Το Γ΄ Τμήμα του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) εξέτασε ζητήματα που προκύπτουν από την αυτοδίκαιη έκπτωση εκλεγμένων δημοτικών συμβούλων και προέδρων δημοτικών κοινοτήτων λόγω μη εξοφλημένων ή μη ρυθμισμένων οφειλών προς τους Δήμους ή τις δημοτικές επιχειρήσεις κατά την ανάληψη των καθηκόντων τους. Το ζήτημα θέτει σοβαρά ερωτήματα σχετικά με τη σύγκρουση μεταξύ της νομοθετικής ρύθμισης και του συνταγματικά κατοχυρωμένου δικαιώματος του εκλέγεσθαι.
Υποθέσεις και Νομοθετικό Πλαίσιο
Οι υποθέσεις που απασχόλησαν το ΣτΕ αφορούν εκλεγμένους κατά τις δημοτικές εκλογές του 2023, οι οποίοι τέθηκαν αυτοδίκαια έκπτωτοι λόγω οφειλών προς τους Δήμους, κυρίως για υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης, ύψους άνω των 300 ευρώ. Ενδεικτικά, οι οφειλές κυμαίνονταν από 740 έως και 10.040 ευρώ. Σύμφωνα με το άρθρο 11 του ν. 4804/2021, η μη εξόφληση ή ρύθμιση αυτών των οφειλών πριν την ανάληψη των καθηκόντων συνεπάγεται την αυτοδίκαιη έκπτωση από το αξίωμα.
Οι αποφάσεις έκπτωσης εκδόθηκαν από τον Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης, ενώ οι ενδιαφερόμενοι προσέφυγαν κατά των αποφάσεων αυτών, επικαλούμενοι νομικές και συνταγματικές ενστάσεις.
Επιχειρήματα των Εκπτώτων Αιρετών
Οι περισσότεροι από τους προσφεύγοντες ισχυρίζονται ότι:
- Έλλειψη ενημέρωσης: Δεν έλαβαν γνώση των οφειλών τους με νόμιμο τρόπο πριν από την ημερομηνία εγκατάστασης των νέων δημοτικών αρχών (2 Ιανουαρίου 2024), με αποτέλεσμα να μην μπορέσουν να ρυθμίσουν τις οφειλές τους έγκαιρα.
- Συνταγματική σύγκρουση: Το νομοθετικό πλαίσιο που εισάγει ασυμβίβαστο με το αξίωμα αιρετών λόγω οφειλών παραβιάζει το συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα του εκλέγεσθαι στις δημοτικές εκλογές.
Δικαστικές Ενέργειες και Αναστολές
Σε κάποιες περιπτώσεις, ο πρόεδρος του Γ΄ Τμήματος του ΣτΕ διέταξε προσωρινά την αναστολή εκτέλεσης των αποφάσεων έκπτωσης, έως ότου εκδοθεί η τελική απόφαση του ΣτΕ.
Νομικές και Συνταγματικές Προεκτάσεις
Το ζήτημα φέρνει στο προσκήνιο τη σύνθετη ισορροπία ανάμεσα στην ανάγκη διαφάνειας και υπευθυνότητας των αιρετών προσώπων και στο θεμελιώδες δικαίωμα της συμμετοχής στις εκλογές. Ενώ η νομοθεσία αποσκοπεί στη διασφάλιση της χρηστής διοίκησης και της οικονομικής συνέπειας των αιρετών, οι αντίθετες απόψεις επισημαίνουν ότι εισάγονται υπέρμετροι περιορισμοί που ενδέχεται να πλήττουν την ελεύθερη εκλογική διαδικασία.
Το ΣτΕ επιφυλάχθηκε να αποφανθεί, με τις τελικές του αποφάσεις να αναμένονται να θέσουν σημαντικά προηγούμενα για τη συνταγματικότητα αυτών των διατάξεων και τη λειτουργία των ΟΤΑ.
