Ένα από τα σημαντικότερα αστρονομικά γεγονότα του 2026 εκτυλίσσεται σήμερα, Τετάρτη 12 Αυγούστου, με τη Σελήνη να περνά ακριβώς ανάμεσα στη Γη και στον Ήλιο και να προκαλεί ολική έκλειψη σε μια στενή ζώνη του βόρειου ημισφαιρίου.
Για λίγα λεπτά, περιοχές της Αρκτικής, της Γροιλανδίας, της Ισλανδίας και της Ισπανίας θα βυθιστούν σε ένα απόκοσμο ημίφως. Ο ουρανός θα σκοτεινιάσει απότομα, η θερμοκρασία θα υποχωρήσει και γύρω από τον μαύρο δίσκο της Σελήνης θα αποκαλυφθεί το ηλιακό στέμμα.
Η μέγιστη διάρκεια της ολικότητας θα φτάσει τα 2 λεπτά και 18 δευτερόλεπτα, ενώ το πλάτος της κεντρικής ζώνης θα προσεγγίζει τα 294 χιλιόμετρα.
Η διαδρομή της σεληνιακής σκιάς
Το φαινόμενο θα αρχίσει στις απομακρυσμένες περιοχές της βόρειας Ρωσίας. Από εκεί, η σκιά της Σελήνης θα κινηθεί πάνω από τον Αρκτικό Ωκεανό και θα περάσει κοντά στον Βόρειο Πόλο, προτού φτάσει στη Γροιλανδία.
Στη συνέχεια θα κατευθυνθεί προς τον βόρειο Ατλαντικό και την Ισλανδία. Το Ρέικιαβικ βρίσκεται μέσα στη ζώνη της ολικότητας και θα δει τον Ήλιο να καλύπτεται πλήρως για λίγο περισσότερο από ένα λεπτό.
Η σημερινή ημέρα έχει ιστορική σημασία για την Ισλανδία, καθώς πρόκειται για την πρώτη ολική έκλειψη που γίνεται ορατή από τη χώρα μετά το 1954. Η επόμενη αντίστοιχη ευκαιρία δεν αναμένεται πριν από το 2196 — ημερομηνία που δεν προσφέρεται ακριβώς για αναβολές.
Μετά την Ισλανδία, η σκιά θα περάσει και πάλι πάνω από τον Ατλαντικό, θα φτάσει στη βόρεια Ισπανία και θα αγγίξει ένα μικρό τμήμα της βορειοανατολικής Πορτογαλίας. Το τελευταίο μέρος της διαδρομής της θα εκτυλιχθεί στις Βαλεαρίδες Νήσους, την ώρα που ο Ήλιος θα πλησιάζει στον ορίζοντα.
Ποιες περιοχές θα δουν ολική έκλειψη
Ολόκληρος ο ηλιακός δίσκος θα καλυφθεί μόνο μέσα στη λεγόμενη ζώνη της ολικότητας. Σε αυτήν περιλαμβάνονται:
- απομακρυσμένες περιοχές της βόρειας Ρωσίας,
- τμήματα της ανατολικής Γροιλανδίας,
- περιοχές της δυτικής Ισλανδίας και το Ρέικιαβικ,
- η βόρεια Ισπανία,
- ένα πολύ μικρό τμήμα της βορειοανατολικής Πορτογαλίας,
- οι Βαλεαρίδες Νήσοι.
Έξω από αυτήν τη στενή λωρίδα, το φαινόμενο θα εμφανιστεί ως μερική έκλειψη. Διαφορετικά ποσοστά κάλυψης θα είναι ορατά στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης, στη βόρεια και δυτική Αφρική, στον Καναδά, στην Αλάσκα και σε περιοχές των Ηνωμένων Πολιτειών.
Ιδιαίτερα εντυπωσιακή θα είναι η εικόνα στη Βρετανία και στην Ιρλανδία, όπου σε ορισμένες περιοχές η Σελήνη θα καλύψει περισσότερο από το 90% του Ήλιου. Η εντύπωση, πάντως, δεν θα είναι ίδια με εκείνη της ολικότητας: ακόμη και ένα πολύ μικρό ακάλυπτο τμήμα του ηλιακού δίσκου παράγει αρκετό φως ώστε να μη σκοτεινιάσει πλήρως ο ουρανός.
