Νέα δεδομένα δημιουργούνται για κτίσματα που ανεγέρθηκαν με οικοδομική άδεια, η οποία αργότερα ακυρώθηκε αμετάκλητα από δικαστήριο.
Η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας, με τις αποφάσεις 1182 και 1183/2026, έκρινε αντισυνταγματικές τις διατάξεις του νόμου 4495/2017 που επέτρεπαν την υπαγωγή αυτών των ακινήτων στο καθεστώς τακτοποίησης αυθαιρέτων.
Η απόφαση αφορά ειδικά περιπτώσεις στις οποίες η άδεια ακυρώθηκε επειδή στηρίχθηκε σε ανίσχυρους ή εσφαλμένους πολεοδομικούς κανόνες, ακόμη και όταν ο ιδιοκτήτης δεν είχε υποβάλει ψευδή στοιχεία ούτε ευθυνόταν για την παρανομία.
Γιατί κρίθηκε αντισυνταγματική η ρύθμιση
Το ΣτΕ εντόπισε δύο βασικά συνταγματικά προβλήματα.
Το πρώτο αφορά την υποχρέωση της Διοίκησης να συμμορφώνεται με τις δικαστικές αποφάσεις. Σύμφωνα με την Ολομέλεια, η αυτόματη τακτοποίηση ενός κτίσματος μετά την ακύρωση της άδειάς του εξουδετερώνει στην πράξη το αποτέλεσμα της δικαστικής κρίσης.
Με αυτόν τον τρόπο θίγεται και το δικαίωμα εκείνων που προσέφυγαν στη Δικαιοσύνη και πέτυχαν την ακύρωση της άδειας για ουσιαστικούς πολεοδομικούς λόγους.
Το δεύτερο πρόβλημα συνδέεται με την προστασία του περιβάλλοντος και τον ορθολογικό πολεοδομικό σχεδιασμό. Οι επίμαχες διατάξεις επέτρεπαν τη διατήρηση των κτιρίων με τους όρους της ακυρωμένης άδειας, χωρίς να απαιτείται νέα άδεια ή άλλη διοικητική πράξη βασισμένη σε νόμιμα πολεοδομικά δεδομένα.
Τι ισχύει για τους καλόπιστους ιδιοκτήτες
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι η κρίση αφορά και πολίτες που κατασκεύασαν το ακίνητό τους έχοντας στα χέρια τους άδεια της αρμόδιας υπηρεσίας και χωρίς να παρουσιάσουν ανακριβή στοιχεία.
Το ΣτΕ αναγνώρισε ουσιαστικά ότι οι ιδιοκτήτες αυτοί μπορεί να ενήργησαν καλόπιστα. Έκρινε, όμως, ότι η προστασία της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης τους δεν μπορεί να υπερισχύσει ούτε της εφαρμογής μιας αμετάκλητης δικαστικής απόφασης ούτε του δικαιώματος δικαστικής προστασίας των αντιδίκων τους.
Με απλά λόγια, το γεγονός ότι ο ιδιοκτήτης δεν ευθύνεται για την έκδοση της προβληματικής άδειας δεν μετατρέπει αυτομάτως το κτίσμα σε νόμιμο μετά τη δικαστική ακύρωσή της.
Πότε θα μπορούσε να διατηρηθεί ένα κτίσμα
Η Ολομέλεια δεν απέκλεισε κάθε πιθανότητα νόμιμης διατήρησης. Έθεσε, ωστόσο, πολύ αυστηρότερες προϋποθέσεις.
Μια τέτοια λύση θα μπορούσε να στηριχθεί σε νέα οικοδομική άδεια, όπου αυτό επιτρέπεται, ή σε γενικότερη νόμιμη μεταβολή του πολεοδομικού καθεστώτος της περιοχής.
Η αλλαγή δεν μπορεί να γίνεται φωτογραφικά για τη διάσωση συγκεκριμένων κτισμάτων. Πρέπει να βασίζεται σε πραγματικά πολεοδομικά κριτήρια, να λαμβάνει υπόψη τη φυσιογνωμία και τις ανάγκες της περιοχής, την προστασία του περιβάλλοντος και τη συνολική επιβάρυνση που έχει προκαλέσει η προηγούμενη εφαρμογή των παράνομων όρων δόμησης.
Τι σημαίνουν πρακτικά οι αποφάσεις
Οι αποφάσεις δεν ακυρώνουν συνολικά τον νόμο περί αυθαιρέτων ούτε επηρεάζουν αυτομάτως κάθε τακτοποιημένο ακίνητο. Αφορούν τη συγκεκριμένη κατηγορία κτισμάτων των οποίων οι άδειες ακυρώθηκαν με αμετάκλητη δικαστική απόφαση.
Επίσης, δεν συνεπάγονται ότι όλα τα επίμαχα κτίρια κατεδαφίζονται αυτομάτως την επόμενη ημέρα. Η τύχη κάθε ακινήτου εξαρτάται από το περιεχόμενο της δικαστικής απόφασης, το ισχύον πολεοδομικό καθεστώς και τις διοικητικές ενέργειες που έχουν πραγματοποιηθεί.
Ιδιοκτήτες και μηχανικοί που έχουν βασιστεί στο άρθρο 110 του νόμου 4495/2017 θα πρέπει να επανεξετάσουν τον φάκελο του ακινήτου και να διερευνήσουν εάν υπάρχει δυνατότητα έκδοσης νέας νόμιμης άδειας.
Το βασικό μήνυμα του ΣτΕ είναι σαφές: ο νομοθέτης δεν μπορεί να επαναφέρει από το παράθυρο μια οικοδομική άδεια που ακυρώθηκε αμετάκλητα από τη Δικαιοσύνη.
