Δεκαπέντε λεπτά μπορεί να αρκούν για ένα τηλεφώνημα, ένα μήνυμα ή τον προγραμματισμό μιας συνάντησης. Σε αυτήν την απλή παραδοχή βασίζεται ένα πρωτότυπο πρόγραμμα που εφαρμόζει στη Σουηδία η Apotek Hjärtat, η μεγαλύτερη αλυσίδα φαρμακείων της χώρας.
Η εταιρεία δίνει σε εργαζομένους της 15 λεπτά αμειβόμενου χρόνου την εβδομάδα —ή συνολικά μία ώρα τον μήνα— για να επικοινωνήσουν ή να συναντηθούν με κάποιο φιλικό τους πρόσωπο. Παράλληλα, προβλέπεται οικονομική ενίσχυση περίπου 90 ευρώ για δραστηριότητες που συμβάλλουν στη διατήρηση των κοινωνικών δεσμών.
Πρόκειται για το πιλοτικό πρόγραμμα «Vänvård», το οποίο θα διαρκέσει έναν χρόνο. Η ονομασία του συνδυάζει τη σουηδική λέξη «vän», που σημαίνει φίλος, με την έννοια της φροντίδας και της ευεξίας.
Δεν πρόκειται, πάντως, για κρατικό επίδομα που χορηγείται σε όλους τους πολίτες, αλλά για εταιρική παροχή με στόχο την αντιμετώπιση της κοινωνικής απομόνωσης στον χώρο εργασίας.
Όταν δεν υπάρχει παρέα για «fika»
Η πρωτοβουλία αντλεί έμπνευση από τη βαθιά ριζωμένη σουηδική συνήθεια του «fika». Η λέξη περιγράφει κάτι περισσότερο από ένα απλό διάλειμμα για καφέ: είναι μια μικρή παύση από την καθημερινότητα, αφιερωμένη στην επικοινωνία, τη χαλάρωση και την ανθρώπινη επαφή.
Ωστόσο, δεν έχουν όλοι κάποιον με τον οποίο μπορούν να μοιραστούν αυτήν τη στιγμή. Παρά την εικόνα μιας χώρας με υψηλό επίπεδο ευημερίας, η μοναξιά αποτελεί σοβαρό κοινωνικό και υγειονομικό ζήτημα στη Σουηδία.
Τουλάχιστον τέσσερα στα δέκα νοικοκυριά αποτελούνται από ένα μόνο άτομο, ενώ το 8% των ενηλίκων δηλώνει ότι δεν διαθέτει ούτε έναν στενό φίλο.
Έρευνα που πραγματοποίησε η Apotek Hjärtat έδειξε ότι ένας στους πέντε Σουηδούς αισθάνεται μόνος. Την ίδια ώρα, το 64% των ερωτηθέντων εκτιμά ότι υπάρχει τουλάχιστον ένα άτομο στο περιβάλλον του που βιώνει μοναξιά.
Πιο ευάλωτοι οι νεότεροι
Αντίθετα με την εντύπωση ότι η κοινωνική απομόνωση αφορά κυρίως την τρίτη ηλικία, τα στοιχεία δείχνουν ότι οι νεότεροι Σουηδοί εμφανίζονται ιδιαίτερα ευάλωτοι.
Μελέτη του Οικονομικού Πανεπιστημίου της Στοκχόλμης καταγράφει χαμηλότερα επίπεδα ικανοποίησης από τη ζωή στις ηλικίες 18 έως 24 ετών. Πολλοί νέοι αναφέρουν μοναξιά, άγχος, καταθλιπτικά συναισθήματα, έλλειψη νοήματος και οικονομική ανασφάλεια.
Αντίθετα, οι μεγαλύτεροι σε ηλικία Σουηδοί φαίνεται να διαθέτουν σταθερότερους κοινωνικούς δεσμούς και να καταγράφουν υψηλά επίπεδα ευτυχίας.
Εκπαίδευση για τον εντοπισμό της μοναξιάς
Το πρόγραμμα της αλυσίδας, η οποία διαθέτει περισσότερα από 400 φαρμακεία και περίπου 3.400 εργαζομένους, δεν περιορίζεται στο εβδομαδιαίο διάλειμμα.
Οι συμμετέχοντες ενημερώνονται για τρόπους πρόληψης της κοινωνικής απομόνωσης, ενώ τα διοικητικά στελέχη εκπαιδεύονται ώστε να αναγνωρίζουν εγκαίρως εργαζομένους που ενδέχεται να βιώνουν έντονη μοναξιά και να τους προσφέρουν κατάλληλη υποστήριξη.
Η διευθύνουσα σύμβουλος της εταιρείας, Μόνικα Μάγκνουσον, έχει επισημάνει ότι τα 15 λεπτά μπορεί να φαίνονται λίγα, αλλά αρκούν για να γίνει μια ουσιαστική κίνηση προσέγγισης. Για έναν άνθρωπο που αισθάνεται απομονωμένος, ακόμη και μια σύντομη συνομιλία μπορεί να έχει πραγματική σημασία.
Από τη σωματική άσκηση στην κοινωνική σύνδεση
Η ιδέα βασίζεται εν μέρει στο «Friskvårdsbidrag», το καθιερωμένο αφορολόγητο επίδομα ευεξίας που μπορούν να προσφέρουν οι σουηδικές επιχειρήσεις στο προσωπικό τους.
Η συγκεκριμένη παροχή μπορεί να καλύπτει δραστηριότητες όπως η άθληση, το μασάζ, η διαχείριση του άγχους, η διατροφική συμβουλευτική και η υποστήριξη για τη διακοπή του καπνίσματος. Εφόσον μια επιχείρηση επιλέξει να τη χορηγήσει, οφείλει να εφαρμόζει τους ίδιους όρους για όλους τους δικαιούχους εργαζομένους.
Με το «Vänvård», η έννοια της ευεξίας διευρύνεται: η ανθρώπινη επαφή αντιμετωπίζεται ως στοιχείο πρόληψης, δίπλα στη σωματική άσκηση και τη φροντίδα της ψυχικής υγείας.
Το αποτέλεσμα του πιλοτικού προγράμματος μένει να αξιολογηθεί. Η βασική του ιδέα, όμως, είναι σαφής: η μοναξιά δεν αντιμετωπίζεται μόνο με μεγάλες πολιτικές και βαρύγδουπες εξαγγελίες. Μερικές φορές η αρχή γίνεται με ένα απλό «πάμε για καφέ;».
