Σχεδόν ένας στους τρεις πτυχιούχους στην Ελλάδα δεν καταφέρνει να βρει εργασία μέσα στα πρώτα τρία χρόνια από την αποφοίτηση, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat που αποκαλύπτουν έντονες αποκλίσεις στην Ευρώπη.
Τα ευρήματα για το 2024 είναι αποκαλυπτικά. Από τις χαμηλότερες επιδόσεις μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ καταγράφει η χώρα μας με ποσοστό απασχόλησης για ηλικίες 20 έως 34 ετών μόλις 72,7%, ξεπερνώντας μόνο την Τουρκία. Την ίδια ώρα σε χώρες όπως η Βουλγαρία και η Εσθονία, το ποσοστό των πρόσφατων πτυχιούχων που έχει εργασία ξεπερνάει κατά πολύ το 90%.
Αξίζει να σημειωθεί, ωστόσο, ότι όσον αφορά στην απασχόληση των γυναικών, η Ελλάδα συμπεριλαμβάνεται στις οκτώ χώρες όπου καταγράφονται υψηλότερα ποσοστά σε σύγκριση με τους άνδρες (75,9% έναντι 68,5%).
Πάντως, αν και η ανώτατη εκπαίδευση διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην επαγγελματική αποκατάσταση και συνδέεται συνήθως με υψηλότερα ποσοστά απασχόλησης και μεγαλύτερο εισόδημα διά βίου, η απορρόφηση των νέων αποφοίτων μπορεί να αποδειχθεί χρονοβόρα και ανταγωνιστική διαδικασία.
Από τις τέσσερις μεγάλες οικονομίες της ΕΕ, η Ιταλία βρίσκεται πολύ χαμηλά στο 74,3% ενώ η Γερμανία ξεχωρίζει με 91,9%
Για παράδειγμα, στο Ηνωμένο Βασίλειο το 2024, υποβλήθηκαν περισσότερες από 1,2 εκατομμύρια αιτήσεις για λιγότερες από 17.000 θέσεις αποφοίτων, σύμφωνα με το Institute of Student Employers (ISE). Για κάθε θέση αντιστοιχούσαν κατά μέσο όρο 140 αιτήσεις, το οποίο αποτελεί το υψηλότερο επίπεδο ανταγωνισμού από το 1991 που το ISE συλλέγει δεδομένα.
Στην ΕΕ το μέσο ποσοστό απασχόλησης των πρόσφατων αποφοίτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης (tertiary education) στην ΕΕ ήταν 84,9% το 2024. Η κατηγορία αυτή περιλαμβάνει ηλικίες από 20 έως 34 ετών που ολοκλήρωσαν τις σπουδές τους τα τελευταία τρία χρόνια και δεν βρίσκονται σε εκπαίδευση ή κατάρτιση. Σύμφωνα με την ταξινόμηση ISCED (επίπεδα 5–8), περιλαμβάνει τα σύντομα προγράμματα ανώτατης εκπαίδευσης, τα πτυχία bachelor, master και τα διδακτορικά.
Τεράστιες αποκλίσεις μεταξύ των χωρών
Όπως αναφέρει το Euronews, το ποσοστό απασχόλησης των πρόσφατων πτυχιούχων διαφέρει σημαντικά στην Ευρώπη: από 63,5% στην Τουρκία έως 93,7% στη Βουλγαρία, μεταξύ 33 χωρών. Η Τουρκία που βρίσκεται στο τέλος της κατάταξης παρουσιάζει επίσης το υψηλότερο ποσοστό «ανεκμετάλλευτου εργατικού δυναμικού» στην Ευρώπη: 25,8% το β΄ τρίμηνο του 2025.
Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, η ραγδαία εξάπλωση πανεπιστημίων στην Τουρκία δυσχέρανε τη διατήρηση της ποιότητας των προγραμμάτων σπουδών κάνοντας τα πτυχία λιγότερο «αποδοτικά» ως προς τις ευκαιρίες και τους υψηλούς μισθούς που μπορούσε να πετύχει ένας απόφοιτος παλαιότερα.
Επιπλέον, η σχετικά χαμηλή συμμετοχή αποφοίτων στα αντικείμενα σπουδών STEM (Επιστήμη, Τεχνολογία, Μηχανική και Μαθηματικά) δημιούργησε σημαντικό χάσμα μεταξύ των δεξιοτήτων που ζητεί η αγορά και αυτών που προσφέρουν τα πανεπιστήμια. Στη σχετική έκθεση τονίζεται ότι η Τουρκία είναι η μόνη χώρα στην Ευρώπη όπου η ανεργία των αποφοίτων είναι υψηλότερη από εκείνη του γενικού πληθυσμού.
