Η ιστορία της Ραφήνας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την πορεία των προσφύγων από την Τρίγλια της Μικράς Ασίας και τον αγώνα τους να ξαναχτίσουν τη ζωή τους σε μια νέα πατρίδα. Ανάμεσα στα σημαντικότερα επιτεύγματα των πρώτων εκείνων χρόνων ξεχωρίζει η ανέγερση του πρώτου Ναού της Παναγίας Παντοβασίλισσας, ενός έργου που συμβόλιζε όχι μόνο τη θρησκευτική πίστη αλλά και την εδραίωση της νέας κοινότητας στη Ραφήνα.
Αν και το μικρό παρεκκλήσιο της Παναγίτσας εξυπηρέτησε τις πρώτες λατρευτικές ανάγκες των προσφύγων, σύντομα έγινε φανερό ότι δεν επαρκούσε για μια κοινότητα που μεγάλωνε διαρκώς και αναζητούσε σταθερά σημεία αναφοράς. Μετά την αποκατάσταση των ζημιών που είχε υποστεί το εκκλησάκι από πυρκαγιά, οι Τριγλιανοί πήραν τη μεγάλη απόφαση να προχωρήσουν στην ανέγερση του πρώτου κανονικού ναού της Παντοβασίλισσας στη Ραφήνα.
Οι εργασίες ξεκίνησαν το 1929 στη συμβολή των οδών Βασιλέως Γεωργίου, Λεωφόρου Φλέμινγκ και Εθνικής Αντιστάσεως. Δεν επρόκειτο για έργο που χρηματοδοτήθηκε από κάποιον μεγάλο ευεργέτη ή από το κράτος. Αντίθετα, αποτέλεσε καρπό συλλογικής προσπάθειας και αλληλεγγύης. Όλοι οι Τριγλιανοί συνέβαλαν, είτε προσφέροντας προσωπική εργασία είτε οικονομική ενίσχυση ανάλογα με τις δυνατότητές τους, ενώ παράλληλα διοργανώθηκαν έρανοι για την κάλυψη των αναγκών του έργου.
Ο ναός, ρυθμού βασιλικής με κεραμοσκεπή στέγη, ολοκληρώθηκε το 1932. Μπορεί να μην διέθετε τη μεγαλοπρέπεια των ιστορικών ναών που οι πρόσφυγες είχαν αφήσει πίσω στην Τρίγλια, ωστόσο αποτέλεσε ένα πολύτιμο καταφύγιο πίστης και ελπίδας. Κυρίως, όμως, συμβόλιζε ότι η κοινότητα είχε πλέον ριζώσει στον νέο της τόπο.
Ιδιαίτερη ιστορική και συναισθηματική αξία είχε η επιστροφή των Ιερών Κειμηλίων της Παντοβασίλισσας, τα οποία παραλήφθηκαν στις 29 Δεκεμβρίου 1933. Η άφιξή τους συνέδεσε άμεσα τον νέο ναό με την πνευματική κληρονομιά της αλησμόνητης πατρίδας, διατηρώντας ζωντανή τη μνήμη της Τρίγλιας στις καρδιές των προσφύγων.
Από τον πρώτο εκείνο ναό διασώθηκε το Ιερό Βήμα, το οποίο εξακολουθεί να υπάρχει μέχρι σήμερα ως παρεκκλήσιο του Αγίου Φανουρίου, δίπλα στο πρώην κτίριο του ΟΤΕ στη Ραφήνα. Το 1992 πραγματοποιήθηκε ανακαίνιση και επέκταση του χώρου, ώστε να φιλοξενηθούν προσκυνητάρι και μανουάλι, διατηρώντας ζωντανή τη σύνδεση με τις απαρχές της προσφυγικής κοινότητας.
Έτσι, ο πρώτος Ναός της Παντοβασίλισσας δεν χάθηκε ποτέ πραγματικά. Ένα κομμάτι του παραμένει έως σήμερα ως ζωντανή μαρτυρία της πίστης, της επιμονής και της συλλογικής προσπάθειας των Τριγλιανών προσφύγων να δημιουργήσουν στη Ραφήνα μια νέα πατρίδα, χωρίς να αποκοπούν από τις ρίζες και την ιστορική τους ταυτότητα.
Το κείμενο βασίζεται σε στοιχεία από το βιβλίο για την ιστορία της ανεγέρσεως του Ιερού Ναού Παναγίας Παντοβασιλίσσης Ραφήνας.
