Γράφει η Κατερίνα Τράση
Δημοσιογράφος- εκδότρια RPN.GR
Ήταν πολύ αγαπημένο ζευγάρι.
Έκαναν οικογένεια. Είχαν παιδιά. Είχαν σπίτι. Είχαν μια εικόνα «κανονικότητας» από αυτές που η κοινωνία αγαπά να κορνιζάρει, γιατί την κάνουν να κοιμάται ήσυχη.
Μέχρι που βγήκε το μαχαίρι.
Και τότε, ξαφνικά, όλοι κάτι είχαν ακούσει. Κάτι είχαν δει. Κάτι είχαν υποψιαστεί. Ένας καβγάς, μια φωνή, ένα κλάμα, μια γυναίκα που δεν μιλούσε πολύ, ένας άνδρας που «ήταν λίγο απότομος», μια ένταση που «δεν ήταν δική μας δουλειά».
Γιατί να εμπλακεί κανείς;
«Οικογενειακές υποθέσεις».
«Όλα τα ζευγάρια μαλώνουν».
«Δεν ξέρουμε τι γίνεται πίσω από τις κλειστές πόρτες».
Ναι. Δεν ξέρουμε πάντα. Αλλά πολλές φορές βλέπουμε. Και όταν βλέπουμε και σωπαίνουμε, η σιωπή δεν είναι ουδετερότητα. Είναι συνενοχή με πολιτισμένο περιτύλιγμα.
Η βία δεν αρχίζει με το μαχαίρι
Η γυναικοκτονία δεν ξεκινά τη στιγμή του φόνου. Δεν γεννιέται ξαφνικά μέσα σε ένα υπόγειο, σε ένα σαλόνι, σε ένα αυτοκίνητο, σε μια αυλή.
Πριν από το έγκλημα υπάρχει συνήθως έλεγχος. Υπάρχει φόβος. Υπάρχει υποτίμηση. Υπάρχουν απειλές. Υπάρχει απομόνωση. Υπάρχει το «πού πας;», το «με ποιον μίλησες;», το «χωρίς εμένα δεν είσαι τίποτα». Υπάρχει η καθημερινή διάλυση ενός ανθρώπου πριν από τη φυσική του εξόντωση.
Και γύρω από όλα αυτά υπάρχει συχνά μια κοινωνία που κάνει πως δεν βλέπει.
Μια γειτονιά που χαμηλώνει την τηλεόραση για να ακούσει καλύτερα τον καβγά, αλλά δεν σηκώνει το τηλέφωνο.
Οι συγγενείς που λένε «κάνε υπομονή για τα παιδιά».
Ένα περιβάλλον που ρωτά πρώτα «τι του έκανε;» και μετά «ποιος την προστάτεψε;».
Και κάπως έτσι, κάθε φορά που μια γυναίκα δολοφονείται, αρχίζει το ίδιο άθλιο έργο: ξεγυμνώνεται το θύμα δημόσια, ψάχνουμε το παρελθόν της, τη συμπεριφορά της, τι φορούσε, πως βαφόταν, τα μηνύματά της, τις επιλογές της, μήπως και βρούμε κάτι που να κάνει τον δράστη λίγο πιο «ανθρώπινο» και εκείνη λίγο πιο «ένοχη».
Όχι. Δεν υπάρχει «αλλά» μετά από έναν φόνο.
Οι λέξεις έχουν σημασία
Σε αυτή τη χώρα, ο όρος «γυναικοκτονία» εξακολουθεί να προκαλεί αντιδράσεις, λες και η λέξη είναι το πρόβλημα και όχι οι νεκρές γυναίκες.
Η αναγνώριση της έμφυλης διάστασης αυτών των εγκλημάτων δεν είναι γλωσσική πολυτέλεια. Είναι πολιτική, κοινωνική και θεσμική ανάγκη. Γιατί όταν μια γυναίκα δολοφονείται επειδή θεωρήθηκε ιδιοκτησία, επειδή θέλησε να φύγει, επειδή είπε «όχι», επειδή διεκδίκησε τη ζωή της, αυτό δεν είναι απλώς ένα ακόμη «οικογενειακό δράμα».
Είναι γυναικοκτονία.
Και όσο επιμένουμε να την κρύβουμε κάτω από πιο βολικές λέξεις, τόσο θα συνεχίζουμε να μετράμε θύματα και μετά να παριστάνουμε τους έκπληκτους.
