Η συμπλήρωση πέντε ετών δεν σημαίνει πάντοτε ότι μία φορολογική υπόθεση έχει κλείσει οριστικά. Εφόσον εμφανιστούν ουσιαστικά νέα στοιχεία, τα οποία η αρμόδια φορολογική αρχή δεν γνώριζε και δεν μπορούσε να έχει εντοπίσει εγκαίρως, ο έλεγχος μπορεί υπό προϋποθέσεις να επεκταθεί στη δεκαετία.
Το κρίσιμο όριο ανάμεσα στην πενταετή και τη δεκαετή παραγραφή αποσαφηνίζει απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, η οποία εκδόθηκε με αφορμή υπόθεση πλαστών και εικονικών τιμολογίων.
Η απόφαση δεν δίνει στην Εφορία λευκή επιταγή να ανοίγει οποιονδήποτε φάκελο μετά την πενταετία. Απαιτεί την ύπαρξη πραγματικών «συμπληρωματικών στοιχείων» που δικαιολογούν τον μεταγενέστερο έλεγχο.
Ο βασικός κανόνας της πενταετίας
Κατά κανόνα, η Φορολογική Διοίκηση μπορεί να κοινοποιήσει πράξη προσδιορισμού φόρου μέσα σε πέντε χρόνια από τη λήξη του έτους εντός του οποίου εκπνέει η προθεσμία υποβολής της σχετικής δήλωσης.
Η ακριβής έναρξη και διάρκεια της παραγραφής εξαρτώνται από το φορολογικό έτος, το είδος της δήλωσης, τυχόν παράτασή της και τις ειδικές ή μεταβατικές διατάξεις που εφαρμόζονται σε κάθε περίπτωση.
Το ισχύον πλαίσιο αποτυπώνεται στο άρθρο 37 του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας, ν. 5104/2024.
Πότε μπορεί να εφαρμοστεί η δεκαετία
Για να παραμείνει ανοιχτή μία υπόθεση πέρα από την πενταετία, δεν αρκεί η Φορολογική Διοίκηση να εντοπίσει καθυστερημένα ένα έγγραφο που είχε ήδη στη διάθεσή της.
Χρειάζεται να προκύψουν στοιχεία τα οποία:
- αποκαλύπτουν νέα δεδομένα για τη φορολογική υπόθεση,
- συνδέονται ουσιαστικά με αδήλωτο εισόδημα ή φορολογική παράβαση,
- δεν ήταν γνωστά στην αρμόδια αρχή μέσα στην αρχική πενταετία,
- δεν μπορούσαν, με βάση τα δεδομένα της συγκεκριμένης υπόθεσης, να είχαν εντοπιστεί εγκαίρως.
Η ημερομηνία σύνταξης μιας έκθεσης ελέγχου δεν αρκεί από μόνη της για να παρατείνει την παραγραφή. Εκείνο που εξετάζεται είναι εάν η έκθεση περιλαμβάνει πραγματικά νέα ευρήματα.
Τι μπορεί να θεωρηθεί «συμπληρωματικό στοιχείο»
Ανάλογα με την υπόθεση, ως συμπληρωματικά στοιχεία μπορούν να αξιολογηθούν:
- βιβλία ή παραστατικά άλλων επιχειρήσεων,
- επίσημα ή ανεπίσημα αρχεία τρίτων,
- έγγραφα που διαβιβάζονται από διαφορετική ΔΟΥ ή δημόσια υπηρεσία,
- πορίσματα ελέγχου του ΣΔΟΕ ή άλλης ελεγκτικής αρχής,
- στοιχεία που αποκαλύπτουν εικονικές συναλλαγές,
- ευρήματα για απόκρυψη φορολογητέου εισοδήματος ή ανακριβή λογιστικά βιβλία.
Δεν αρκεί, όμως, ένας διαφορετικός τρόπος αξιολόγησης πληροφοριών που ήταν ήδη γνωστές. Το Δημόσιο πρέπει να τεκμηριώσει γιατί το συγκεκριμένο στοιχείο ήταν νέο και γιατί δεν μπορούσε να έχει περιέλθει εγκαίρως στην αρμόδια υπηρεσία.
Η υπόθεση των 11 εικονικών παραστατικών
Η υπόθεση που εξετάστηκε αφορούσε ομόρρυθμη εταιρεία υδραυλικών εγκαταστάσεων και τη χρήση του 2005.
