Σε κάθε σχέση υπάρχουν στιγμές που κάτι μας ενοχλεί. Μια συμπεριφορά, μια κουβέντα, μια παράλειψη, ένας τόνος της φωνής, κάτι που επαναλαμβάνεται και σιγά σιγά αρχίζει να μας βαραίνει. Το ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξουν τέτοιες στιγμές… είναι αναπόφευκτες. Το πραγματικό ερώτημα είναι τι κάνουμε όταν εμφανίζονται.
Κάποιοι άνθρωποι επιλέγουν τη σιωπή. Σκέφτονται ότι «δεν πειράζει», ότι δεν αξίζει να δημιουργηθεί ένταση ή ότι κάποια στιγμή ο άλλος θα καταλάβει μόνος του. Μόνο που αυτό σπάνια συμβαίνει. Εκείνο που συνήθως συμβαίνει είναι ότι κάθε μικρή ενόχληση προστίθεται στην προηγούμενη, μέχρι που μια μέρα ξεσπάμε για κάτι ασήμαντο, κουβαλώντας στην πραγματικότητα το βάρος πολλών μηνών.
Υπάρχουν όμως και οι άνθρωποι που αντιδρούν αμέσως. Εκφράζουν αυτό που τους ενοχλεί, αλλά το κάνουν με τρόπο που πληγώνει. Η συζήτηση μετατρέπεται εύκολα σε κατηγορία, η διαφωνία σε επίθεση και ο σύντροφος, αντί να ακούσει αυτό που προσπαθούμε να του πούμε, αρχίζει να αμύνεται.
Και κάπου εκεί χάνεται η ουσία… Γιατί ο στόχος μιας συζήτησης μέσα σε μια σχέση δεν είναι να αποδείξουμε ποιος έχει δίκιο. Είναι να μπορέσουμε να συναντηθούμε ξανά. Πολλές φορές ξεχνάμε ότι υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο να πω «με πλήγωσες» και στο να πω «είσαι πάντα εγωιστής». Στην πρώτη περίπτωση μιλώ για τη δική μου εμπειρία. Στη δεύτερη αποδίδω μια ταυτότητα στον άλλον. Κι όταν οι άνθρωποι νιώθουν ότι κρίνονται ως προσωπικότητες και όχι ως προς μια συγκεκριμένη συμπεριφορά τους, συνήθως κλείνουν την πόρτα της επικοινωνίας.
Δεν είναι εύκολο να ακούσεις ότι στενοχώρησες τον άνθρωπό σου. Είναι ακόμη δυσκολότερο όμως να ακούσεις ότι είσαι συνολικά ανεπαρκής. Ίσως γι’ αυτό έχει τόση σημασία ο τρόπος που ξεκινά μια δύσκολη συζήτηση. Δεν είναι το ίδιο να πεις «ποτέ δεν ενδιαφέρεσαι για μένα» με το να πεις «όταν συνέβη αυτό, ένιωσα μόνος». Οι λέξεις μπορεί να μοιάζουν κοντινές, όμως η επίδρασή τους στη σχέση είναι τελείως διαφορετική.
Υπάρχει ακόμη κάτι που συχνά παραβλέπουμε. Πίσω από τον εκνευρισμό μας, συνήθως κρύβεται μια ανάγκη που δεν έχει εκφραστεί. Δεν θυμώνουμε μόνο επειδή ο άλλος άργησε να γυρίσει στο σπίτι. Θυμώνουμε γιατί νιώσαμε ότι δεν υπολογιστήκαμε. Δεν μας πειράζει μόνο ότι ξέχασε κάτι που του ζητήσαμε. Μας πονά η αίσθηση ότι δεν ήμασταν σημαντικοί εκείνη τη στιγμή.
Όταν καταφέρουμε να μιλήσουμε γι’ αυτή την ανάγκη και όχι μόνο για το παράπονό μας, η συζήτηση αλλάζει εντελώς χαρακτήρα. Παύει να είναι μια αντιπαράθεση και γίνεται μια προσπάθεια να γνωρίσει ο ένας τον εσωτερικό κόσμο του άλλου. Αυτό, βέβαια, απαιτεί κάτι που δεν είναι πάντα εύκολο: να είμαστε ευάλωτοι. Είναι πιο εύκολο να φωνάξεις παρά να πεις «στενοχωρήθηκα». Είναι πιο εύκολο να κατηγορήσεις παρά να παραδεχτείς ότι φοβήθηκες ή ότι ένιωσες παραμελημένος. Κι όμως, οι σχέσεις δυναμώνουν όταν οι άνθρωποι τολμούν να δείξουν αυτό που πραγματικά αισθάνονται και όχι μόνο την άμυνά τους.
Το ίδιο σημαντικό είναι και το πότε θα επιλέξουμε να μιλήσουμε. Οι πιο ουσιαστικές συζητήσεις σπάνια γίνονται την ώρα της έντασης. Όταν και οι δύο είναι θυμωμένοι, ο στόχος γίνεται να απαντήσουμε γρήγορα και όχι να καταλάβουμε. Αντίθετα, όταν έχει περάσει λίγος χρόνος και η ένταση έχει καταλαγιάσει, οι πιθανότητες να ακουστούμε πραγματικά είναι πολύ μεγαλύτερες.
Στο τέλος, αυτό που κρατά ζωντανή μια σχέση δεν είναι η απουσία συγκρούσεων. Δεν υπάρχουν ζευγάρια που δεν πληγώνουν πότε πότε ο ένας τον άλλον. Υπάρχουν όμως ζευγάρια που έχουν μάθει να επιστρέφουν στη σχέση τους χωρίς να χρειάζεται κάθε διαφωνία να αφήνει πίσω της νικητές και ηττημένους.
Ίσως, λοιπόν, κάθε φορά που κάτι μας ενοχλεί, να αξίζει να θυμόμαστε ότι απέναντί μας δεν βρίσκεται ο αντίπαλός μας. Βρίσκεται ο άνθρωπος που κάποτε επιλέξαμε να μοιραστούμε τη ζωή μας. Και ο τρόπος με τον οποίο θα του μιλήσουμε μπορεί είτε να ανοίξει έναν δρόμο προς μεγαλύτερη οικειότητα είτε να χτίσει έναν ακόμη τοίχο ανάμεσά μας.
Καμιά φορά, δεν είναι τα δύσκολα που φθείρουν περισσότερο τις σχέσεις. Είναι ο τρόπος που επιλέγουμε να τα συζητήσουμε.
Γράφει ο Ψυχολόγος – Σύμβουλος Γάμου Γιάννης Ξηντάρας
