Την Κυριακή 11 Ιανουαρίου 2026, ήρθαμε αντιμέτωποι με μία από τις πιο σκληρές και λιγότερο γνωστές σελίδες της ιστορίας της Ραφήνας. Μια ιστορία γραμμένη κάτω από τη γη, σε υπόγειους χώρους, στοές και οχυρά, εκεί όπου η ζωή δοκιμάστηκε στα όριά της.
Με πρωτοβουλία του Συλλόγου Φίλων του Αρχαιολογικού Μουσείου Μαραθώνα, ο ιστορικός ερευνητής Δημήτρης Μακρής πραγματοποίησε μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και ουσιαστική ξενάγηση, προσελκύοντας πολυπληθές κοινό. Όχι μια απλή περιήγηση, αλλά ένα ταξίδι μνήμης, γνώσης και ανθρώπινης εμπειρίας.
Ο Δημήτρης Μακρής εξιστόρησε την καθημερινότητα και τις κακουχίες των λιγνιτωρύχων της Διασταύρωσης Ραφήνας, ανθρώπων που εργάστηκαν σε συνθήκες ακραίες, αθέατοι αλλά θεμελιώδεις για την ιστορική πορεία της περιοχής. Η διαδρομή συνεχίστηκε με την επίσκεψη στο μοναδικό εναπομείναν σε χρήση πέτρινο γεφύρι της περιοχής, από το οποίο περνούσε η λεωφόρος Μαραθώνος στην παλιά της χάραξη — ένα ζωντανό αποτύπωμα άλλων εποχών.
Σύμφωνα με την διήγηση της Έφης Γιακουβάκη, ακολούθησε η επίσκεψη στο Οχυρό. Κατεβήκαμε στις στοές και στις οχυρωματικές εγκαταστάσεις, μιλήσαμε για την επιβολή του κατακτητή και για τη σκληρή πραγματικότητα της κατοχής. Τα ιστορικά στοιχεία ήταν πολλά, πυκνά και αποκαλυπτικά. Όμως η αφήγηση δεν έμεινε μόνο στα γεγονότα.
Ο Δημήτρης Μακρής στάθηκε και στις ανθρώπινες στιγμές. Σε εκείνες τις σπάνιες, σιωπηλές ιστορίες όπου οι λαοί, ακόμη και μέσα στον πόλεμο, ξεπερνούν τις έχθρες. Η ξενάγηση έκλεισε με μια καθαρή, ανθρώπινη έκκληση για πανανθρώπινη ειρήνη — χωρίς μεγάλα λόγια, αλλά με το βάρος της ιστορικής εμπειρίας.
Ένα μεγάλο ευχαριστώ στον Σύλλογο Φίλων του Αρχαιολογικού Μουσείου Μαραθώνα για την πρωτοβουλία και την προσφορά τους, και ένα ειλικρινές ευχαριστώ στον Δημήτρη Μακρή για τη γνώση, το ήθος και τον τρόπο με τον οποίο μας θύμισε ότι η ιστορία δεν είναι παρελθόν. Είναι ευθύνη.
