Νέο καθεστώς ισχύει από σήμερα, 16 Σεπτεμβρίου 2026, στο κληρονομικό δίκαιο, καθώς τίθενται σε εφαρμογή οι βασικές διατάξεις του νόμου 5303/2026.
Ο νόμος, ο οποίος δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Α’ 81/22.05.2026, αναμορφώνει το πέμπτο βιβλίο του Αστικού Κώδικα και επηρεάζει κρίσιμα ζητήματα, όπως η ευθύνη για κληρονομικά χρέη, τα δικαιώματα του επιζώντος συζύγου και των παιδιών, η νόμιμη μοίρα, οι συμφωνίες για μελλοντικές κληρονομιές και η προστασία ανθρώπων που φρόντιζαν χωρίς αμοιβή τον αποβιώσαντα.
Το πλήρες νομοθετικό υλικό και οι συνοδευτικές εκθέσεις είναι διαθέσιμα στη σελίδα της Βουλής για τον νόμο 5303/2026.
Καθοριστική η ημερομηνία θανάτου
Το βασικό κριτήριο για να διαπιστωθεί ποιο καθεστώς εφαρμόζεται είναι η ημερομηνία θανάτου του κληρονομουμένου.
Σύμφωνα με το άρθρο 41 του νόμου, οι νέες διατάξεις εφαρμόζονται, κατά κανόνα, στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων που αποβιώνουν στις 16 Σεπτεμβρίου 2026 ή αργότερα.
Για θανάτους που επήλθαν πριν από αυτή την ημερομηνία εξακολουθεί, κατά βάση, να εφαρμόζεται το προηγούμενο κληρονομικό καθεστώς, με την επιφύλαξη ειδικών μεταβατικών ρυθμίσεων.
Περιορίζεται η ευθύνη για τα χρέη
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά τα χρέη που αφήνει πίσω του ο αποβιώσας.
Με το προηγούμενο καθεστώς, ο κληρονόμος που αποδεχόταν χωρίς το ευεργέτημα της απογραφής μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπος με απαιτήσεις πιστωτών ακόμη και εις βάρος της προσωπικής του περιουσίας.
Ο νέος νόμος καθιερώνει, ως βασική αρχή, τον διαχωρισμό της κληρονομιαίας από την προσωπική περιουσία του κληρονόμου. Η ευθύνη για τις οφειλές περιορίζεται κατ’ αρχήν μέχρι την αξία της κληρονομίας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα χρέη διαγράφονται. Οι πιστωτές μπορούν να ικανοποιηθούν από την κληρονομιαία περιουσία, ενώ προσωπική ευθύνη του κληρονόμου μπορεί να προκύψει στις ειδικές περιπτώσεις που προβλέπει ο νόμος, όπως από δική του σχετική δήλωση ή από συγκεκριμένες παραβάσεις των υποχρεώσεών του.
Τι αλλάζει για τον επιζώντα σύζυγο
Μεταβάλλεται το ποσοστό του επιζώντος συζύγου στην εξ αδιαθέτου διαδοχή όταν υπάρχει ένα παιδί.
Στην περίπτωση αυτή, ο σύζυγος λαμβάνει πλέον το ένα τρίτο της κληρονομίας, αντί για το ένα τέταρτο που ίσχυε προηγουμένως. Το υπόλοιπο περιέρχεται στο παιδί.
Όταν υπάρχουν περισσότερα παιδιά, το ποσοστό του συζύγου παραμένει στο ένα τέταρτο και τα παιδιά μοιράζονται τα υπόλοιπα τρία τέταρτα.
Εάν δεν υπάρχουν συγγενείς της πρώτης και της δεύτερης τάξης, ο επιζών σύζυγος καλείται πλέον στο σύνολο της κληρονομίας, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις του νόμου.
Η νόμιμη μοίρα των παιδιών γίνεται χρηματική αξίωση
Σημαντική αλλαγή επέρχεται και για τα παιδιά ή άλλους δικαιούχους νόμιμης μοίρας που αποκλείονται ή περιορίζονται με διαθήκη.
Η νόμιμη μοίρα δεν οδηγεί πλέον αυτομάτως στην απόκτηση ποσοστού συγκυριότητας πάνω στα κληρονομιαία ακίνητα. Μετατρέπεται κατά βάση σε αυτοτελή χρηματική απαίτηση κατά των προσώπων που έλαβαν την περιουσία.
Έτσι επιχειρείται να περιοριστεί ο πολυκερματισμός των ακινήτων και η δημιουργία αναγκαστικών συγκυριοτήτων μεταξύ προσώπων που συχνά αδυνατούν να συμφωνήσουν για τη διαχείρισή τους.
Ο δικαιούχος, πάντως, δεν χάνει την οικονομική προστασία που του παρέχει η νόμιμη μοίρα. Αντί για ποσοστό πάνω στο ίδιο το ακίνητο, αποκτά αξίωση για την αντίστοιχη χρηματική αξία.
