Τις τελευταίες δεκαετίες εκδηλώνεται παγκόσμια μία εκρηκτική και συνεχώς εντεινόμενη οικοδομική δραστηριότητα στις αναπτυγμένες και πολύ περισσότερο στις αναπτυσσόμενες χώρες. Τα παραδοσιακά οικοδομικά υλικά του κάθε τόπου, το ένα μετά το άλλο, τείνουν να εξαντληθούν ταχύτατα. Πληθώρα από συνθετικά και τεχνητά οικοδομικά προϊόντα και υλικά (πλαστικές ύλες, παράγωγα πετρελαίου, υποπροϊόντα τσιμέντου και κράματα μετάλλων) παράγονται από εθνικές και πολυεθνικές βιομηχανίες και προωθούνται στις αγορές ανεξέλεγκτα . Μπορεί να είναι καινοτόμα, ευέλικτα, προσιτά και ελκυστικά για τους καταναλωτές, ανταγωνιστικά, εμπορικά και κερδοφόρα για τους παραγωγούς όμως στην πλειοψηφία τους έχουν “σχεδιαστεί χωρίς τον ξενοδόχο” που δεν είναι άλλος από τον πλανήτη .
Τα κτίρια και όλα τα δομικά έργα, κατά την κατασκευή, τη χρήση, τη λειτουργία και περισσότερο κατά την καταστροφή τους (ανακαίνιση, κατεδάφιση, βίαια φυσικά φαινόμενα) επιβαρύνουν σημαντικά το περιβάλλον και διαμορφώνουν περιβαλλοντικές συνθήκες που απειλούν ευθέως και άμεσα την ποιοτική βιωσιμότητα του πλανήτη. Κακής ποιότητας μελέτες, απλοποιημένοι και «εύκολοι» τρόποι δόμησης, ατελής γνώση, ελλιπής ενημέρωση, η κακώς εννοούμενη “οικονομία κόστους κατασκευής” και πολλές κατασκευαστικές δεισιδαιμονίες, μεταχειρίζονται υλικά που φτιάχνουν “γλυκόπιοτα” τοξικά κοκτέιλ και δηλητηριάζουν το περιβάλλον με μικρές, μεγάλες ή πολύ μεγάλες δόσεις ουσιών “υπεράνω πάσης υποψίας” . Είναι βραδυφλεγείς “περιβαλλοντικές νάρκες” που διαβρώνουν αργά και αθόρυβα την υγεία κάθε χρήστη μέχρι ένα “ασυνήθιστο” καταστροφικό, ακραίο ή βίαιο συμβάν (απλή υγρασία, τυχαίο σπάσιμο, πλημμύρα, φωτιά, σεισμός) να τις απασφαλίσει μετατρέποντας τες αυτόματα σε αδιάκριτες φονικές εστίες.
Όσο και να νομίζουμε ότι το πρόβλημα δεν μας αφορά, όσο και αν ελπίζουμε ότι η μόλυνση δεν μας ακουμπά, όσο και να πιστεύουμε ότι είμαστε κερδισμένοι σε ατομικό επίπεδο, απλά αυταπατόμαστε. Αρκεί να ρίξουμε μια προσεκτική ματιά τριγύρω μας για να διαπιστώσουμε ότι είμαστε σφιχταγκαλιασμένοι από φορμαλδεύδη, διχλωρομεθάνιο, χρώμιο, αμίαντο, ετερνίτες, ακτινοβολία, parabens και πληθώρα από τοξικά υλικά, κόλλες και χρώματα . Κάθε – αμφισβητούμενο – οικονομικό όφελος κατασκευής, γρήγορα ακυρώνεται δυσανάλογα από επιτακτικές δαπάνες για αποκατάσταση υγείας, από περιβαλλοντικούς φόρους και από κατασταλτικά οικονομικά μέτρα που επιβαρύνουν μεσοπρόθεσμα και μόνιμα την ατομική και εθνική οικονομία κ.ο.κ.
