Σε κλίμα βαθιάς συγκίνησης, η Ελλάδα αποχαιρέτησε τη Μαρινέλλα, τη μεγάλη κυρία του ελληνικού τραγουδιού, της οποίας η απώλεια σηματοδοτεί το τέλος μιας ολόκληρης εποχής. Η εξόδιος ακολουθία τελέστηκε το μεσημέρι της Τρίτης στη Μητρόπολη Αθηνών, ενώ η ταφή πραγματοποιήθηκε, σύμφωνα με την επιθυμία της οικογένειας, σε στενό οικογενειακό κύκλο στο νεκροταφείο Κηφισιάς.
Από νωρίς το πρωί, πλήθος κόσμου συνέρρευσε στο παρεκκλήσι του Αγίου Ελευθερίου, δίπλα στη Μητρόπολη, για το λαϊκό προσκύνημα. Άνθρωποι κάθε ηλικίας, κρατώντας ένα λουλούδι στα χέρια, περίμεναν υπομονετικά για να πουν το τελευταίο «αντίο» στη φωνή που συντρόφευσε τις χαρές, τους καημούς και τις μνήμες πολλών γενεών.
Η σορός της σπουδαίας ερμηνεύτριας έφτασε συνοδευόμενη από την οικογένειά της, την κόρη της Τζωρτίνα Σερπιέρη, τα εγγόνια της Μελίνα και Δημήτρη, καθώς και στενούς φίλους και συνεργάτες. Μετά την ολοκλήρωση του προσκυνήματος, οι παρευρισκόμενοι κατευθύνθηκαν στο εσωτερικό της Μητρόπολης για την εξόδιο ακολουθία. Όταν η σορός εξήλθε από τον ναό, το κλίμα κορυφώθηκε: χειροκροτήματα, δάκρυα και σιωπηλά βλέμματα συνέθεσαν το πιο βαρύ φινάλε για μια ζωή γραμμένη πάνω στη σκηνή.
Οι επικήδειοι που λύγισαν τους πάντες
Παρότι η ίδια η Μαρινέλλα φέρεται να μην επιθυμούσε επικήδειους λόγους, η Χάρις Αλεξίου και ο Γιώργος Νταλάρας ανέλαβαν να την αποχαιρετήσουν δημόσια, με λόγια που άγγιξαν όλους όσοι βρέθηκαν στη Μητρόπολη.
Η Χάρις Αλεξίου, φανερά συγκινημένη, μίλησε για τη Μαρινέλλα ως μια αρχόντισσα του ελληνικού τραγουδιού, μια γυναίκα με χιούμορ, γενναιοδωρία, αγάπη και σπάνια σκηνική λάμψη. Αναφέρθηκε στην τελευταία της εμφάνιση στο Ηρώδειο, τον Σεπτέμβριο του 2024, λέγοντας πως εκεί «διάλεξε να τραγουδήσει ακαπέλα το μεγάλο αντίο της», αφήνοντας «την τελευταία σταγόνα της φωνής της στον βωμό του Ηρωδείου».
Με τρυφερότητα, αλλά και θαυμασμό, θυμήθηκε προσωπικές στιγμές, συνεργασίες και κοινές αναμνήσεις, σκιαγραφώντας όχι μόνο την ανυπέρβλητη καλλιτέχνιδα, αλλά και τον ζεστό, φωτεινό άνθρωπο πίσω από τον μύθο. «Να γελάς, να κουβεντιάζεις, να τραγουδάς και να αγαπάς πολύ», ήταν το σπαρακτικό κλείσιμο του αποχαιρετισμού της.
Ιδιαίτερα φορτισμένος ήταν και ο λόγος του Γιώργου Νταλάρα, ο οποίος χαρακτήρισε τη Μαρινέλλα «δεύτερη μάνα» του. Μίλησε για μια γυναίκα που άνοιξε δρόμους, έσπασε ταμπού και διαμόρφωσε πρότυπο για τις επόμενες γενιές. Τόνισε τη γενναιότητα, την επιμονή και την ανάγκη που, όπως είπε, την οδηγούσε πάντα να ξεπερνά τα όρια.
«Δεν πέθανες προχθές. Έφυγες πάνω στη σκηνή του Ηρωδείου, τον περασμένο Σεπτέμβρη», ανέφερε, προσδίδοντας σχεδόν μυθική διάσταση στην τελευταία της δημόσια στιγμή. Και όταν απευθύνθηκε στην οικογένειά της, το πένθος έμοιαζε πια συλλογικό.
Το «παρών» από τον καλλιτεχνικό και πολιτικό κόσμο
Δεκάδες εκπρόσωποι του καλλιτεχνικού χώρου έδωσαν το «παρών» για να τιμήσουν τη σπουδαία ερμηνεύτρια. Ανάμεσά τους ήταν ο Αντώνης Ρέμος, ο Γιάννης Ζουγανέλης, η Άντζελα Δημητρίου, ο Γιώργος Κατσαρός, ο Λάκης Γαβαλάς, η Ελεονώρα Ζουγανέλη, ο Χρήστος Μάστορας, ο Γιώργος Μαργαρίτης, η Τάνια Τσανακλίδου, ο Λάκης Λαζόπουλος, ο Γρηγόρης Βαλτινός, ο Μιχάλης Ρέππας, ο Θανάσης Παπαθανασίου, η Εύη Δρούτσα, ο Πασχάλης, η Νατάσα Θεοδωρίδου, ο Γιώργος Τσαλίκης, η Ζέτα Μακρυπούλια, η Μπέττυ Μαγγίρα, ο Σπύρος Μπιμπίλας και ο Ηλίας Ψινάκης.