Επιτρέπονται οι κληρονομικές συμβάσεις
Ο νέος νόμος εισάγει τη δυνατότητα σύναψης κληρονομικών συμβάσεων, υπό αυστηρές προϋποθέσεις και με τον προβλεπόμενο συμβολαιογραφικό τύπο.
Μέσω μιας τέτοιας συμφωνίας, ένας μελλοντικός κληρονόμος μπορεί να παραιτηθεί εκ των προτέρων από το σύνολο ή μέρος της μελλοντικής κληρονομίας ή από τη νόμιμη μοίρα του.
Η δυνατότητα αυτή μπορεί να χρησιμοποιηθεί στον οικογενειακό και επιχειρηματικό προγραμματισμό, για παράδειγμα όταν η περιουσία έχει ήδη κατανεμηθεί μέσω γονικών παροχών ή όταν επιδιώκεται η αδιάσπαστη συνέχεια μιας οικογενειακής επιχείρησης.
Επειδή η παραίτηση μπορεί να έχει οριστικές συνέπειες, απαιτείται εξατομικευμένος νομικός και φορολογικός έλεγχος πριν από την υπογραφή.
Πρόβλεψη για όσους παρείχαν άμισθη φροντίδα
Το νέο πλαίσιο αναγνωρίζει, υπό προϋποθέσεις, χρηματική αξίωση σε πρόσωπο το οποίο παρείχε στον αποβιώσαντα ουσιαστική και μακροχρόνια φροντίδα χωρίς αμοιβή και χωρίς να έχει σχετική νομική υποχρέωση.
Η πρόβλεψη αφορά περιπτώσεις στις οποίες κάποιος συνέβαλε σημαντικά στη φροντίδα ή στην υποστήριξη του θανόντος, χωρίς να προστατεύεται επαρκώς από διαθήκη ή από τους κανόνες της εξ αδιαθέτου διαδοχής.
Η αναγνώριση και το ύψος της παροχής εξαρτώνται από τις συγκεκριμένες περιστάσεις και, εάν δεν υπάρξει συμφωνία, μπορεί να απαιτηθεί δικαστική κρίση.
Τι ισχύει για τον άγαμο σύντροφο
Ο σύντροφος που συμβίωνε με τον αποβιώσαντα χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης δεν εξισώνεται αυτομάτως με τον επιζώντα σύζυγο.
Ο νόμος, ωστόσο, εισάγει ειδική προστασία υπό αυστηρές προϋποθέσεις, λαμβάνοντας υπόψη τη διάρκεια και τα πραγματικά χαρακτηριστικά της συμβίωσης, καθώς και την απουσία στενότερων συγγενών σε ορισμένες περιπτώσεις.
Η απλή συγκατοίκηση δεν αρκεί από μόνη της για την απόκτηση των ίδιων κληρονομικών δικαιωμάτων με εκείνα του συζύγου. Κάθε υπόθεση εξετάζεται με βάση τις συγκεκριμένες προϋποθέσεις του νόμου.
Δεύτερη ευκαιρία για παλαιότερες κληρονομιές με χρέη
Ιδιαίτερη μεταβατική διάταξη αφορά ανθρώπους που κληρονόμησαν από πρόσωπο το οποίο πέθανε έως τις 22 Μαΐου 2026 και έχασαν την προθεσμία αποδοχής με το ευεργέτημα της απογραφής.
Υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις, μπορούν έως τις 22 Νοεμβρίου 2026 να ζητήσουν δικαστικά τη διενέργεια απογραφής της κληρονομίας. Η διαδικασία μπορεί να τους επιτρέψει να περιορίσουν την έκθεσή τους απέναντι σε κληρονομικά χρέη.
Η δυνατότητα δεν ενεργοποιείται αυτόματα και απαιτεί έγκαιρη δικαστική ενέργεια. Όσοι αντιμετωπίζουν παλαιά κληρονομία με άγνωστες ή υψηλές οφειλές δεν πρέπει να περιμένουν την τελευταία στιγμή.
Τι πρέπει να κάνουν οι ενδιαφερόμενοι
Οι αλλαγές δεν έχουν την ίδια επίδραση σε κάθε περίπτωση. Η ύπαρξη διαθήκης, η ημερομηνία θανάτου, τα χρέη, η οικογενειακή κατάσταση και οι προηγούμενες παροχές μπορούν να οδηγήσουν σε διαφορετικό αποτέλεσμα.
Πριν από αποδοχή, αποποίηση, κληρονομική σύμβαση ή διεκδίκηση νόμιμης μοίρας απαιτείται έλεγχος από δικηγόρο και, όπου χρειάζεται, συμβολαιογράφο και φοροτεχνικό. Στις κληρονομιές, το «θα το δω αργότερα» παραμένει συνήθως η ακριβότερη επιλογή.
