Ένας από τους πιο βαθιούς φόβους ενός γονιού είναι αυτός:
να μην πληγωθεί το παιδί του.
Και από εκεί ξεκινά μια διαρκής προσπάθεια προστασίας. Να προλάβει το κακό, να κρατήσει την ισορροπία, να διατηρήσει ένα περιβάλλον όσο γίνεται πιο ασφαλές. Είναι μια ανάγκη ανθρώπινη, σχεδόν αυτονόητη.
Όμως η ζωή δεν ρωτά.
Κάποιες στιγμές φέρνει δυσκολίες που δεν κρύβονται εύκολα. Πένθος, ασθένεια, οικονομική πίεση. Καταστάσεις που αλλάζουν την ατμόσφαιρα του σπιτιού, που αφήνουν ένα ίχνος ακόμα κι όταν δεν ειπωθούν.
Και τότε γεννιέται το δίλημμα.
Να το πούμε ή να το προστατεύσουμε;
Πολλοί γονείς επιλέγουν τη σιωπή.
Με μια σκέψη που μοιάζει λογική: «είναι μικρό, δεν θα το αντέξει».
Και κάπως έτσι αρχίζει να δημιουργείται μια περίεργη κατάσταση μέσα στο σπίτι.
Οι ενήλικες ξέρουν, τα παιδιά δεν «ξέρουν» τουλάχιστον όχι με λόγια.
Αλλά νιώθουν.
Αντιλαμβάνονται την ένταση, την αλλαγή στον τόνο της φωνής, τις ματιές που αποφεύγονται, τα μισόλογα. Μπορεί να μην έχουν την πλήρη εικόνα, όμως πιάνουν το βάρος της.
Και εκεί, χωρίς να το καταλάβουμε, συμβαίνει κάτι σημαντικό.
Η απειλή γίνεται πιο μεγάλη.
Όταν κάτι δεν λέγεται, δεν μικραίνει.
Απλώνεται.
Παίρνει μορφή μέσα στη φαντασία του παιδιού, και συχνά αυτή η μορφή είναι πιο τρομακτική από την πραγματικότητα. Γιατί δεν έχει όρια, δεν έχει λέξεις, δεν έχει εξήγηση.
Είναι ένα «κάτι κακό» που υπάρχει… αλλά δεν κατονομάζεται.
Και αυτό δημιουργεί μεγαλύτερη ανασφάλεια.
Τα παιδιά δεν χρειάζονται γονείς που θα τους εγγυηθούν ότι όλα θα πάνε καλά.
Γιατί αυτή η εγγύηση δεν υπάρχει.
Χρειάζονται όμως γονείς που να αντέχουν να είναι παρόντες όταν τα πράγματα δεν πάνε καλά.
Που μπορούν να πουν την αλήθεια με τρόπο που να ταιριάζει στην ηλικία τους. Να δώσουν ένα πλαίσιο, ένα νόημα, ένα «αυτό συμβαίνει». Και μαζί με αυτό, να δώσουν και κάτι ακόμα πιο ουσιαστικό:
«Είμαι εδώ.»
Όχι ως απάντηση σε όλα.
Αλλά ως σταθερότητα μέσα στο άγνωστο.
Για να συμβεί αυτό, χρειάζεται πρώτα κάτι άλλο.
Οι ίδιοι οι γονείς να έχουν σταθεί μεταξύ τους. Να έχουν μοιραστεί αυτό που τους συμβαίνει, να έχουν βρει έναν τρόπο να το αντέξουν ως ζευγάρι. Γιατί αν ο ενήλικας δεν έχει επεξεργαστεί κάπως τη δυσκολία, δύσκολα μπορεί να τη μεταφέρει στο παιδί χωρίς να το φορτώσει.
Και ύστερα, χρειάζεται διαθεσιμότητα.
Γιατί κάθε παιδί θα αντιδράσει διαφορετικά.
Κάποιο μπορεί να φοβηθεί, κάποιο να θυμώσει, κάποιο να σωπάσει, κάποιο να κάνει πολλές ερωτήσεις. Κάποιο μπορεί να μη ρωτήσει καθόλου, όχι επειδή δεν καταλαβαίνει, αλλά επειδή προσπαθεί να προστατεύσει τον γονιό.
Και εκεί είναι σημαντικό να υπάρχει χώρος.
Χώρος για όλα.
Η αλήθεια, όταν λέγεται, δεν παύει να είναι δύσκολη.
Αλλά γίνεται διαχειρίσιμη.
Αποκτά σχήμα, όρια, λέξεις.
Μπορεί να ακουστεί, να εκφραστεί, να μοιραστεί.
Και κάπως έτσι, η οικογένεια δεν διαλύεται μπροστά στη δυσκολία.
Στέκεται μέσα σε αυτήν.
Ίσως τελικά η προστασία να μην είναι αυτό που νομίζουμε.
Δεν είναι να κρατήσεις το παιδί μακριά από κάθε δύσκολη αλήθεια.
Είναι να του δείξεις ότι μπορεί να σταθεί απέναντί της και ότι δεν είναι μόνο του.
«Σε εμπιστεύομαι» σημαίνει κάτι βαθύτερο από το να μην το φορτώσω.
Σημαίνει «πιστεύω ότι μπορείς να αντέξεις, και είμαι εδώ να σε στηρίξω».
Γιατί μια αλήθεια που λέγεται, όσο δύσκολη κι αν είναι, έχει ένα σημαντικό πλεονέκτημα.
Ενώνει.
Δίνει τη δυνατότητα σε όλους να νιώσουν, να μιλήσουν, να συνδεθούν.
Να υπάρξουν μέσα στη δυσκολία, όχι ο καθένας μόνος του, αλλά μαζί.
Και αυτό, τελικά, είναι που χτίζει ανθεκτικότητα.
Όχι η σιωπή.
Αλλά η παρουσία.
Γράφει ο Ψυχολόγος-Οικογενειακός Σύμβουλος Γιάννης Ξηντάρας
