Έντονη δημόσια συζήτηση έχει προκαλέσει το περιεχόμενο νέων σχολικών βιβλίων για τη Β’ και τη ΣΤ’ Δημοτικού, μετά τον ισχυρισμό ότι σε εικονογραφήσεις τους παρουσιάζονται οικογένειες με ομόφυλους γονείς.
Στο επίκεντρο βρίσκονται το βιβλίο Γλώσσας «Η γλώσσα μου» των Εκδόσεων Νήσος, για τη Β’ Δημοτικού, και εγχειρίδιο Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής των Εκδόσεων Πουκαμισάς, για τη ΣΤ’ Δημοτικού.
Τα συγκεκριμένα βιβλία δεν πρόκειται να διανεμηθούν στους μαθητές τον Σεπτέμβριο του 2026. Έχουν ενταχθεί στο νέο σύστημα του πολλαπλού βιβλίου και προορίζονται για χρήση από το σχολικό έτος 2027-2028.
Τι υποστηρίζουν οι Εκδόσεις Νήσος
Οι Εκδόσεις Νήσος απορρίπτουν κατηγορηματικά την ερμηνεία ότι στο δικό τους βιβλίο παρουσιάζονται ομόφυλα ζευγάρια. Σε ανακοίνωσή τους κάνουν λόγο για παραποίηση της εικονογράφησης και για οργανωμένη επίθεση από συντηρητικούς κύκλους.
Η επίμαχη ενότητα έχει τίτλο «Ποιοι είναι οι σημαντικοί αγαπημένοι γύρω μας;» και περιλαμβάνει εικόνες διαφορετικών ανθρώπινων και οικογενειακών σχέσεων, όπως γονείς, παιδιά, παππούδες, γιαγιάδες και φίλους.
Σύμφωνα με τον εκδοτικό οίκο, η πρώτη εικόνα δεν παρουσιάζει δύο γυναίκες με ένα παιδί, όπως υποστηρίχθηκε σε δημοσιεύματα και αναρτήσεις. Απεικονίζει μία μητέρα με δύο παιδιά, ένα αγόρι και ένα κορίτσι που παίζει με ένα κουνέλι – δηλαδή μια μονογονεϊκή οικογένεια.
Για τη δεύτερη εικόνα που προκάλεσε αντιδράσεις, οι εκδόσεις διευκρινίζουν ότι παρουσιάζει έναν πατέρα και μία μητέρα με δύο παιδιά και όχι δύο άνδρες. Όπως σημειώνουν με εμφανή αιχμή, το κοντό κούρεμα της μητέρας φαίνεται ότι οδήγησε ορισμένους στο αυθαίρετο συμπέρασμα πως πρόκειται για άνδρα.
Αναλυτικά η ανακοίνωση
«Τις τελευταίες μέρες ανακινείται από μερίδα του τύπου κακόβουλη και ενορχηστρωμένη επίθεση συντηρητικών κύκλων στο βιβλίο της Γλώσσας Β΄ δημοτικού των εκδόσεών μας. Επίθεση που επιπροσθέτως είναι ψευδής και παραπλανητική καθώς ερμηνεύει μέρος της εικονογράφησης του βιβλίου με κριτήριο τα δικά της ιδεοληπτικά και αντιδημοκρατικά μέτρα και σταθμά. Παραποιείται το περιεχόμενο δύο εικόνων και παραπληροφορείται σκόπιμα το κοινό καταγγέλλοντας θέσεις θεσμοθετημένες από το ελληνικό κοινοβούλιο.
Στην ενότητα του βιβλίου «Ποιοι είναι οι σημαντικοί αγαπημένοι γύρω μας;» παρουσιάζονται εικονογραφήσεις διαφορετικών κοινωνικών σχέσεων που δύνανται να αφορούν τη ζωή ενός παιδιού, π.χ. γονείς, παππούδες, γιαγιάδες, φίλοι κ.ο.κ. Η εικόνα με αριθμό 1 παρουσιάζει μια μονογονεϊκή οικογένεια (μία μητέρα) με δύο παιδιά, ένα αγόρι και ένα κορίτσι, το οποίο παίζει με ένα κουνέλι. Εδώ παραπλανητικά αναφέρεται ότι απεικονίζεται οικογένεια «με δύο γυναίκες και ένα παιδί. Η εικόνα 4, απεικονίζει οικογένεια ετερόφυλων ατόμων (πατέρας και μητέρα) με δύο παιδιά και όχι δύο μπαμπάδες με δύο παιδιά, όπως παραπλανητικά διακινείται. Από ότι φαίνεται μια γυναίκα δεν μπορεί να έχει κοντά μαλλιά, πόσο μάλλον μια μητέρα.
Είναι προφανές ότι ως δημοκρατικοί πολίτες αποδεχόμαστε πλήρως τις αρχές της συμπερίληψης, την ισοτιμίας και του σεβασμού της διαφοράς, επομένως και των διαφορετικά δομημένων οικογενειών, τις οποίες κάθε σύγχρονη δημοκρατική κοινωνία αποδέχεται και έχει θεσμοθετήσει και νομικά. Φυσικά αποδεχόμαστε την έκφραση αντίθετων απόψεων καθώς πάντα στην ιστορία υπάρχουν πρόσωπα που αντιστέκονται (μάταια βέβαια) στην δημοκρατική πρόοδο. Δεν θα ανεχτούμε όμως την σκόπιμη παραποίηση του περιεχόμενου και συκοφάντηση του βιβλίου, των συγγραφέων και των εκδόσεών μας. Και για τον λόγο αυτό έχουμε προβεί στις αναγκαίες νομικές ενέργειες, ώστε να προστατεύσουμε και την προσωπικότητά μας και το θεσμό του πολλαπλού βιβλίου».
