Πολλές φορές οι γονείς αναρωτιούνται τι είναι αυτό που έχει τελικά τη μεγαλύτερη σημασία στην ανατροφή ενός παιδιού. Οι σωστές επιλογές; Τα όρια; Οι δραστηριότητες; Το σχολείο; Οι ευκαιρίες που θα του δοθούν;
Όλα παίζουν τον ρόλο τους. Κι όμως, υπάρχουν δύο πράγματα πολύ πιο βαθιά και καθοριστικά απ’ όσο συνήθως αντιλαμβανόμαστε: Ο τρόπος που μιλάμε στα παιδιά μας… και ο τρόπος που τα αγκαλιάζουμε.
Τα παιδιά μεγαλώνουν μέσα στις λέξεις που ακούνε. Όχι μόνο σε αυτά που τους λέμε συνειδητά, αλλά και στον τόνο, στο βλέμμα, στον τρόπο που τα πλησιάζουμε όταν χαίρονται, όταν δυσκολεύονται, όταν αποτυγχάνουν. Και σιγά σιγά, αυτή η φωνή γίνεται η δική τους εσωτερική φωνή.
Ένα παιδί που ακούει συνεχώς ειρωνεία, υποτίμηση ή διαρκή κριτική αρχίζει να κοιτά τον εαυτό του μέσα από αυτό το πρίσμα. Αμφιβάλλει πιο εύκολα, φοβάται να εκφραστεί, νιώθει ότι πρέπει διαρκώς να αποδείξει την αξία του. Αντίθετα, ένα παιδί που μεγαλώνει μέσα σε λόγια αποδοχής και ενσυναίσθησης χτίζει κάτι πολύ σημαντικό: έναν εσωτερικό πυρήνα ασφάλειας. Όχι επειδή του είπαν ψεύτικα ότι είναι «τέλειο». Αλλά επειδή ένιωσε ότι κάποιος το βλέπει πραγματικά.
Και εδώ υπάρχει μια λεπτή αλλά ουσιαστική διαφορά. Τα παιδιά δεν έχουν ανάγκη από κούφιες επιβεβαιώσεις. Καταλαβαίνουν πολύ περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε πότε τα λόγια είναι αληθινά και πότε λέγονται μηχανικά. Αυτό που τα θρέφει συναισθηματικά είναι οι αυθεντικές κουβέντες. Ένα «σε καταλαβαίνω». Ένα «προσπάθησες πολύ». Ένα «είμαι εδώ». Ένα «σε αγαπώ» που δεν λέγεται από υποχρέωση, αλλά από ουσιαστική παρουσία.
Κάποιες φορές μάλιστα, τα πιο σημαντικά πράγματα δεν λέγονται καν. Λέγονται μέσα από μια αγκαλιά, μια αγκαλιά αληθινή, όχι τυπική. Μια αγκαλιά που δίνει στο παιδί το αίσθημα ότι χωράει, ότι γίνεται αποδεκτό όπως είναι εκείνη τη στιγμή… θυμωμένο, φοβισμένο, κουρασμένο, χαρούμενο. Η σωματική επαφή έχει μια δύναμη σχεδόν πρωταρχική. Πριν ακόμα το παιδί καταλάβει τα λόγια, καταλαβαίνει το άγγιγμα. Καταλαβαίνει αν υπάρχει τρυφερότητα, ασφάλεια, διαθεσιμότητα.
Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα πιο πολύτιμα δώρα που μπορεί να πάρει ένας άνθρωπος στην αρχή της ζωής του: Η αίσθηση ότι αξίζει να αγαπιέται χωρίς να χρειάζεται να το κερδίσει συνεχώς. Ότι μπορεί να αποτύχει χωρίς να χάσει την αγάπη. Να κλάψει χωρίς να ντραπεί. Να φοβηθεί χωρίς να απορριφθεί.
Τα παιδιά που μεγαλώνουν έτσι δεν γίνονται «αδύναμα», όπως φοβούνται μερικοί. Αντίθετα, αποκτούν εσωτερική σταθερότητα. Γιατί ένας άνθρωπος που έχει νιώσει βαθιά αποδοχή δεν χρειάζεται διαρκώς να παλεύει για να αποδείξει ότι αξίζει.
Βέβαια, κανένας γονιός δεν μπορεί να είναι πάντα ήρεμος, πάντα διαθέσιμος, πάντα σωστός. Θα υπάρξουν εντάσεις, φωνές, δύσκολες μέρες. Αυτό είναι ανθρώπινο. Το σημαντικό είναι τι κυριαρχεί μέσα στη σχέση. Αν το παιδί, παρά τις δυσκολίες, νιώθει τελικά ότι υπάρχει αγάπη, φροντίδα και αληθινή παρουσία. Γιατί στο τέλος της ημέρας, τα παιδιά δεν θυμούνται μόνο τι τους προσφέραμε πρακτικά. Θυμούνται κυρίως πώς ένιωθαν κοντά μας. Αν ένιωθαν ασφάλεια, αν ένιωθαν ότι τα βλέπουμε, αν ένιωθαν ότι μπορούν να επιστρέψουν σε εμάς όταν ο κόσμος τα δυσκολεύει!
Και καμιά φορά, όλο αυτό μπορεί να χωρέσει σε κάτι πολύ μικρό. Σε μια κουβέντα ειπωμένη με αγάπη ή σε μια σιωπηλή αγκαλιά που λέει χωρίς λόγια: «Είσαι σημαντικός για μένα. Και είμαι εδώ.»
Γράφει ο Ψυχολόγος – Οικογενειακός Σύμβουλος
Γιάννης Ξηντάρας