Η απάντηση
Η Αειφορία, σε παγκόσμιο επίπεδο, αποτελεί πλέον τη νέα ορίζουσα κάθε παραγωγικής δραστηριότητας. Είναι η προμελετημένη εκμετάλλευση των διαθέσιμων πόρων (υλικών, ενέργειας και οικοσυστημάτων) με τρόπο ώστε να εξασφαλίζεται υγιεινή, ποιότητα, ισορροπία , επάρκεια, ασφάλεια, αναγέννηση και βιωσιμότητα.
Η αειφόρος δόμηση (μαζί με τον βιοκλιματισμό) αποτελεί τον νέο θεμελιώδη προσανατολισμό της σύγχρονης Αρχιτεκτονικής σε παγκόσμιο επίπεδο. Συνδιάζει περιβαλλοντικές, ποιοτικές, οικονομικές και λειτουργικές παραμέτρους με στόχο την παραγωγή κτηρίων (δόμηση) και χώρων (ανακαίνιση) που εκτός από λειτουργικότητα, ελκυστικότητα, οικονομία και αντοχή προσφέρουν υγιεινές, άνετες και ποιοτικές συνθήκες διαβίωσης. Επιπλέον μεριμνά ώστε τα μελλοντικά κτίρια να είναι φειδωλά σε ανάγκες πρόσληψης εξωτερικής ενέργειας, να είναι συνεχώς αποδοτικότερα ως προς τους απαιτούμενους πόρους κατασκευής, συντήρησης και λειτουργίας τους (ενέργεια, πρώτες ύλες, ανακυκλώσιμα υλικά και νερό).
Η Αρχιτεκτονική σχεδίαση, προσανατολισμένη στην κατεύθυνση της αειφορίας, μελετά τις μεσο-μακροπρόθεσμες παραμέτρους οικονομικότητας, βιωσιμότητας και μεταπωλητικής δυνατότητας των κτιρίων. Αξιοποιεί κάθε διαθέσιμο περιβαλλοντικό στοιχείο (προσανατολισμός, αερισμός, ηλιασμός, μικροκλίμα), κάθε πόρο (όμβρια, υπόγεια ύδατα, στερεά και υγρά απόβλητα), και κάθε φυσικό ή τεχνητό ανακυκλώσιμο, ανανεώσιμο και επαναχρησιμοποιούμενο υλικό.
Κόστος, οφέλη, προοπτικές
Η αειφόρος δόμηση δεν είναι απλά μία καινούρια μόδα ή μία “άλλη” αρχιτεκτονική τάση. Πέρα από ευαισθητοποίηση και υπευθυνότητα είναι η σύγχρονη οικοδομική νοοτροπία που οφείλει να προσδιορίσει τα νέα πλαίσια επικοινωνίας και δράσης μεταξύ ιδιοκτήτη και μηχανικού προς όφελος του έργου, της οικονομίας και του περιβάλλοντος.
Στον κτηριοδομικό τομέα η Ελλάδα, παρότι υπάρχουν πολλοί, άρτια καταρτισμένοι, έμπειροι, και πρόθυμοι μηχανικοί πανέτοιμοι να προσφέρουν γνώσεις και υπηρεσίες αειφόρου δόμησης, υστερεί σημαντικά σε θέματα οικολογίας, υγειινής και εξοικονόμισης ενέργειας . Ο χαμηλός ετήσιος ρυθμός αντικατάστασης των γερασμένων κτηρίων (μικρότερος από 2%), η απουσία θεσμικών ρυθμίσεων η μη υιοθέτηση εθνικών προγραμμάτων στοχευμένης οικοδομικής ανάπτυξης και οι υφεσιακές οικονομικές συγκυρίες της τελευταίας δεκαετίας στη χώρα μας, έχουν κάνει εξαιρετικά δυσδιάκριτα τα τεράστια οφέλη της αειφόρου δόμησης σε ατομικό, συλλογικό, κοινωνικό και περιβαλλοντικό επίπεδο.
