Με συνολική βαθμολογία 55,05 μονάδων (ελαφρώς χαμηλότερη από πέρυσι), η Ελλάδα βρίσκεται στην «πορτοκαλί ζώνη», δηλαδή στις χώρες με προβληματική κατάσταση για την ελευθερία του Τύπου. Με απλά λόγια: ούτε καλά, ούτε ασφαλή — και σίγουρα όχι ευρωπαϊκό benchmark.
«Συστημική κρίση από το 2021»
Οι RSF δεν μασάνε τα λόγια τους. Μιλούν ξεκάθαρα για συστημική κρίση που ξεκινά από το 2021 και παραμένει άλυτη.
Στο επίκεντρο:
- Το σκάνδαλο παρακολουθήσεων δημοσιογράφων από την ΕΥΠ
- Η χρήση λογισμικού τύπου Predator
- Η ανεξιχνίαστη δολοφονία του Γιώργος Καραϊβάζ
Και σαν να μην έφταναν αυτά, οι λεγόμενες αγωγές SLAPP (δηλαδή νομικές πιέσεις για φίμωση) έχουν γίνει σχεδόν ρουτίνα.
Δεν είναι μεμονωμένα περιστατικά. Είναι μοτίβο.
Τοπίο ΜΜΕ: Πολυφωνία ή χάος;
Στην Ελλάδα υπάρχει μια παράδοξη εικόνα: από τη μία λίγοι ισχυροί όμιλοι, από την άλλη εκατοντάδες sites. Το αποτέλεσμα; Κατακερματισμός και πόλωση.
- Λίγοι επιχειρηματίες ελέγχουν μεγάλο μέρος των ΜΜΕ
- Πολλοί από αυτούς έχουν και άλλες δραστηριότητες σε ρυθμιζόμενους τομείς
- Οι σχέσεις με την πολιτική εξουσία δεν είναι ακριβώς… ψυχρές
Η εμπιστοσύνη του κοινού; Στον πάτο. Και όχι άδικα.
Πολιτικό και θεσμικό πλαίσιο: Όταν ο διαιτητής παίζει μπάλα
Η εποπτεία των δημόσιων ΜΜΕ από τον κυβερνητικό εκπρόσωπο εγείρει σοβαρά ερωτήματα ανεξαρτησίας. Παράλληλα:
- Το ΕΣΡ χαρακτηρίζεται αργό και αναποτελεσματικό
- Η ΕΥΠ υπάγεται απευθείας στον πρωθυπουργό
- Οι μεταρρυθμίσεις είτε δεν έγιναν είτε δεν έφτασαν ποτέ εκεί που έπρεπε
Με απλά λόγια: οι θεσμοί υπάρχουν, αλλά δεν λειτουργούν όπως θα έπρεπε.
Νομικό πλαίσιο: Θεωρία vs πράξη
Στα χαρτιά, όλα καλά — το Σύνταγμα προστατεύει την ελευθερία του Τύπου. Στην πράξη όμως:
- Νόμοι για παρακολουθήσεις δεν καλύπτουν ευρωπαϊκά standards
- Δημοσιογράφοι καταδικάζονται για «ψευδείς ειδήσεις» χωρίς σαφή τεκμηρίωση
- Η δυσφήμιση μπορεί να οδηγήσει ακόμα και σε φυλάκιση
Και κάπου εδώ αρχίζει το chilling effect: όταν φοβάσαι να γράψεις, η ελευθερία έχει ήδη χαθεί.
Οικονομική πίεση: Όταν τα media παλεύουν να επιβιώσουν
Η δεκαετής κρίση άφησε βαθύ αποτύπωμα:
- Πτώση διαφημιστικών εσόδων
- Μείωση αναγνωστών
- Μέσα που ζουν στο όριο
Και όταν ένα μέσο εξαρτάται οικονομικά, η ανεξαρτησία του γίνεται… διαπραγματεύσιμη.
Κοινωνικό περιβάλλον: Πίεση από παντού
Οι δημοσιογράφοι στην Ελλάδα δεν έχουν να αντιμετωπίσουν μόνο το κράτος ή την αγορά:
- Επιθέσεις από ακραίες ομάδες
- Σεξισμός, ειδικά προς γυναίκες δημοσιογράφους
- Στοχοποίηση στο διαδίκτυο
Δεν είναι απλώς δύσκολο επάγγελμα. Γίνεται επικίνδυνο.
Ασφάλεια: Η κόκκινη γραμμή
Το πιο ανησυχητικό κομμάτι:
- Αστυνομική βία σε διαδηλώσεις
- Παρεμπόδιση ρεπορτάζ σε προσφυγικές δομές
- Φυσικές επιθέσεις σε δημοσιογράφους
Και πάνω απ’ όλα, η υπόθεση Καραϊβάζ παραμένει ανοιχτή πληγή. Όταν μια δολοφονία δημοσιογράφου μένει χωρίς απάντηση, το μήνυμα είναι ξεκάθαρο — και καθόλου καθησυχαστικό.
Bottom line
Η Ελλάδα δεν είναι σε ελεύθερη πτώση. Είναι ήδη χαμηλά — και παλεύει να δείξει ότι ανεβαίνει, ενώ στην ουσία μένει στάσιμη.
Η ελευθερία του Τύπου δεν είναι διακοσμητικό στοιχείο δημοκρατίας. Είναι θεμέλιο. Και όταν το θεμέλιο ραγίζει, δεν σώζεται με PR.
Ή το φτιάχνεις σοβαρά — ή απλώς περιμένεις να καταρρεύσει.