Έπειτα από ελέγχους σε τρίτες επιχειρήσεις, διαπιστώθηκε ότι η εταιρεία είχε λάβει και καταχωρίσει στα βιβλία της 11 πλαστά και εικονικά φορολογικά στοιχεία από τρεις εκδότες.
Συγκεκριμένα, είχαν καταχωριστεί:
- πέντε παραστατικά αξίας 52.038 ευρώ, πλέον ΦΠΑ 9.787,84 ευρώ,
- τρία παραστατικά αξίας 20.405 ευρώ, πλέον ΦΠΑ 3.876,90 ευρώ,
- τρία παραστατικά αξίας 20.304 ευρώ, πλέον ΦΠΑ 3.857,70 ευρώ.
Η συνολική καθαρή αξία των παραστατικών ανερχόταν σε 92.747 ευρώ.
Η πλαστότητα και η εικονικότητά τους διαπιστώθηκαν μετά την αρχική πενταετία, μέσω έκθεσης ελέγχου του ΣΔΟΕ με ημερομηνία 4 Ιουνίου 2014. Η έκθεση διαβιβάστηκε στην αρμόδια ΔΟΥ και αποτέλεσε τη βάση για διασταυρωτικό έλεγχο.
Τι υποστήριξε η εταιρεία
Η εταιρεία προσέφυγε στη Δικαιοσύνη, υποστηρίζοντας ότι το δικαίωμα του Δημοσίου να επιβάλει φόρους είχε παραγραφεί.
Βασικό επιχείρημά της ήταν ότι οι υπηρεσίες της Φορολογικής Διοίκησης λειτουργούν ως ενιαίος μηχανισμός. Κατά συνέπεια, πληροφορίες που βρίσκονταν ήδη σε κάποια φορολογική υπηρεσία μέσα στην πενταετία δεν μπορούσαν να εμφανιστούν αργότερα ως νέα στοιχεία.
Υποστήριξε ακόμη ότι ο μεταγενέστερος χρόνος ολοκλήρωσης της έκθεσης δεν αρκούσε για να επεκταθεί η περίοδος παραγραφής.
Γιατί το ΣτΕ απέρριψε την προσφυγή
Το Συμβούλιο της Επικρατείας δεν δέχθηκε τους ισχυρισμούς της εταιρείας.
Έκρινε ως καθοριστικό το γεγονός ότι τα ευρήματα που τεκμηρίωναν την πλαστότητα και την εικονικότητα των συναλλαγών προέκυψαν μετά την πενταετία και διαβιβάστηκαν τότε στην αρμόδια για τον λήπτη ΔΟΥ.
Σύμφωνα με το σκεπτικό, πορίσματα ελέγχου της ΔΟΥ που είναι αρμόδια για τον εκδότη εικονικών παραστατικών μπορούν να αποτελέσουν συμπληρωματικά στοιχεία για τον έλεγχο του λήπτη. Αυτό μπορεί να συμβεί ακόμη και εάν ο έλεγχος του εκδότη είχε αρχίσει μέσα στην αρχική πενταετία.
Το κρίσιμο δεν είναι πότε δόθηκε η πρώτη εντολή ελέγχου, αλλά πότε προέκυψαν τα στοιχεία που αποδεικνύουν την παράβαση.
Τι σημαίνει η απόφαση για τους φορολογουμένους
Η απόφαση δεν μετατρέπει τη δεκαετή παραγραφή σε γενικό κανόνα. Η πενταετία παραμένει η βασική αρχή και κάθε παράταση πρέπει να στηρίζεται στις προϋποθέσεις του νόμου.
Σε περίπτωση μεταγενέστερου ελέγχου, κρίσιμα ερωτήματα είναι:
- Ποιο ακριβώς είναι το νέο στοιχείο;
- Πότε περιήλθε στην αρμόδια φορολογική αρχή;
- Θα μπορούσε να είχε εντοπιστεί μέσα στην πενταετία;
- Συνδέεται πράγματι με μη δηλωθείσα φορολογητέα ύλη;
- Εφαρμόζεται στη συγκεκριμένη χρήση η διάταξη που επικαλείται η Εφορία;
Η απλή επίκληση «νέων πληροφοριών» δεν αρκεί. Η φορολογική αρχή οφείλει να αιτιολογεί ειδικά γιατί δικαιούται να επεκτείνει τον χρόνο ελέγχου.
Επειδή οι κανόνες επηρεάζονται από το φορολογικό έτος και τις μεταβατικές διατάξεις, κάθε ειδοποίηση ελέγχου μετά την πενταετία χρειάζεται εξατομικευμένη εξέταση από φοροτεχνικό ή νομικό.
