Από τη στιγμή που γεννιέται ένα παιδί, οι γονείς αρχίζουν να ονειρεύονται για εκείνο. Θέλουν να είναι ευτυχισμένο, ασφαλές, δυναμικό, να έχει ευκαιρίες, να πετύχει εκεί που ίσως οι ίδιοι δυσκολεύτηκαν ή δεν πρόλαβαν ποτέ να φτάσουν. Και μέσα σε αυτή την αγάπη κρύβεται συχνά κάτι πολύ ανθρώπινο: η ανάγκη να προστατεύσουν το παιδί από τα λάθη, τις αποτυχίες, τις απογοητεύσεις της ζωής.
Έτσι, χωρίς κακή πρόθεση, αρχίζουν πολλές φορές να του χαράζουν έναν δρόμο πριν ακόμα προλάβει να αναρωτηθεί μόνο του πού θέλει να πάει. Κάποιες φορές αυτό γίνεται πολύ φανερά. Με απαιτήσεις, πίεση, υπερβολικές προσδοκίες. Άλλες φορές όμως συμβαίνει πιο διακριτικά και γι’ αυτό είναι δυσκολότερο να αναγνωριστεί. Μέσα από φράσεις όπως «εγώ θέλω το καλό σου», «ξέρω τι σου ταιριάζει», «θα με καταλάβεις όταν μεγαλώσεις».
Και πράγματι, τις περισσότερες φορές πίσω από αυτά υπάρχει αγάπη. Το θέμα είναι ότι ακόμα και η αγάπη μπορεί άθελά της να γίνει βάρος όταν δεν αφήνει χώρο στο παιδί να ανακαλύψει ποιο είναι πραγματικά.
Κάθε παιδί έρχεται στη ζωή με έναν δικό του εσωτερικό πυρήνα. Με διαφορετικές ανάγκες, διαφορετική ιδιοσυγκρασία, άλλες κλίσεις, άλλες αντοχές, άλλους τρόπους να βλέπει τον κόσμο. Κι όμως, συχνά οι ενήλικες δυσκολεύονται να το δουν αυτό καθαρά. Βλέπουν περισσότερο αυτό που θα ήθελαν να γίνει το παιδί, παρά αυτό που είναι ήδη. Κάπου εκεί αρχίζει να δημιουργείται μια αόρατη πίεση. Το παιδί αντιλαμβάνεται, ακόμη κι αν δεν του λέγεται ευθέως, ότι για να αγαπηθεί, να επιβεβαιωθεί ή να κάνει τους γονείς του περήφανους, πρέπει να κινηθεί προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση. Και τότε απομακρύνεται λίγο λίγο από τον εαυτό του…
Υπάρχουν παιδιά που μεγαλώνουν ακολουθώντας δρόμους που δεν διάλεξαν ποτέ πραγματικά: Σπουδές που «έπρεπε» να κάνουν, επιλογές που θεωρήθηκαν σωστές, τρόποι ζωής που ανταποκρίνονται περισσότερο στις οικογενειακές προσδοκίες παρά στις δικές τους εσωτερικές ανάγκες. Και πολλές φορές αυτό φαίνεται αργότερα, στην ενήλικη ζωή, μέσα από μια βαθιά αίσθηση κενού ή ανικανοποίητου. Σαν ο άνθρωπος να ζει μια ζωή που λειτουργεί εξωτερικά, αλλά δεν τον εκφράζει πραγματικά.
Το δύσκολο για έναν γονιό είναι να αντέξει ότι το παιδί του δεν του ανήκει. Ότι δεν ήρθε στη ζωή για να ολοκληρώσει τα δικά του όνειρα, ούτε για να διορθώσει τα δικά του απωθημένα. Ήρθε για να γίνει ο εαυτός του. Και αυτό χρειάζεται χρόνο. Χρειάζεται χώρο για δοκιμές, αμφιβολίες, αλλαγές πορείας, ακόμα και λάθη. Γιατί μέσα από αυτή τη διαδικασία το παιδί αρχίζει σιγά σιγά να καταλαβαίνει τι του ταιριάζει, τι το εκφράζει, πού νιώθει ζωντανό.
Βέβαια, αυτό δεν σημαίνει ότι οι γονείς δεν χρειάζεται να καθοδηγούν. Τα παιδιά έχουν ανάγκη από όρια, αξίες, στήριξη, πλαίσιο. Έχουν ανάγκη κάποιον να τα κρατά ασφαλή όσο μεγαλώνουν. Άλλο όμως η καθοδήγηση και άλλο η επιβολή μιας ζωής έτοιμης και προκαθορισμένης. Γιατί όταν το παιδί δεν έχει χώρο να ανακαλύψει τον δικό του δρόμο, κινδυνεύει να μάθει να ζει περισσότερο για να ανταποκρίνεται στις προσδοκίες των άλλων παρά για να ακούει τον εαυτό του.
Και ίσως τελικά αυτό να είναι ένα από τα πιο σημαντικά δώρα που μπορεί να προσφέρει ένας γονιός: Να δώσει στο παιδί την αίσθηση ότι μπορεί να ψάξει, να αμφισβητήσει, να αλλάξει γνώμη, να χτίσει σταδιακά τη δική του ταυτότητα χωρίς να φοβάται ότι θα χάσει την αγάπη ή την αποδοχή.
Γιατί ένας άνθρωπος ανθίζει πραγματικά όταν νιώθει ότι μπορεί να υπάρξει ως ο εαυτός του και όχι ως η προβολή των επιθυμιών κάποιου άλλου. Στην πραγματικότητα, το παιδί δεν χρειάζεται γονείς που να του σχεδιάσουν όλη τη διαδρομή. Χρειάζεται γονείς που να μπορούν να περπατούν για λίγο δίπλα του μέχρι να βρει το δικό του βήμα. Και ίσως αυτό να είναι πολύ πιο δύσκολο, αλλά και πολύ πιο ουσιαστικό.
Να αγαπάς ένα παιδί τόσο ώστε να θέλεις το καλό του… και ταυτόχρονα να έχεις τη δύναμη να το αφήσεις να ανακαλύψει μόνο του τι σημαίνει αυτό το «καλό» για τη δική του ζωή.
Γράφει ο Ψυχολόγος-Οικογενειακός Σύμβουλος Γιάννης Ξηντάρας
