Οι κουβέντες που ακούνε τα παιδιά χωρίς να τους μιλάμε
Στο πίσω κάθισμα του αυτοκινήτου, ένα παιδί κοιτάζει έξω από το παράθυρο, ενώ οι γονείς του συζητούν για μια δυσκολία στη δουλειά. Η κουβέντα συνεχίζεται κανονικά, αφού το παιδί φαίνεται απορροφημένο στις σκέψεις του. Λίγο αργότερα όμως, την ώρα του φαγητού, ρωτάει ξαφνικά: «Μπαμπά, θα χάσεις τη δουλειά σου;»
Οι γονείς ξαφνιάζονται. Δεν είχαν καταλάβει ότι παρακολουθούσε τη συζήτηση, ούτε ότι είχε συγκρατήσει εκείνη τη φράση που ειπώθηκε σχεδόν περαστικά.
Τα παιδιά ακούνε πολύ περισσότερα από όσα φανταζόμαστε. Παρατηρούν τις εκφράσεις μας, αντιλαμβάνονται τις αλλαγές στον τόνο της φωνής μας και προσπαθούν να καταλάβουν τι συμβαίνει γύρω τους, ακόμη κι όταν δεν συμμετέχουν άμεσα στις συζητήσεις.
Και επειδή δεν έχουν πάντοτε τις πληροφορίες ή την εμπειρία που χρειάζεται για να ερμηνεύσουν όσα ακούνε, συμπληρώνουν τα κενά με τη φαντασία τους.
Μια κουβέντα για οικονομικές δυσκολίες μπορεί να δημιουργήσει την εντύπωση ότι η οικογένεια κινδυνεύει να χάσει το σπίτι της. Μια έντονη διαφωνία ανάμεσα στους γονείς μπορεί να γεννήσει τον φόβο ότι πρόκειται να χωρίσουν. Ακόμη και μια συζήτηση για την υγεία ενός συγγενή μπορεί να αποκτήσει στο μυαλό του παιδιού πολύ μεγαλύτερες διαστάσεις από τις πραγματικές.
Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι κάθε συζήτηση των ενηλίκων τραυματίζει τα παιδιά ή ότι οι γονείς πρέπει να προσέχουν διαρκώς κάθε λέξη που χρησιμοποιούν.
Τα παιδιά μεγαλώνουν μέσα στην πραγματική ζωή μιας οικογένειας, όπου υπάρχουν χαρές, προβλήματα, διαφωνίες και περίοδοι αβεβαιότητας. Είναι σημαντικό να γνωρίζουν ότι οι δυσκολίες αποτελούν μέρος της ζωής και ότι οι άνθρωποι μπορούν να τις αντιμετωπίζουν.
Εκείνο που χρειάζεται προσοχή είναι ο τρόπος με τον οποίο τα βοηθάμε να κατανοούν όσα συμβαίνουν.
Αν, για παράδειγμα, ένα παιδί ακούσει τους γονείς του να διαφωνούν έντονα, μια απλή εξήγηση μπορεί να το καθησυχάσει: «Πριν διαφωνήσαμε για κάτι που μας απασχολεί, αλλά αυτό είναι δικό μας θέμα και θα το συζητήσουμε εμείς».
Δεν χρειάζεται να γνωρίζει όλες τις λεπτομέρειες, ούτε να συμμετέχει στην αναζήτηση λύσης. Χρειάζεται κυρίως να αισθανθεί ότι οι μεγάλοι αναλαμβάνουν την ευθύνη για όσα τους αφορούν.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι επίσης να αποφεύγουμε να τοποθετούμε τα παιδιά στη θέση του συμμάχου ή του κριτή στις διαφωνίες μας. Όταν ένα παιδί ακούει συστηματικά τον έναν γονιό να κατηγορεί τον άλλον, μπορεί να αισθανθεί ότι πρέπει να πάρει θέση, ακόμη κι αν κανείς δεν του το έχει ζητήσει ευθέως.
Υπάρχουν, φυσικά, και στιγμές όπου μια συζήτηση μπορεί να γίνει αφορμή για ουσιαστική επικοινωνία. Ένα παιδί που ακούει τους γονείς του να μιλούν με σεβασμό για μια δυσκολία, να αναγνωρίζουν ένα λάθος ή να αναζητούν μαζί μια λύση, μαθαίνει κάτι σημαντικό για τις ανθρώπινες σχέσεις.
Η οικογενειακή ζωή δεν χρειάζεται να παρουσιάζεται σαν μια πραγματικότητα χωρίς προβλήματα.
Αρκεί να θυμόμαστε ότι τα παιδιά αντιλαμβάνονται τον κόσμο των ενηλίκων μέσα από τη δική τους ηλικία, τις δικές τους εμπειρίες και τους δικούς τους φόβους.
Και κάποιες φορές, μια απλή ερώτηση όπως «Άκουσες πριν που συζητούσαμε; Σε προβλημάτισε κάτι;» μπορεί να μας βοηθήσει να ανακαλύψουμε τι ακριβώς έχει καταλάβει ένα παιδί και τι χρειάζεται να του εξηγήσουμε.
Γιατί οι κουβέντες που γίνονται γύρω του μπορεί να συνεχίζονται μέσα στο μυαλό του πολύ περισσότερο απ’ όσο υποψιαζόμαστε.
Γράφει ο Ψυχολόγος-Οικογενειακός Σύμβουλος Γιάννης Ξηντάρας
