Ένα ουσιαστικό βήμα προς τη δημιουργία του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Νοτίου Αιγαίου 1 – Νότιες Κυκλάδες έγινε με την κατάθεση του σχεδίου Προεδρικού Διατάγματος στο Συμβούλιο της Επικρατείας, την Παρασκευή 16 Οκτωβρίου. Όπως ανακοίνωσε το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, μετά την επεξεργασία και τη γνωμοδότηση του ΣτΕ θα ακολουθήσει η έκδοση του διατάγματος.
Η εξέλιξη μεταφέρει το εγχείρημα σε επόμενο θεσμικό στάδιο, χωρίς να σημαίνει ότι το νέο καθεστώς έχει ήδη τεθεί σε ισχύ. Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον τόσο στους κανόνες προστασίας όσο και στους μηχανισμούς που θα αναλάβουν να τους εφαρμόσουν σε μια εκτεταμένη νησιωτική περιοχή.
Ποιες περιοχές περιλαμβάνει
Σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, το σχέδιο καλύπτει 73 συμπλέγματα νησιών και νησίδων, καθώς και χερσαίες περιοχές του δικτύου Natura 2000 σε Μήλο, Κίμωλο, Φολέγανδρο, Σίκινο, Σαντορίνη, Ανάφη, Αμοργό, Ηρακλειά, Σχοινούσα, Κουφονήσι, Κίναρο και Λέβιθα. Η θαλάσσια περιοχή του βρίσκεται εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η «Καθημερινή», η συνολική θαλάσσια έκταση υπερβαίνει τα 9.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα και η χερσαία τα 250. Από τη θαλάσσια έκταση, τα 8.407,14 τετραγωνικά χιλιόμετρα προστίθενται στις περιοχές που προστατεύονται ήδη μέσω του Natura 2000.
Η διάκριση έχει σημασία: άλλο είναι το συνολικό μέγεθος του πάρκου και άλλο η επιπλέον έκταση που αποκτά καθεστώς προστασίας.
Οι προβλέψεις για την αλιεία
Το σχέδιο οργανώνει τον χερσαίο και θαλάσσιο χώρο σε 196 ζώνες προστασίας, με διαφορετικές επιτρεπόμενες χρήσεις και μέτρα διαχείρισης.
Όπως αναφέρει το ρεπορτάζ της «Καθημερινής», στις προβλεπόμενες ρυθμίσεις περιλαμβάνονται η πλήρης απαγόρευση των συρόμενων αλιευτικών εργαλείων και η εποχική απαγόρευση αλιείας από τις 14 Απριλίου έως τις 31 Μαΐου, σε απόσταση μισού ναυτικού μιλίου από την ακτή, για την προστασία της αναπαραγωγής των ψαριών.
Οι περιορισμοί αναμένεται να επηρεάσουν επαγγελματικές δραστηριότητες. Γι’ αυτό, ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά η εξειδίκευση της οικονομικής στήριξης των αλιέων που θίγονται, μέσα από το σχέδιο διαχείρισης.
Η αποτελεσματικότητα των μέτρων θα εξαρτηθεί από το αν οι κανόνες είναι σαφείς, αν εφαρμόζονται με συνέπεια και αν οι επαγγελματίες γνωρίζουν εγκαίρως τι αλλάζει στην καθημερινή τους εργασία.
Η επιτήρηση θα κρίνει το αποτέλεσμα
Την ευθύνη διαχείρισης αναλαμβάνει ο Οργανισμός Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής, ο ΟΦΥΠΕΚΑ. Σύμφωνα με το ίδιο δημοσίευμα, έχουν αρχίσει διαδικασίες στελέχωσης της τοπικής μονάδας και απόκτησης εξοπλισμού.
Οι μεγάλες αποστάσεις ανάμεσα στα νησιά δημιουργούν, ωστόσο, πρακτικές απαιτήσεις. Χρειάζονται επαρκές προσωπικό, επιχειρησιακά μέσα και σαφής κατανομή αρμοδιοτήτων με το Λιμενικό, ώστε οι έλεγχοι και η αντιμετώπιση παραβάσεων να γίνονται χωρίς καθυστερήσεις.
Η έκδοση του διατάγματος θα καθορίσει το πλαίσιο. Η παρουσία των αρμόδιων υπηρεσιών στο πεδίο θα δείξει πόσο αποτελεσματικά προστατεύεται η περιοχή.
Το διπλωματικό περιβάλλον
Η προώθηση του πάρκου εξελίσσεται παράλληλα με τις συζητήσεις για την επανεκκίνηση των ερευνών της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, του Great Sea Interconnector.
Στο δημοσίευμα της «Καθημερινής» η έκδοση σχετικής NAVTEX παρουσιάζεται ως επικείμενη, όχι ως ολοκληρωμένη εξέλιξη. Αντίστοιχα, η πιθανή κατάθεση του τουρκικού νομοσχεδίου για τη «Γαλάζια Πατρίδα» τον Νοέμβριο καταγράφεται ως εκτίμηση.
Η Άγκυρα έχει αντιδράσει στον ελληνικό σχεδιασμό, προβάλλοντας αμφισβητήσεις κυριαρχίας για νησιά και νησίδες, τις οποίες η Αθήνα απορρίπτει. Το πάρκο, πάντως, έχει οριοθετηθεί εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων και η θεσμοθέτησή του αφορά την περιβαλλοντική προστασία και τη διαχείριση της συγκεκριμένης περιοχής.
Το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι η ολοκλήρωση της θεσμικής διαδικασίας και, στη συνέχεια, η εφαρμογή ενός λειτουργικού σχεδίου: με ελέγχους, χρηματοδότηση και συγκεκριμένες υποχρεώσεις για όλους τους εμπλεκομένους.