Ανακοίνωσαν νομικές ενέργειες
Οι Εκδόσεις Νήσος δηλώνουν ότι υποστηρίζουν τις αρχές της συμπερίληψης, της ισοτιμίας και του σεβασμού προς τις διαφορετικά δομημένες οικογένειες.
Ξεκαθαρίζουν, ωστόσο, ότι η συγκεκριμένη εικονογράφηση δεν απεικονίζει όσα της αποδίδονται. Καταγγέλλουν σκόπιμη παραποίηση του περιεχομένου του βιβλίου και συκοφάντηση των συγγραφέων και του εκδοτικού οίκου.
Για τον λόγο αυτό αναφέρουν ότι έχουν ήδη προχωρήσει στις απαραίτητες νομικές ενέργειες, με στόχο την προστασία της προσωπικότητάς τους αλλά και του θεσμού του πολλαπλού βιβλίου.
Η ανακοίνωση αφορά το βιβλίο Γλώσσας της Β’ Δημοτικού των Εκδόσεων Νήσος και δεν αποτελεί απάντηση για το διαφορετικό εγχειρίδιο της ΣΤ’ Δημοτικού.
Η τοποθέτηση του Παύλου Μαρινάκη
Η αντιπαράθεση έφτασε και στο εσωτερικό της κυβέρνησης, με τον κυβερνητικό εκπρόσωπο Παύλο Μαρινάκη να δηλώνει ότι το θέμα τον απασχόλησε ιδιαίτερα και ως πατέρα μικρού παιδιού.
Ο κ. Μαρινάκης τόνισε ότι κατά την επιλογή βιβλίων και προγραμμάτων σπουδών για τις πρώτες τάξεις του Δημοτικού απαιτούνται αυξημένη προσοχή και ευαισθησία.
Παράλληλα, απέρριψε τον ισχυρισμό ότι η κυβέρνηση εφαρμόζει ή σκοπεύει να εφαρμόσει κάποια «woke ατζέντα». Υπογράμμισε ότι η ανάδειξη ενός ζητήματος και η διατύπωση ενστάσεων δεν πρέπει να μετατρέπονται αυτομάτως σε γενικευμένες κατηγορίες για την κυβερνητική πολιτική.
«Τα φύλα είναι δύο. Ο πατέρας είναι πατέρας, η μητέρα είναι μητέρα. Ούτε Γονέας 1 υπάρχει ούτε Γονέας 2», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Τι απαντά το υπουργείο Παιδείας
Πηγές του υπουργείου Παιδείας επισημαίνουν ότι η πολιτική ηγεσία δεν επιλέγει το αναλυτικό περιεχόμενο των σχολικών εγχειριδίων.
Όπως εξηγούν, τα υποψήφια βιβλία περνούν από αξιολόγηση επιστημονικών επιτροπών και από τις προβλεπόμενες διαδικασίες του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής. Η κρίση βασίζεται σε επιστημονικά και παιδαγωγικά κριτήρια και δεν εξαρτάται από τις προσωπικές απόψεις του εκάστοτε υπουργού.
Η ένταξη ενός βιβλίου στο σχετικό Μητρώο δεν σημαίνει, πάντως, ότι το περιεχόμενό του παραμένει αμετάβλητο. Υπάρχει δυνατότητα διορθώσεων και επικαιροποιήσεων πριν από τη χρήση του στις σχολικές αίθουσες.
Το ΙΕΠ έχει δημιουργήσει πλατφόρμα στην οποία μπορούν να καταγράφονται παρατηρήσεις, επισημάνσεις και πιθανά λάθη, ώστε να εξετάζονται θεσμικά από τις αρμόδιες επιτροπές.
Τι προκύπτει από την αντιπαράθεση
Με βάση την απάντηση των Εκδόσεων Νήσος, οι δύο επίμαχες εικόνες του βιβλίου της Β’ Δημοτικού δεν σχεδιάστηκαν για να παρουσιάσουν ομόφυλα ζευγάρια. Η μία αφορά μονογονεϊκή οικογένεια και η άλλη οικογένεια με πατέρα, μητέρα και δύο παιδιά.
Αυτός είναι ο ισχυρισμός του εκδοτικού οίκου, ο οποίος έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με την ερμηνεία που διακινήθηκε δημόσια.
Η αντιπαράθεση, όμως, ανέδειξε και ένα ευρύτερο ζήτημα: πώς αξιολογείται το νέο εκπαιδευτικό υλικό, ποιος έχει την ευθύνη για το περιεχόμενό του και με ποια διαδικασία αντιμετωπίζονται οι παρατηρήσεις πριν φτάσουν τα βιβλία στα θρανία.
Η συζήτηση είναι θεμιτή. Για να είναι όμως ουσιαστική, πρέπει να βασίζεται στο πραγματικό περιεχόμενο των εγχειριδίων και όχι σε συμπεράσματα που εξάγονται αποκλειστικά από την εμφάνιση ή το κούρεμα ενός εικονογραφημένου προσώπου.
