Υπάρχουν φορές που ένας άνθρωπος δεν χρειάζεται να του δώσουμε μια συμβουλή. Δεν χρειάζεται να του εξηγήσουμε τι πρέπει να κάνει, ούτε να του αποδείξουμε ότι υπερβάλλει. Χρειάζεται απλώς να νιώσει ότι κάποιος τον κατάλαβε.
Κι όμως, αυτό είναι πολύ πιο δύσκολο απ’ όσο φαίνεται…
Οι περισσότεροι από εμάς, όταν ακούμε έναν άνθρωπο να μας μιλά για μια δυσκολία του, σχεδόν ασυναίσθητα αρχίζουμε να ψάχνουμε λύσεις. Του λέμε τι θα κάναμε εμείς, του εξηγούμε γιατί δεν πρέπει να στενοχωριέται ή προσπαθούμε να τον πείσουμε ότι τα πράγματα δεν είναι τόσο άσχημα.
Το κάνουμε από ενδιαφέρον, συχνά όμως εκείνη τη στιγμή ο άλλος δεν ζητά λύση, ζητά σύνδεση…
Αυτό είναι η ενσυναίσθηση: Δεν σημαίνει ότι συμφωνώ με όσα λες, ούτε απαραίτητα σημαίνει ότι βλέπω τα πράγματα όπως ακριβώς τα βλέπεις εσύ. Σημαίνει ότι προσπαθώ να καταλάβω πώς είναι να βρίσκεσαι στη δική σου θέση, με τη δική σου ιστορία, τις δικές σου εμπειρίες και τους δικούς σου φόβους. Είναι μια μικρή αλλά πολύ σημαντική διαφορά!
Γιατί όταν ο άνθρωπος αισθανθεί ότι τον καταλαβαίνουν, χαλαρώνει. Δεν χρειάζεται πια να αποδείξει πόσο πολύ πονά, πόσο πολύ φοβάται ή γιατί αντιδρά όπως αντιδρά. Νιώθει ασφαλής και μέσα στην ασφάλεια, οι άνθρωποι αρχίζουν να αλλάζουν.
Η ενσυναίσθηση δεν είναι μόνο ένα όμορφο χαρακτηριστικό της προσωπικότητας. Είναι ο τρόπος με τον οποίο χτίζονται όλες οι ουσιαστικές σχέσεις. Ένα παιδί που νιώθει ότι οι γονείς του προσπαθούν να καταλάβουν τον κόσμο του, μεγαλώνει με μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στον εαυτό του. Ένας έφηβος που δεν συναντά μόνο κριτική αλλά και κατανόηση, δυσκολεύεται λιγότερο να μιλήσει για όσα τον απασχολούν. Ένα ζευγάρι που έχει μάθει να ακούει πραγματικά ο ένας τον άλλον, μπορεί να διαφωνεί χωρίς να απομακρύνεται. Ακόμη και στις φιλίες ή στις επαγγελματικές σχέσεις, οι άνθρωποι δεν θυμούνται τόσο πολύ ποιος είχε δίκιο. Θυμούνται ποιος τους έκανε να νιώσουν ότι είχαν αξία.
Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι η ενσυναίσθηση είναι εύκολη. Το μεγαλύτερο εμπόδιό της είναι ότι όλοι βλέπουμε τον κόσμο μέσα από τη δική μας οπτική. Κρίνουμε τις αντιδράσεις των άλλων με βάση τον δικό μας τρόπο σκέψης και πολλές φορές αναρωτιόμαστε: «Εγώ στη θέση του δεν θα αντιδρούσα έτσι.»
Ίσως όμως αυτό να είναι ακριβώς το σημείο όπου αρχίζει η ενσυναίσθηση. Να θυμηθούμε ότι ο άλλος δεν είναι εμείς: Δεν έχει τις ίδιες εμπειρίες, τα ίδια βιώματα, τις ίδιες πληγές ούτε τους ίδιους τρόπους να διαχειρίζεται τη ζωή. Αυτό που για εμάς μοιάζει μικρό, για εκείνον μπορεί να είναι τεράστιο. Κι αυτό που εμείς θεωρούμε εύκολο, για κάποιον άλλον μπορεί να είναι ένας καθημερινός αγώνας.
Η ενσυναίσθηση δεν ζητά να εγκαταλείψουμε τη δική μας οπτική, μας καλεί, όμως, να κάνουμε λίγο χώρο και για την οπτική του άλλου και ίσως τελικά αυτό να είναι και το πιο σπουδαίο δώρο που μπορούμε να προσφέρουμε στις σχέσεις μας. Όχι να έχουμε πάντα την κατάλληλη απάντηση, αλλά να είμαστε πραγματικά παρόντες. Να ακούμε χωρίς να βιαζόμαστε να διορθώσουμε, να καταλάβουμε χωρίς να κρίνουμε και να δίνουμε στον άλλον την αίσθηση ότι μπορεί να είναι ο εαυτός του χωρίς να φοβάται ότι θα απορριφθεί.
Γιατί, στο τέλος της ημέρας, οι άνθρωποι δεν αλλάζουμε επειδή κάποιος μας εξήγησε τι πρέπει να κάνουμε αλλά επειδή κάποιος μας έκανε να νιώσουμε ότι, ακόμη και στις πιο δύσκολες στιγμές μας, δεν ήμασταν μόνοι.
Γράφει ο Ψυχολόγος-Σύμβουλος Γάμου Γιάννης Ξηντάρας