Πολλοί μίλησαν για τη γενναιοδωρία, την αυστηρή επαγγελματική της στάση και τη μοναδική της επίδραση στο ελληνικό τραγούδι. Ο Δημήτρης Μπάσης τη χαρακτήρισε ιστορικό πρόσωπο που ίδρυσε ολόκληρη σχολή, ενώ ο Μανώλης Μητσιάς υπογράμμισε πως υπήρξε μια ολόκληρη εποχή που δεν πρόκειται να αντικατασταθεί.
Συγκινητικές ήταν και οι δηλώσεις της Βάσως Καζαντζίδη, της Άννας Μπιθικώτση και της Τάνιας Τσανακλίδου, που μίλησαν με αγάπη για τη γυναίκα που ποτέ δεν τσιγκουνευόταν τον καλό λόγο, τη συμβουλή ή τη στήριξη.
Στην τελετή παρευρέθηκαν και εκπρόσωποι της πολιτείας, μεταξύ των οποίων η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, ο δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας, η αντιπρόεδρος της Βουλής Όλγα Γεροβασίλη, αλλά και ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης.
Αντί στεφάνων, προσφορά ζωής
Η οικογένεια της Μαρινέλλας ζήτησε αντί στεφάνων να ενισχυθεί ο σύλλογος «Φλόγα», στηρίζοντας παιδιά με νεοπλασματικές ασθένειες. Μια επιλογή με ιδιαίτερο συμβολισμό, που έδωσε στο αποχαιρετιστήριο αυτό τελετουργικό και μια διάσταση προσφοράς.
Μια διαδρομή που έγινε μύθος
Η Μαρινέλλα, κατά κόσμον Κυριακή Παπαδοπούλου, γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη και από πολύ νωρίς φάνηκε πως η φωνή της δεν χωρούσε στα συνηθισμένα. Το ξεκίνημά της στη σκηνή ήρθε σε νεαρή ηλικία, όταν κλήθηκε να αντικαταστήσει βασική τραγουδίστρια περιοδεύοντος θιάσου. Από εκεί και μετά, το νήμα δεν κόπηκε ποτέ.
Το 1956 υιοθέτησε το καλλιτεχνικό όνομα Μαρινέλλα και λίγο αργότερα συνδέθηκε καλλιτεχνικά και προσωπικά με τον Στέλιο Καζαντζίδη, σχηματίζοντας ένα από τα πιο εμβληματικά ντουέτα του ελληνικού τραγουδιού. Η μετέπειτα σόλο πορεία της όχι απλώς επιβεβαίωσε το μέγεθός της, αλλά την καθιέρωσε ως πρωτοπόρο.
Με τραγούδια που άφησαν εποχή, με εμφανίσεις στον κινηματογράφο, με μεγάλες συνεργασίες, με σκηνική τόλμη και προσωπικό ύφος, η Μαρινέλλα δεν ακολούθησε απλώς το ρεύμα — το δημιούργησε. Ήταν από τις πρώτες γυναίκες που σηκώθηκαν όρθιες στη σκηνή, άλλαξαν τον τρόπο της ερμηνείας και έδωσαν νέα διάσταση στην παρουσία της τραγουδίστριας στο λαϊκό και ελαφρολαϊκό τραγούδι.
Η συνεργασία της με τον Κώστα Χατζή στο ιστορικό «Ρεσιτάλ» έγραψε ξεχωριστό κεφάλαιο στη δισκογραφία, ενώ η πολύχρονη πορεία της σφραγίστηκε από τον θαυμασμό του κοινού και τον σεβασμό των συναδέλφων της.
Το τελευταίο χειροκρότημα
Η περιπέτεια της υγείας της ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 2024, όταν κατέρρευσε στη σκηνή του Ηρωδείου, στον χώρο όπου έμελλε να ακουστεί και το τελευταίο μεγάλο χειροκρότημα για εκείνη. Από τότε, η μορφή της είχε ήδη αρχίσει να αποκτά σχεδόν συμβολικό βάρος: μιας καλλιτέχνιδας που έμεινε όρθια μέχρι το τέλος, ακόμη κι όταν το σώμα πρόδιδε τη δύναμή της.
Η φυσική της παρουσία πλέον λείπει. Η παρακαταθήκη της όμως όχι. Η φωνή της, το ύφος της, η σκηνική της τόλμη, η αξιοπρέπεια και η δύναμή της θα συνεχίσουν να συγκινούν, να διδάσκουν και να θυμίζουν τι σημαίνει αληθινό λαϊκό μεγαλείο.
Στο νεκροταφείο Κηφισιάς έπεσε η αυλαία.
Αλλά για τη Μαρινέλλα, ας μην κοροϊδευόμαστε: τέτοιες φωνές δεν σιωπούν. Απλώς περνούν στην αιωνιότητα.
