Η γονεϊκότητα είναι ίσως από τις λίγες ανθρώπινες εμπειρίες που συνοδεύονται από τόσο μεγάλη αγάπη και ταυτόχρονα τόσο μεγάλη αμφιβολία. Σχεδόν κάθε γονιός, κάποια στιγμή, θα αναρωτηθεί:
«Μήπως έκανα λάθος;»
«Μήπως το πλήγωσα;»
«Μήπως δεν είμαι αρκετός;»
Και πίσω από αυτές τις σκέψεις δεν κρύβεται αδιαφορία, κρύβεται νοιάξιμο. Το πρόβλημα είναι ότι σήμερα οι γονείς μεγαλώνουν τα παιδιά τους μέσα σε μια ατμόσφαιρα διαρκούς αξιολόγησης. Υπάρχουν παντού συμβουλές, οδηγίες, «σωστοί τρόποι», πρότυπα τέλειας ανατροφής. Και κάπως έτσι δημιουργείται η αίσθηση ότι ο γονιός πρέπει να λειτουργεί σχεδόν άψογα.
Να είναι πάντα ήρεμος.
Πάντα διαθέσιμος.
Πάντα σωστός.
Μόνο που αυτό δεν είναι ανθρώπινο. Στην πραγματική ζωή, οι γονείς κουράζονται. Υπάρχουν μέρες που δεν αντέχουν άλλο, στιγμές που θα υψώσουν τη φωνή τους, που θα αντιδράσουν από ένταση ή εξάντληση. Θα πουν κάτι που αργότερα θα τους βαραίνει, θα χάσουν την υπομονή τους, θα νιώσουν ότι απέτυχαν.
Και τότε έρχεται η ενοχή. Μια ενοχή που πολλές φορές γίνεται μόνιμη κατάσταση. Ο γονιός αρχίζει να παρακολουθεί συνεχώς τον εαυτό του, να φοβάται μήπως «τραυματίσει» το παιδί, μήπως κάνει ανεπανόρθωτο κακό. Και κάπου εκεί, χάνεται κάτι πολύ σημαντικό: η αυθόρμητη σχέση. Γιατί το παιδί δεν χρειάζεται έναν γονιό που να λειτουργεί σαν μηχανισμός τελειότητας. Χρειάζεται έναν γονιό αληθινό. Έναν άνθρωπο που να είναι συναισθηματικά παρών, που να μπορεί να αγαπά, να βάζει όρια, να αντέχει τη δυσκολία της σχέσης χωρίς να καταρρέει μπροστά σε κάθε λάθος. Τα παιδιά δεν μεγαλώνουν μέσα σε αποστειρωμένες συνθήκες. Μεγαλώνουν μέσα σε σχέσεις. Και οι σχέσεις έχουν στιγμές όμορφες, αλλά και ρωγμές.
Αυτό που τραυματίζει περισσότερο δεν είναι το ίδιο το λάθος. Είναι όταν το λάθος μένει ακάλυπτο. Όταν ο γονιός δεν αναγνωρίζει τι συνέβη, όταν δεν υπάρχει επαφή μετά τη σύγκρουση, όταν το παιδί μένει μόνο του με το συναίσθημά του χωρίς εξήγηση, χωρίς αποκατάσταση. Αντίθετα, μια συγγνώμη που είναι αληθινή μπορεί να γίνει βαθιά θεραπευτική.
Ένα «σε στενοχώρησα και το καταλαβαίνω».
Ένα «δεν το χειρίστηκα καλά».
Ένα «έκανα λάθος».
Αυτές οι στιγμές διδάσκουν στο παιδί κάτι πολύ ουσιαστικό: ότι οι ανθρώπινες σχέσεις δεν χρειάζεται να είναι τέλειες για να αντέχουν. Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα πιο δύσκολα κομμάτια της γονεϊκότητας. Να αντέξεις ότι δεν θα τα κάνεις όλα σωστά. Να αποδεχτείς ότι θα υπάρξουν στιγμές που το παιδί θα θυμώσει μαζί σου, θα απογοητευτεί, θα πληγωθεί. Όχι επειδή δεν το αγαπάς, αλλά επειδή είσαι άνθρωπος μέσα σε μια απαιτητική σχέση.
Ο πανικός δεν βοηθά εδώ. Όταν ο γονιός πανικοβάλλεται μπροστά σε κάθε δυσκολία, συχνά αρχίζει να υπερπροστατεύει, να ελέγχει υπερβολικά ή να διορθώνει διαρκώς τον εαυτό του. Και τελικά χάνει τη φυσικότητα της επαφής. Τα παιδιά όμως δεν χρειάζονται γονείς αλάνθαστους, χρειάζονται γονείς που να μπορούν να μείνουν δίπλα τους ακόμα και στις δύσκολες στιγμές. Που να αντέχουν και το παιδί… αλλά και τον εαυτό τους.
Κάποιες φορές μάλιστα, μέσα στη γονεϊκότητα ξυπνούν και παλιά τραύματα. Ο τρόπος που αντιδρά ένας γονιός δεν αφορά μόνο το παιδί του σήμερα. Αγγίζει και το παιδί που υπήρξε κάποτε ο ίδιος. Τι έζησε, τι στερήθηκε, τι φοβήθηκε, πώς αγαπήθηκε. Και εκεί πολλές φορές χρειάζεται χώρος για να τα δει όλα αυτά πιο καθαρά.
Η ψυχοθεραπεία δεν είναι μόνο για όταν «όλα πάνε στραβά». Μπορεί να γίνει ένας χώρος ξεκούρασης και κατανόησης για τον ίδιο τον γονιό. Ένας χώρος όπου δεν χρειάζεται να αποδείξει ότι τα καταφέρνει τέλεια. Γιατί ίσως τελικά το πιο υγιές μήνυμα που μπορεί να πάρει ένα παιδί από τους γονείς του είναι αυτό:
Ότι οι άνθρωποι κάνουν λάθη.
Ότι οι σχέσεις δοκιμάζονται.
Ότι η αγάπη δεν σημαίνει τελειότητα. Σημαίνει παρουσία, ειλικρίνεια και τη διάθεση να επιστρέφεις ξανά στη σχέση, ακόμα κι όταν κάτι έχει δυσκολέψει. Και αυτό… είναι ήδη πολύ σημαντικό.
Γράφει ο Ψυχολόγος – Σύμβουλος Γάμου Γιάννης Ξηντάρας
