Πολλές φορές νομίζουμε ότι κάτι το έχουμε αφήσει πίσω μας, ότι το έχουμε καταλάβει, ξεπεράσει ή απλά ξεχάσει. Κι όμως, κάποια πράγματα δεν φεύγουν τόσο εύκολα όσο πιστεύουμε.
Αυτό που δεν έχει επεξεργαστεί μέσα μας, βρίσκει άλλους τρόπους να εκφραστεί και συχνά επιστρέφει τη στιγμή που νομίζουμε πως είμαστε «εντάξει».
«Τα ψυχικά τραύματα αν δεν θεραπευτούν, θάβονται στο ασυνείδητο και εμφανίζονται σαν “φαντάσματα”».
Τι λέει ο παιδοψυχίατρος – ψυχίατρος και ψυχαναλυτής Θανάσης Χατζόπουλος:
«Στην περίπτωση αυτή, τα φαντάσματα δεν έχουν την ένοια που δίνουμε στην κοινή γλώσσα. Όταν λέμε ότι ο άλλος “είδε φαντάσματα”, αναφερόμαστε κυρίως στις φαντασιώσεις στις οποίες βγαίνει το τραύμα, αλλά μπορεί να βγαίνει και στην πράξη. Σε παραπραξίες, σε πράγματα που αναρωτιώμαστε “πώς το έκανα αυτό εγώ τώρα;”. Και καταλαβαίνει κανείς ότι το έχει κάνει ορμώμενος από κάτι που είναι πολύ ασυνείδητο, είναι τραυματισμένος και αυτό τον κάνει να επαναλαμβάνει κάτι στην πράξη, προκειμένου να φέρει μπροστά του αυτό που υπάρχει στο προ-ψυχικό τραύμα, γιατί αυτό ζητάει τη λύση του, ζητάει να θεραπευτεί.»
Ένα ψυχικό τραύμα δεν είναι μόνο αυτό που συνέβη, αλλά κυρίως αυτό που δεν μπορέσαμε να κατανοήσουμε ή να αντέξουμε τη στιγμή που το ζήσαμε. Όταν μια εμπειρία είναι υπερβολικά έντονη, ο ψυχισμός βρίσκει τρόπους να την απομακρύνει από τη συνείδηση, ώστε να προστατευτεί.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το τραύμα παύει να υπάρχει. Συνεχίζει να λειτουργεί στο υπόβαθρο της ψυχής, επηρεάζοντας τον τρόπο που βλέπουμε τον εαυτό μας και τους άλλους.
Έτσι, χωρίς να το συνειδητοποιούμε, μπορεί να ερμηνεύουμε καταστάσεις με υπερβολική καχυποψία, να φοβόμαστε την απόρριψη ακόμη και όταν δεν υπάρχει, να δυσκολευόμαστε να εμπιστευτούμε, ή να νιώθουμε έντονη ανασφάλεια χωρίς προφανή λόγο.
Το παρελθόν δεν επιστρέφει ως ανάμνηση, αλλά ως βίωμα.
Ένα από τα πιο συνηθισμένα σημεία όπου φαίνεται η επίδραση ενός άλυτου τραύματος είναι η ίδια μας η συμπεριφορά. Υπάρχουν στιγμές που κάνουμε ή λέμε πράγματα που δεν ταιριάζουν με την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας.
Χαρακτηριστικές είναι ορισμένες αντιδράσεις όπως το να θυμώνουμε πολύ για κάτι ασήμαντο, να αποκαρυνόμαστε απότομα από έναν άνθρωπο, να επιλέγουμε πράγματα που ξέρουμε ότι δεν μας κάνουν καλό.
Ένα γνώρισμα των ψυχικών τραυμάτων είναι ότι τείνουν να επανεμφανίζονται μέσα από επαναλαμβανόμενα μοτίβα. Όχι απαραίτητα με τον ίδιο τρόπο, αλλά με παρόμοια συναισθηματική φόρτιση.
Για παράδειγμα, ένας άνθρωπος μπορεί να βρεθεί ξανά και ξανά σε σχέσεις που τον απογοητεύουν ή να νιώθει ότι «κάτι δεν πάει καλά» ακόμη και σε σταθερές καταστάσεις.
Αυτή η επανάληψη δεν είναι τυχαία, ούτε συνειδητή επιλογή. Είναι ένας τρόπος με τον οποίο ο ψυχισμός προσπαθεί να «επιστρέψει» σε κάτι άλυτο, σαν να προσπαθεί να αλλάξει αυτό που δεν πήγε καλά τότε.
Το βασικό ερώτημα δεν είναι «πώς να το ξεχάσω», αλλά «πώς να το καταλάβω». Η κατανόηση είναι αυτή που μειώνει την ένταση και δίνει νόημα σε όσα μέχρι πριν φαίνονταν ανεξήγητα.
Η επεξεργασία μπορεί να γίνει μέσα από προσωπική αναστοχαστική σκέψη, μέσα από ουσιαστικές σχέσεις ή με τη βοήθεια ψυχοθεραπείας.
Όσο περισσότερο βγαίνουν στο φως αυτές οι πλευρές, τόσο λιγότερο καθορίζουν ασυνείδητα τη ζωή μας.
Η ουσιαστική αλλαγή δεν έρχεται όταν «εξαφανίζεται» το τραύμα, αλλά όταν παύει να λειτουργεί κρυφά. Όταν αρχίζουμε να αναγνωρίζουμε τα μοτίβα μας, αποκτούμε σταδιακά μεγαλύτερη ελευθερία στις επιλογές μας. Είναι μια διαδικασία που δεν ακυρώνει το παρελθόν, αλλά το εντάσσει με έναν πιο συνειδητό τρόπο στο παρόν.
Όταν αρχίζουμε να κατανοούμε τι μας επηρεάζει, δεν αλλάζει μόνο η σχέση μας με το παρελθόν, αλλά αλλάζει και ο τρόπος που ζούμε το παρόν.
