανάβατο ήταν λιτή αλλά γεμάτη από τα στοιχεία που αγαπούσε. Συντροφιά της ήταν οι σκύλοι της και μια εντυπωσιακή μουσική συλλογή με περίπου 3.000 δίσκους βινυλίου και σχεδόν 4.000 CD. Λάτρης της τζαζ μουσικής, περνούσε τις ημέρες της μέσα στη γαλήνη του ιστορικού οικισμού, επισκεπτόμενη την πόλη της Χίου μόνο μία φορά τον μήνα για τα απαραίτητα ψώνια.
Η ίδια είχε περιγράψει με χαρακτηριστικό τρόπο τη ζωή της στην απομόνωση: «Δεν βλέπεις και πολλούς ανθρώπους, οπότε μιλάς και σου μιλάνε λιγότερο. Και όλα καλά…». Μια φράση που αποτυπώνει τη φιλοσοφία ζωής της και την ιδιαίτερη σχέση που είχε αναπτύξει με τον τόπο της.
Η εξόδιος ακολουθία θα τελεστεί την Παρασκευή στις 5 το απόγευμα στον Ιερό Ναό Ταξιαρχών του Αναβάτου. Σύμφωνα με την επιθυμία της, θα ταφεί στο χωριό που αγάπησε και υπηρέτησε μέχρι το τέλος της ζωής της.
Ο Ανάβατος, ο «Μυστράς του Αιγαίου»
Σε απόσταση περίπου 16 χιλιομέτρων από την πόλη της Χίου, ο Ανάβατος δεσπόζει πάνω σε έναν απόκρημνο βράχο στο κέντρο του νησιού. Πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους μεσαιωνικούς οικισμούς του Αιγαίου, έναν τόπο που συνδυάζει μοναδική αρχιτεκτονική, ιστορική μνήμη και φυσική οχύρωση.
Η καστροπολιτεία συνδέεται άρρηκτα με τα δραματικά γεγονότα της Ελληνικής Επανάστασης και ιδιαίτερα με τις Σφαγές της Χίου το 1822. Ο Ανάβατος αποτέλεσε ένα από τα τελευταία προπύργια αντίστασης των κατοίκων του νησιού απέναντι στις οθωμανικές δυνάμεις, κερδίζοντας τον χαρακτηρισμό «Ζάλογγο της Χίου» λόγω της αυτοθυσίας πολλών κατοίκων του.
Σήμερα, παρά την εγκατάλειψη, ο οικισμός εξακολουθεί να συγκινεί τον επισκέπτη. Ο επιβλητικός ναός του Ταξιάρχη, το ιστορικό «Τριώροφο» συγκρότημα με το λιοτρίβι, το διδακτήριο και τη δεξαμενή, καθώς και τα πυργόσπιτα, οι αψίδες και τα λιθόστρωτα καλντερίμια συνθέτουν ένα μοναδικό μνημειακό σύνολο.
Με τον θάνατο της κυράς Σμαράγδας, ο Ανάβατος χάνει την τελευταία του μόνιμη φωνή. Όμως η παρουσία της θα παραμείνει συνδεδεμένη με την ιστορία του τόπου, ως σύμβολο επιμονής, αγάπης για την παράδοση και αφοσίωσης σε έναν οικισμό που αρνήθηκε να εγκαταλείψει μέχρι την τελευταία της ημέρα.