Δεν είναι μόνο οι νόμοι. Είναι και το σπίτι, το σχολείο, η γειτονιά
Η προστασία των γυναικών δεν τελειώνει σε ένα αστυνομικό τμήμα ούτε αρχίζει σε μια δικαστική αίθουσα. Αρχίζει πολύ νωρίτερα.
Αρχίζει από το πώς μεγαλώνουμε τα παιδιά μας.
Από το αν λέμε στα αγόρια ότι η αγάπη δεν είναι έλεγχος. Ότι ο ανδρισμός δεν μετριέται με φωνές, απειλές και εξουσία. Ότι το «δεν με θέλει» δεν είναι προσβολή που πρέπει να εκδικηθείς, αλλά πραγματικότητα που οφείλεις να σεβαστείς.
Αρχίζει από το αν λέμε στα κορίτσια ότι δεν γεννήθηκαν για να αντέχουν, να συγχωρούν, να σώζουν, να διορθώνουν και να υπομένουν. Ότι η ελευθερία τους δεν είναι διαπραγματεύσιμη. Ότι η ανεξαρτησία τους δεν είναι απειλή.
Αρχίζει από το σχολείο, με ουσιαστική ανθρωπιστική παιδεία, μαθήματα ισότητας, συναίνεσης, σεβασμού και φύλου. Όχι ως «μοντέρνες υπερβολές», αλλά ως βασικά εργαλεία επιβίωσης σε μια κοινωνία που ακόμα μπερδεύει την αγάπη με την κατοχή.
Αρχίζει από το σπίτι, όταν σταματήσουμε να μεγαλώνουμε πριγκίπισσες που πρέπει να αρέσουν και «μάγκες» που πρέπει να επιβάλλονται.
Ας τελειώνουμε με τα στερεότυπα της ωραίας και του μάγκα-μάτσο. Δεν έσωσαν κανέναν. Αντίθετα, δηλητηρίασαν γενιές ολόκληρες.
Μιλήστε πριν γίνει είδηση
Μιλήστε εγκαίρως.
Αν ακούτε συστηματικά φωνές, απειλές, χτυπήματα, καλέστε βοήθεια.
Αν μια γυναίκα σάς πει ότι φοβάται, πιστέψτε την.
Αν ένα παιδί δείχνει τρομαγμένο, μην το προσπεράσετε.
Αν είστε εσείς αυτή η γυναίκα, δεν είστε μόνη. Η βία δεν είναι ντροπή του θύματος. Είναι ευθύνη του θύτη.
Και αν είστε ο φίλος, η γειτόνισσα, ο συγγενής, ο συνάδελφος που «κάτι έχει καταλάβει», μην περιμένετε να μιλήσετε στην κάμερα μετά. Μην περιμένετε να πείτε «ήταν καλό παιδί, αλλά…». Μην περιμένετε το ασθενοφόρο, τα περιπολικά, τα στεφάνια και τα μαύρα ρούχα.
Η πρόληψη δεν είναι αδιακρισία.
Η παρέμβαση δεν είναι κουτσομπολιό.
Η σιωπή δεν είναι σεβασμός στην οικογένεια.
Όταν υπάρχει βία, η οικογένεια έχει ήδη σπάσει.
Η ζωή μιας γυναίκας αξίζει περισσότερο από την ησυχία της γειτονιάς
Κάθε φορά που μια γυναίκα δολοφονείται, ακούμε το ίδιο ρεφρέν: «κανείς δεν το περίμενε».
Αλήθεια;
Ή απλώς κανείς δεν ήθελε να το δει μέχρι τέλους;
Η γειτονιά έβλεπε. Η κοινωνία ξέρει. Οι θεσμοί ενημερώνονται. Τα σημάδια υπάρχουν.
Το ερώτημα είναι αν θα συνεχίσουμε να κάνουμε ότι δεν καταλαβαίνουμε.
Γιατί οι γυναίκες δεν χρειάζονται άλλα δάκρυα μετά θάνατον. Χρειάζονται προστασία όσο ζουν.
Χρειάζονται νόμους που να τις ακούνε.
Σχολεία που να εκπαιδεύουν.
Οικογένειες που να μη συγκαλύπτουν.
Γείτονες που να μην κλείνουν τα παράθυρα.
Κοινωνία που να μη ρωτά «τι έκανε εκείνη», αλλά «τι δεν κάναμε όλοι εμείς».
Μιλήστε εγκαίρως.
Γιατί μετά τον φόνο, όλοι ξέρουν.
Το θέμα είναι ποιος μίλησε πριν.