Τι συμβαίνει όταν «σβήνει» ο Ήλιος
Καθώς η Σελήνη καλύπτει τα τελευταία φωτεινά σημεία του Ήλιου, το φυσικό φως μεταβάλλεται μέσα σε δευτερόλεπτα. Το τοπίο παίρνει έναν ασυνήθιστο μεταλλικό τόνο, η θερμοκρασία μπορεί να μειωθεί αισθητά και στον ουρανό εμφανίζονται φωτεινότεροι πλανήτες και αστέρια.
Την ίδια στιγμή, γύρω από τη σκοτεινή Σελήνη γίνεται ορατό το ηλιακό στέμμα, η εξαιρετικά θερμή εξωτερική ατμόσφαιρα του Ήλιου. Υπό κανονικές συνθήκες, το στέμμα δεν διακρίνεται με γυμνό μάτι, καθώς καλύπτεται από την έντονη λάμψη της ηλιακής επιφάνειας.
Η ολικότητα προσφέρει έτσι ένα μικρό αλλά πολύτιμο χρονικό παράθυρο στους επιστήμονες, οι οποίοι μπορούν να εξετάσουν τη δομή και τις μεταβολές του στέμματος, τις ηλιακές προεξοχές και τη συμπεριφορά του μαγνητικού πεδίου του Ήλιου.
Τι θα είναι ορατό από την Ελλάδα
Στην Ελλάδα δεν θα εμφανιστεί η ολική φάση. Μόνο στα ακραία δυτικά σημεία της χώρας προβλέπεται οριακή μερική έκλειψη, για περίπου δέκα λεπτά, από τις 20:30 έως τις 20:40.
Η παρατήρηση θα είναι εξαιρετικά δύσκολη, καθώς ο Ήλιος θα βρίσκεται πολύ χαμηλά ή θα δύει στον δυτικό ορίζοντα. Θα απαιτούνται καθαρός ουρανός και εντελώς ανεμπόδιστη θέα προς τη δύση.
Στην Αθήνα, όπως και στο μεγαλύτερο μέρος της ηπειρωτικής και νησιωτικής Ελλάδας, η έκλειψη δεν θα είναι ορατή.
Αυστηρά μέτρα προστασίας των ματιών
Η παρατήρηση του Ήλιου χωρίς κατάλληλη προστασία μπορεί να προκαλέσει σοβαρή και μόνιμη βλάβη στην όραση. Κατά τη μερική φάση είναι απαραίτητα πιστοποιημένα γυαλιά έκλειψης ή ειδικό ηλιακό φίλτρο.
Τα κοινά γυαλιά ηλίου, ακόμη και αν είναι πολύ σκούρα, δεν παρέχουν προστασία. Κάμερες, κιάλια και τηλεσκόπια χρειάζονται ειδικό φίλτρο τοποθετημένο μπροστά από τον φακό τους. Η χρήση γυαλιών έκλειψης πίσω από τέτοιες συσκευές δεν είναι ασφαλής.
Χωρίς προστατευτικό εξοπλισμό επιτρέπεται η παρατήρηση μόνο κατά την πλήρη ολικότητα και αποκλειστικά από περιοχές που βρίσκονται μέσα στην αντίστοιχη ζώνη. Μόλις εμφανιστεί ξανά έστω και ένα μικρό τμήμα του Ήλιου, τα ειδικά γυαλιά πρέπει να τοποθετηθούν αμέσως.
Για την Ελλάδα, όπου δεν θα υπάρξει ολικότητα, αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει κανένα ασφαλές διάστημα παρατήρησης με γυμνό μάτι.
Τα στοιχεία διασταυρώθηκαν με τη NASA για τη διαδρομή και τη διάρκεια της έκλειψης, τις οδηγίες ασφαλούς παρατήρησης της NASA και τα δεδομένα ορατότητας για την Ελλάδα.
