Η Εφορεία Εθνικών Ενδυμασιών συνεχίζει την ξενάγησή της στην πλούσια Ιματιοθήκη του Λ.Ε.Ρ. Σειρά έχει η αστική σαμιώτικη φορεσιά, που παρουσιάζεται σε παρελάσεις, ευρωπαϊκά φεστιβάλ, διεθνή συνέδρια και εκδηλώσεις από τις λυγερόκορμες κοπέλες του Λ.Ε.Ρ.!
Η ΣΑΜΙΑΚΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ
Η γεωγραφική θέση της Σάμου είχε ως αποτέλεσμα την ανάπτυξη εμπορικών σχέσεων με τη Μικρά Ασία συμβάλλοντας, κατ’ αυτόν τον τρόπο, στην διαμόρφωση του παραδοσιακού της πολιτισμού.
Η γυναικεία σαμιακή φορεσιά από τον 17ο αιώνα έως και τις αρχές του 19ου αιώνα εντάσσεται στα αστικά νησιωτικά σύνολα με επιρροή από τα αστικά της Ανατολής. Με βάση την απεικόνισή της ενδυμασίας από τον περιηγητή Tournefort, συναντάται ως τύπος με καβάδι, ένδυμα των ανωτέρων τάξεων που φορέθηκε και στο Βυζάντιο. Αποτελείται από ένα μακρυμάνικο φόρεμα με χαμηλό άνοιγμα ώστε να φαίνεται η τραχηλιά του εσωτερικού πουκαμίσου. Συχνά το σύνολο συμπληρώνεται με το σαλβάρι και με τον τζουμπέ, τον εξωτερικό βαρύτιμο επενδύτη.
Οι εμπορικές επαφές και συναλλαγές με τις ευρωπαϊκές αγορές είχαν ως αποτέλεσμα, την άνοδο της αστικής τάξης και την οικονομική αυτονομία του νησιού. Κατ’ επέκταση και την υιοθέτηση ενός νέου ενδυματολογικού τύπου που στηρίχτηκε σε παραλλαγή ενός δυτικότροπου φουστανιού διατηρώντας το στενό πανωκόρμι του καβαδιού με την προσθήκη μια ποδήρους πτυχωτής φούστας.
Τα υφάσματα εισάγονται κυρίως από τη Σμύρνη, από την Πόλη αλλά και την Λυών της Γαλλίας. Βαρύτιμα μεταξωτά τα πετένια, μεταξωτά διάχρυσα και τα σεβαγιά του Χαλεπιού και της Δαμασκού με ανάγλυφα άνθινα σχήματα. Στις αρχές του 20ου αιώνα κυριαρχούν οι ταφτάδες, τα μουαρέ, τα μπροκάρ και τα βελούδα. Η χρήση διαφορετικών υφασμάτων δήλωνε την κοινωνική τάξη.
Αναλυτικά η ενδυμασία αποτελείται:
– Εσώρουχα: το μισοφόρι, το βρακί, την πουκαμίσα και το μπούστο, όλα με κοφτά κεντήματα και περίτεχνες μπιμπίλες
– Το εξωτερικό πουκάμισο, ο ασλαμάς, είναι ολομέταξο, κουκουλάρικο με πολύτιμες δαντέλλες
– Το φουστάνι, φαρδύ σουρωτό με εφαρμοστό πανωκόρμι και στενά μακριά μανίκια που πλαταίνουν στην άκρη ή και αμάνικο που αφήνει να φαίνονται τα φαρδιά μανίκια του πουκαμίσου με τις μπιμπίλες.
– Το μεταξωτό ζωνάρι ή χρυσούφαντη ζώνη με ασημένιες πούκλες.
– Το τσεμπέρι, μαντήλι σταμπωτό αγοραστό από φίνα γάζα με περίτεχνες μπιμπίλες. Δένεται χαμηλά με τις άκρες να περιστρέφονται δεξιά και αριστερά ώστε να σχηματίζουν στεφάνι και να δίνεται η εντύπωση μιας σκούφιας.
– Κοσμήματα : το κορδόνι, χονδρή μακριά αλυσίδα με το πεντόλιρο, τα μανταλιά, μενταγιόν σε σχήμα καρδιάς ή στρογγυλό μενταγιόν με εσωτερική θήκη για φωτογραφία. Μαργαριταρένιο μακρύ κολιέ και καρφίτσες ευρωπαϊκής προέλευσης.
Ο τύπος αυτός επιβιώνει και τον 20ο αιώνα σαν φουστάνι ή φούστα με σάκο, το σακοφούστανο που υιοθετήθηκε και από τον αγροτικό πληθυσμό.
Η Έφορος Εθνικών Ενδυμασιών του ΛΕΡ Χαρούλα Καράογλου και οι Συνέφοροι Αναστασία Κάλφογλου, Αναστασία Παρασκευά, Μαίρη Μιχαλακοπούλου, Κική Ελευθερία.
Πηγές: -Νάντια Μαχά-Μπιζούμη «Η σαμιακή φορεσιά: Συμβολή στη μελέτη της ιστορικότητας των τοπικών ενδυματολογικών συστημάτων» Πρακτικά Συνεδρίου για την Πόπη Ζώρα(2-5 Νοεμβρίου 2006) Αθήνα 2015
-Μιχάλης Γ. Βαρβούνης-Νάντια Μαχά-Μπιζούμη « Ο ενδυματολογικός χάρτης του Αιγαίου(16-20ος αι.)» στο Διεπιστημονικές Διαδρομές από το παρόν στο παρελθόν εκδ Κ. Μ. Αντ. Σταμούλη, Θεσσαλονίκη 2017, σ.σ 50-53
Φωτογραφίες από συλλογές ΛτΕ Ραφήνας, ΛτΕ Σάμου, Νάντιας Μαχά-Μπιζούμη
