Σήμα κινδύνου για το Μεγάλο Ρέμα Ραφήνας εκπέμπει το Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), ζητώντας να επανεξεταστούν οι παρεμβάσεις που πραγματοποιούνται στην Πετρέζα, μία από τις τελευταίες φυσικές πλημμυρικές πεδιάδες της Αττικής.
Σύμφωνα με τη γνωμοδότηση του αρμόδιου ερευνητικού φορέα για τα ύδατα, εργασίες όπως η ευθυγράμμιση και η εκβάθυνση της κοίτης, αλλά και η πλήρης αποψίλωση της παρόχθιας βλάστησης, περιορίζουν ή καταργούν τις φυσικές λειτουργίες του πλημμυρικού πεδίου.
Η επιστημονική προειδοποίηση είναι σαφής: τέτοιες επεμβάσεις ενδέχεται να επιταχύνουν τη μεταφορά μεγάλων ποσοτήτων νερού προς τα κατάντη και, κατά συνέπεια, να αυξήσουν τον πλημμυρικό κίνδυνο μέσα στη Ραφήνα κατά τη διάρκεια ακραίων βροχοπτώσεων.
Η Πετρέζα λειτουργεί ως φυσική ασπίδα
Το πλημμυρικό πεδίο της Πετρέζας δεν αποτελεί έναν «άχρηστο» αδόμητο χώρο. Είναι τμήμα του ίδιου του ποτάμιου συστήματος και λειτουργεί ως φυσική ζώνη εκτόνωσης: όταν η παροχή του ρέματος αυξάνεται, το νερό απλώνεται προσωρινά στην πλημμυρική πεδιάδα, επιβραδύνεται και αποθηκεύεται.
Η κατάργηση αυτής της λειτουργίας μπορεί να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα από το επιδιωκόμενο. Αντί να συγκρατούνται τα πλημμυρικά νερά, υπάρχει κίνδυνος να διοχετεύονται ταχύτερα και με μεγαλύτερη ένταση προς τις κατοικημένες περιοχές.
Πρόκειται, μάλιστα, για μία από τις ελάχιστες περιοχές της Αττικής όπου η φυσική σύνδεση ποταμού και πλημμυρικής πεδιάδας διατηρείται ακόμη σε σημαντικό βαθμό.
Πολύτιμο οικοσύστημα υπό πίεση
Η Πετρέζα φιλοξενεί σημαντική βιοποικιλότητα, όπως μικρές παρόχθιες συστάδες ιτιάς, οι οποίες έχουν γίνει εξαιρετικά σπάνιες στην Αττική. Στην περιοχή έχει επίσης επιβεβαιωθεί η παρουσία αξιόλογων πληθυσμών ευρωπαϊκού χελιού, είδους που χαρακτηρίζεται «κρισίμως κινδυνεύον».
Κατά το ΕΛΚΕΘΕ, η διατήρηση της φυσικής μορφολογίας του ρέματος, της παρόχθιας βλάστησης και της επαφής του ποταμού με την πλημμυρική πεδιάδα αποτελεί βασική προϋπόθεση τόσο για την προστασία της βιοποικιλότητας όσο και για την αντιπλημμυρική ανθεκτικότητα της περιοχής.
Κίνδυνος μη αναστρέψιμων αλλοιώσεων
Το ΕΛΚΕΘΕ επισημαίνει ότι οι σχεδιαζόμενες ή υπό υλοποίηση παρεμβάσεις ενδέχεται να δημιουργήσουν μη αναστρέψιμες καταστάσεις και θέτει ζήτημα συμβατότητάς τους με την ευρωπαϊκή νομοθεσία για την προστασία των υδάτων.
Με βάση τη δεύτερη αναθεώρηση των Σχεδίων Διαχείρισης Λεκάνης Απορροής Ποταμών της Αττικής, δεν έχει χορηγηθεί εξαίρεση από την υποχρέωση αποτροπής της υποβάθμισης των υδάτων για νέες υδρομορφολογικές αλλοιώσεις.
Παράλληλα, τίθεται θέμα συμβατότητας με την ευρωπαϊκή Οδηγία για τις Πλημμύρες και με τις σύγχρονες πολιτικές προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, οι οποίες δίνουν έμφαση στη διατήρηση των φυσικών πλημμυρικών πεδίων.
Από τις «γκρίζες» στις φυσικές λύσεις
Η ευρωπαϊκή πολιτική απομακρύνεται σταδιακά από την αποκλειστική χρήση έργων «σκληρής» αντιπλημμυρικής προστασίας, όπως οι στενές διευθετήσεις, τα αναχώματα και η εκτεταμένη σκυροδέτηση.
Στη θέση τους προκρίνονται ολοκληρωμένες λύσεις που συνεργάζονται με τη φύση: διατήρηση της παρόχθιας βλάστησης, αποκατάσταση των υγροτοπικών εκτάσεων και αξιοποίηση των πλημμυρικών πεδιάδων ως χώρων προσωρινής αποθήκευσης του νερού.
Η Διακυβερνητική Επιτροπή του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή έχει, άλλωστε, προειδοποιήσει ότι τα έργα «αυστηρής άμυνας», όταν περιορίζουν τον χώρο των φυσικών διεργασιών και υποβαθμίζουν τα οικοσυστήματα, μπορεί να εξελιχθούν σε μορφή δυσπροσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.
Αίτημα για άμεση επανεξέταση
Οι επιστήμονες του ΕΛΚΕΘΕ θεωρούν αναγκαία την επανεξέταση των επεμβάσεων στην Πετρέζα υπό το φως των σύγχρονων επιστημονικών δεδομένων. Τονίζουν ότι δεν πρέπει να προχωρήσουν χωρίς ειδικά τεκμηριωμένη αξιολόγηση της αναγκαιότητας, της αποτελεσματικότητας και των περιβαλλοντικών και κλιματικών συνεπειών τους.
Η ίδια απαίτηση, σύμφωνα με τη γνωμοδότηση, αφορά και το συνολικό έργο διευθέτησης του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας.
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι εάν οι αρμόδιες αρχές θα λάβουν υπόψη την επιστημονική προειδοποίηση πριν δημιουργηθούν τετελεσμένα. Γιατί το φυσικό πλημμυρικό πεδίο δεν είναι εμπόδιο στο νερό· είναι ο χώρος που χρειάζεται το νερό για να μη φτάσει ανεξέλεγκτο μέσα στην πόλη.