Εν τούτοις, οι παραπάνω ανασταλτικοί παράγοντες δεν πρέπει και δεν μπορούν να προσφέρουν άλλοθι άγνοιας και αδιαφορίας. Ο χαμηλός ρυθμός αντικατάστασης κτηρίων αντισταθμίζεται, την τελευταία πενταετία τουλάχιστον, από το πολύ υψηλό ποσοστό ανακαινίσεων και ενεργειακών αναβαθμίσεων κτηρίων (τουλάχιστον 31% ετησίως) που συντελείται επικουρούμενη από θεσμικά επιδοματικά κίνητρα (“εξοικονομώ”) και εποχιακές συγκυρίες (golden visa, airBNB, Booking κλπ). Επίσης πολλοί δημιουργοί οικοδομικών προϊόντων και υλικών, (καινοφανή, ηχηρά ή καθιερωμένα brands) προσφέρουν στην αγορά πιστοποιημένα (green cert) και εξαιρετικής ποιότητας δομικά προϊόντα αειφόρου δόμησης (green building) σε απόλυτα ανταγωνιστικές τιμές. Αν μάλιστα συνυπολογιστούν τα μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα υγειονομικά, οικονομικά και περιβαλλοντολογικά οφέλη του green building τότε είναι οικονομικότερα και επομένως δεν υπάρχουν περιθώρια για κοστολογικές προφάσεις .
Κάθε ιδιοκτήτης, ιδιώτης ή επενδυτής, πρέπει να εμπιστευτεί τους καταρτισμένους επιστήμονες μηχανικούς και να συνεργαστεί μαζί τους ώστε να εξορκιστεί η αδιαφορία , να φωτιστεί η άγνοια και να ξεπεραστούν προκαταλήψεις και δισταγμοί. Με μελλοντικά κτήρια (νέα ή ανακαινισμένα) αποδοτικότερα ως προς τους πόρους και ενεργειακά βιώσιμα, με την εφαρμογή ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, με τη χρήση ανακυκλούμενων και οικολογικών δομικών υλικών φιλικών προς το περιβάλλον και άρα κατάλληλων για αειφόρο δόμηση θα μπορέσει να ανακτηθεί μέρος από το “χαμένο έδαφος” του πλανήτη που αντιστοιχεί στη χώρα μας.
Στο τεχνικό γραφείο “Κώστας Παλιούρας και συνεργάτες, Αρχιτέκτονες μηχανικοί” κατά τη διάρκεια σύνταξης των μελετών και ακόμα περισσότερο κατά την περίοδο της κατασκευής, είμαστε σταθερά προσανατολισμένοι προς την Αειφόρο Δόμηση. Επιδιώκουμε τη συνεργασία με τους ιδιοκτήτες των κτιρίων, κατευθύνουμε τα συνεργεία, ενημερώνουμε τις τοπικές κοινωνίες και τις αρχές. Αξιοποιούμε τους υδάτινους πόρους (όμβρια και υπόγεια ύδατα, διαχείριση υγρών απόβλητων), εφαρμόζουμε βιοκλιματικό σχεδιασμό, εκμεταλλευόμαστε τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και ενσωματώνουμε ανακυκλούμενα και επαναχρησιμοποιούμενα οικολογικά υλικά. Συνδυάζουμε περιβαλλοντικές, πολιτιστικές, ποιοτικές, λειτουργικές και οικονομικές παραμέτρους και δημιουργούμε νέους ή ανακαινισμένους χώρους που είναι «φιλικοί» , προσιτοί, ποιοτικοί, ανθεκτικοί και προσφέρουν υγιεινές και άνετες συνθήκες διαβίωσης .
Παλιούρας Κώστας, Αρχιτέκτων μηχανικός ΕΜΠ
