Με ιδιαίτερη λαμπρότητα τιμά η Ορθόδοξη Εκκλησία στις 23 Αυγούστου την Απόδοση της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, ημέρα που είναι περισσότερο γνωστή στη λαϊκή παράδοση ως τα «Εννιάμερα της Παναγίας».
Ο εορταστικός κύκλος που άρχισε στις 15 Αυγούστου ολοκληρώνεται οκτώ ημέρες αργότερα, με τις ακολουθίες να επαναφέρουν το νόημα και την πανηγυρική ατμόσφαιρα της μεγάλης θεομητορικής εορτής.
Τι σημαίνει ο όρος «Απόδοση»
Στην εκκλησιαστική γλώσσα, «Απόδοση» ονομάζεται η τελευταία ημέρα του εορτασμού ενός σημαντικού θρησκευτικού γεγονότος. Η λέξη δεν συνδέεται με τη συνηθισμένη έννοια του μνημοσύνου, αλλά με την ολοκλήρωση και το πανηγυρικό κλείσιμο της γιορτής.
Η συγκεκριμένη λειτουργική πρακτική έχει βαθιές ιστορικές ρίζες και συνδέεται με παλαιότερες ιουδαϊκές παραδόσεις, στις οποίες οι μεγάλες γιορτές διαρκούσαν περισσότερες ημέρες πριν από την επίσημη ολοκλήρωσή τους.
Έτσι, στις 23 Αυγούστου η Εκκλησία τιμά ξανά την Κοίμηση και τη Μετάσταση της Θεοτόκου, υπογραμμίζοντας τη θέση της Παναγίας στην ορθόδοξη πίστη ως μητέρας του Χριστού και προστάτιδας των πιστών.
Γιατί ονομάζονται «Εννιάμερα της Παναγίας»
Η λαϊκή ονομασία προέρχεται από το γεγονός ότι η εορτή τελείται την ένατη ημέρα, εάν στον υπολογισμό συμπεριληφθεί και η 15η Αυγούστου.
Στη συνείδηση πολλών πιστών, τα Εννιάμερα παραλληλίζονται με την τιμή που αποδίδεται στους κεκοιμημένους εννέα ημέρες μετά τον θάνατό τους. Ωστόσο, από λειτουργικής πλευράς, η 23η Αυγούστου αποτελεί την Απόδοση της εορτής και όχι μνημόσυνο της Θεοτόκου.
Η ημέρα συνοδεύεται από πανηγυρικές ακολουθίες, λιτανείες και παραδοσιακές εκδηλώσεις σε πολλές περιοχές της χώρας.
Εκκλησίες και μοναστήρια που πανηγυρίζουν
Τα Εννιάμερα τιμώνται σε δεκάδες ναούς, ξωκλήσια και ιερές μονές σε ολόκληρη την Ελλάδα και την Κύπρο.
Μεταξύ αυτών βρίσκονται η Παναγία του Μαλίκη, η Παναγία του Χάρου, η Παναγία Εννιαμερίτισσα, η Παναγία στη Γραβά της Πάτμου, η Φλαμπουριανή και η Παναγία Ελεούσα στο Κάστρο της Κύθνου.
Ιδιαίτερες εκδηλώσεις πραγματοποιούνται επίσης στην Παντάνασσα των Αρκών, στη Φανερωμένη της Σαλαμίνας, καθώς και σε ναούς και προσκυνήματα στη Σάμο, στην Κάρπαθο και στη Σύμη.
Ποιοι γιορτάζουν στις 23 Αυγούστου
Σε ορισμένες περιοχές της Ελλάδας συνηθίζεται να μεταφέρεται στα Εννιάμερα η ονομαστική εορτή ανθρώπων που φέρουν ονόματα αφιερωμένα στην Παναγία.
Ανάλογα με την τοπική παράδοση, μπορεί να γιορτάζουν:
- Μαρία
- Μάριος
- Παναγιώτης
- Παναγιώτα
- Δέσποινα
Επειδή τα ονόματα αυτά εορτάζονται σε διαφορετικές ημερομηνίες, ανάλογα με την οικογενειακή ή τοπική συνήθεια, δεν θεωρείται ότι όλοι οι εορτάζοντες μεταφέρουν υποχρεωτικά τη γιορτή τους στις 23 Αυγούστου.
Το Απολυτίκιο της εορτής
«Εν τη Γεννήσει την παρθενίαν εφύλαξας, εν τη Κοιμήσει τον κόσμον ου κατέλιπες Θεοτόκε· μετέστης προς την ζωήν, μήτηρ υπάρχουσα της ζωής, και ταις πρεσβείαις ταις σαις λυτρουμένη, εκ θανάτου τας ψυχάς ημών».
Με την Απόδοση της Κοιμήσεως ολοκληρώνεται ο κύκλος του Δεκαπενταύγουστου, μιας από τις βαθύτερα ριζωμένες θρησκευτικές και λαϊκές παραδόσεις του ελληνισμού.