Συνολικά οι χώρες της νότιας και νοτιοανατολικής Ευρώπης υστερούν στην απασχόληση νέων πτυχιούχων – με εξαίρεση τη Βουλγαρία -, σε αντίθεση με τη βόρεια και κεντρική Ευρώπη που τα ποσοστά είναι υψηλά κάνοντας αυτούς τους προορισμούς «δελεαστικούς».
Οι οκτώ χώρες με ποσοστό απασχόλησης πρόσφατων πτυχιούχων που υπερβαίνει το 90% είναι η Βουλγαρία (93,7%), η Εσθονία (93,6%), οι Κάτω Χώρες (92,7%), η Νορβηγία (92,3%), η Ισλανδία (92,0%), η Γερμανία (91,9%), η Ουγγαρία και η Πολωνία (αμφότερες με 90,5%).
Αρκετά κάτω από το μέσο όρο της ΕΕ (84,9%) βρίσκονται η Ιταλία με 74,3% και η Γαλλία με 79,9%, όπως και η Βοσνία-Ερζεγοβίνη με 72,1%, η Ελλάδα με 72,7%, η Σερβία με 76,3% και στο τέλος η Τουρκία με διαφορά σχεδόν δέκα ποσοστιαίων μονάδων. Αυτό σημαίνει ότι ένας στους πέντε αποφοίτους δεν εργάζεται τα πρώτα χρόνια μετά την αποφοίτηση. Από αυτούς ορισμένοι είναι επίσημα άνεργοι, ενώ άλλοι ανήκουν στο «ανεκμετάλλευτο εργατικό δυναμικό» ή την «κρυφή ανεργία», δηλαδή είναι διαθέσιμοι αλλά δεν αναζητούν ενεργά εργασία ή υποαπασχολούνται.
Συγκρινόμενες οι τέσσερις μεγάλες οικονομίες της ΕΕ, η Ισπανία κινείται λίγο καλύτερα από τη Γαλλία και την Ιταλία, με 82%, ενώ η Γερμανία ξεχωρίζει με 91,9%. Αν και για το Ηνωμένο Βασίλειο δεν υπάρχουν στοιχεία της Eurostat, σύμφωνα με το HESA το 82% των αποφοίτων του 2022/2023 εργάζονταν ή συμμετείχαν σε μη αμειβόμενη εργασία 15 μήνες μετά την αποφοίτηση, στοιχείο που δεν είναι πλήρως συγκρίσιμο με τα δεδομένα της Eurostat.
Διαφορές φύλου
Γενικά, οι άνδρες στην ΕΕ παρουσιάζουν ελαφρώς υψηλότερο ποσοστό απασχόλησης μετά την αποφοίτηση: 86% έναντι 84% των γυναικών. Ωστόσο, σε σύνολο 33 χωρών, σε οκτώ από αυτές οι γυναίκες υπερτερούν.
Η μεγαλύτερη ψαλίδα υπέρ των γυναικών (διαφορά 7,4 ποσοστιαίων μονάδων) παρατηρείται στην Ελλάδα, με 75,9% απασχόληση για τις γυναίκες έναντι 68,5% για τους άνδρες. Ακολουθούν η Κροατία (με 5,9 διαφορά) και η Ισπανία (4,2 διαφορά).
Σε αντίθεση με την Ελλάδα, η Τουρκία καταγράφει το μεγαλύτερο χάσμα υπέρ των ανδρών, με 74,2% έναντι 55,2% για τις γυναίκες, μια διαφορά 19 ποσοστιαίων μονάδων. Ακολουθούν, η Σλοβενία (17,3 μονάδες διαφορά), η Λετονία (14,8 μονάδες), η Ισλανδία και η Σερβία (αμφότερες 10,1 μονάδες διαφορά).
Έτσι, οι δύο γειτονικές χώρες βρίσκονται στα δύο άκρα του φάσματος όσον αφορά την ισότητα των φύλων στην απασχόληση αποφοίτων. Η Τουρκία έχει το χαμηλότερο ποσοστό απασχόλησης γυναικών αποφοίτων (55,2%), με σχεδόν τις μισές απόφοιτες (44,8%) εκτός αγοράς εργασίας. Στην κορυφή αυτής της κατηγορίας βρίσκεται η Νορβηγία, η οποία καταγράφει το υψηλότερο συνολικό ποσοστό, με 93,3% των πρόσφατων αποφοίτων να εργάζονται.
Παρά τις δυσκολίες των νέων αποφοίτων στην ένταξή τους στην αγορά εργασίας σε ορισμένες χώρες της ΕΕ, οι ανώτερες σπουδές παραμένουν «κλειδί» για την επαγγελματική αποκατάσταση. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, οι απόφοιτοι τριτοβάθμιας εκπαίδευσης κερδίζουν κατά μέσο όρο 38% περισσότερα από εκείνους με μεσαίο επίπεδο εκπαίδευσης και 68% περισσότερα από όσους βρίσκονται στο χαμηλό επίπεδο.
