Νέα συζήτηση για την οδήγηση σε προχωρημένη ηλικία προκαλεί το βίντεο που κυκλοφόρησε στο διαδίκτυο και φέρεται να δείχνει ηλικιωμένη οδηγό να κινείται στο αντίθετο ρεύμα της Εθνικής Οδού Αθηνών–Κορίνθου.
Το περιστατικό επαναφέρει στο προσκήνιο τόσο το ζήτημα της αξιολόγησης της ικανότητας των ηλικιωμένων να οδηγούν όσο και τις καταγγελίες για παράνομες ανανεώσεις αδειών, χωρίς να πραγματοποιούνται οι προβλεπόμενες ιατρικές εξετάσεις.
Το κρίσιμο θέμα δεν είναι η ηλικία από μόνη της. Είναι εάν ο οδηγός διαθέτει την όραση, την ακοή, τα αντανακλαστικά και τη συνολική κατάσταση υγείας που απαιτούνται για να χειρίζεται με ασφάλεια ένα όχημα.
Καταγγελίες για ανανεώσεις χωρίς εξετάσεις
Σύμφωνα με ρεπορτάζ του Alpha, υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες φέρεται να ζητείται χρηματικό ποσό από 300 έως 500 ευρώ για την ανανέωση διπλώματος ηλικιωμένου, χωρίς να ακολουθείται η κανονική διαδικασία των ιατρικών ελέγχων.
Στο ίδιο ρεπορτάζ παρουσιάζεται τηλεφωνική συνομιλία με εκπαιδευτή οδήγησης, ο οποίος εμφανίζεται να δηλώνει ότι η διαδικασία μπορεί να προχωρήσει «επί τόπου», εφόσον ο ενδιαφερόμενος κριθεί εκ πρώτης όψεως καλά.
Οι συγκεκριμένοι ισχυρισμοί αφορούν καταγγελλόμενες πρακτικές και δεν μπορούν να αποδίδονται συλλήβδην σε όλες τις σχολές οδηγών ή στους επαγγελματίες του κλάδου. Εφόσον, όμως, επιβεβαιωθούν, πρόκειται για σοβαρό ζήτημα οδικής ασφάλειας και πιθανή παράκαμψη των νόμιμων διαδικασιών.
Μία άδεια οδήγησης που ανανεώνεται χωρίς ουσιαστικό ιατρικό έλεγχο δεν αποτελεί απλώς ένα διοικητικό «παραθυράκι». Μπορεί να μετατραπεί σε άμεσο κίνδυνο για τον ίδιο τον οδηγό, τους επιβάτες, τους πεζούς και τους υπόλοιπους χρήστες του δρόμου.
Τι ισχύει για τα ηλικιακά όρια στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα δεν προβλέπεται γενικό ανώτατο όριο ηλικίας μετά το οποίο αφαιρείται αυτομάτως το δίπλωμα. Ένας άνθρωπος μπορεί να συνεχίσει να οδηγεί ακόμη και μετά τα 90, εφόσον πληροί τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις και κρίνεται ιατρικά κατάλληλος.
Μετά τη συμπλήρωση του 65ου έτους, η άδεια οδήγησης πρέπει να ανανεώνεται ανά τριετία. Για τους οδηγούς που έχουν συμπληρώσει το 80ό έτος, η ανανέωση πραγματοποιείται κάθε δύο χρόνια.
Η περιοδική ανανέωση έχει στόχο να διαπιστώνεται εάν η κατάσταση της υγείας του οδηγού εξακολουθεί να επιτρέπει την ασφαλή κυκλοφορία του.
Οι απαραίτητες ιατρικές εξετάσεις
Για την ανανέωση της άδειας μετά τα 65 απαιτούνται, μεταξύ άλλων, γνωματεύσεις από παθολόγο και οφθαλμίατρο.
Μετά τα 80, ο έλεγχος διευρύνεται και περιλαμβάνει επιπλέον εξέταση από νευρολόγο ή ψυχίατρο, καθώς και από ωτορινολαρυγγολόγο.
Κατά την αξιολόγηση εξετάζονται παράγοντες όπως:
- η όραση και το οπτικό πεδίο
- η ακοή
- η αρτηριακή πίεση
- η καρδιαγγειακή λειτουργία
- η νευρολογική κατάσταση
- η λήψη φαρμάκων
- παθήσεις που μπορούν να επηρεάσουν την αντίληψη ή τα αντανακλαστικά
Η ύπαρξη μιας πάθησης δεν οδηγεί αυτομάτως σε αφαίρεση της άδειας. Η κρίση πρέπει να βασίζεται στη βαρύτητα του προβλήματος και στον πραγματικό βαθμό στον οποίο αυτό επηρεάζει την ικανότητα οδήγησης.
Η ηλικία δεν αρκεί ως κριτήριο
Η προχωρημένη ηλικία μπορεί να συνοδεύεται από μειωμένα αντανακλαστικά, περιορισμένη όραση ή ακοή και μεγαλύτερη δυσκολία αντίδρασης σε μια αιφνίδια συνθήκη. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε ηλικιωμένος οδηγός είναι αυτομάτως επικίνδυνος.
Υπάρχουν οδηγοί μεγάλης ηλικίας οι οποίοι παραμένουν λειτουργικοί, προσεκτικοί και απολύτως ικανοί. Υπάρχουν επίσης νεότεροι οδηγοί που προκαλούν σοβαρά τροχαία εξαιτίας υπερβολικής ταχύτητας, κατανάλωσης αλκοόλ, χρήσης κινητού ή επιθετικής συμπεριφοράς.
Επομένως, η συζήτηση δεν μπορεί να περιορίζεται σε ένα αυθαίρετο ηλικιακό «κόφτη». Χρειάζονται αξιόπιστοι έλεγχοι, πραγματικές εξετάσεις και μηχανισμοί που θα εμποδίζουν την έκδοση ή την ανανέωση αδειών όταν ο ενδιαφερόμενος δεν είναι πλέον σε θέση να οδηγεί με ασφάλεια.
Παράλληλα, αρκετοί ηλικιωμένοι επιλέγουν οι ίδιοι να περιορίσουν ή να σταματήσουν την οδήγηση όταν αντιληφθούν ότι οι δυνατότητές τους έχουν μειωθεί. Η απόφαση αυτή δεν είναι ήττα ούτε απώλεια αξιοπρέπειας· είναι πράξη ευθύνης.
Τι συζητείται στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο εξετάζονται αυστηρότερες προβλέψεις για την ανανέωση των αδειών οδήγησης στις μεγαλύτερες ηλικίες, χωρίς να έχει υιοθετηθεί μια οριζόντια απαγόρευση οδήγησης μετά από συγκεκριμένο ηλικιακό όριο.
Μεταξύ των προτάσεων βρίσκεται η δυνατότητα των κρατών-μελών να ορίζουν μικρότερη διάρκεια ισχύος για τις άδειες οδηγών άνω των 65 ετών και να απαιτούν συχνότερους ιατρικούς ελέγχους, σύμφωνα με την εθνική τους νομοθεσία.
Στη συζήτηση έχει τεθεί και ο πιθανός ρόλος των οικογενειακών γιατρών στην ενημέρωση των αρμόδιων αρχών, όταν διαπιστώνεται πρόβλημα υγείας το οποίο μπορεί να επηρεάσει σοβαρά την ασφαλή οδήγηση. Μια τέτοια πρόβλεψη, ωστόσο, απαιτεί σαφείς κανόνες για το ιατρικό απόρρητο, την ευθύνη των γιατρών και τα δικαιώματα των εξεταζόμενων.
Το πρόβλημα είναι η εφαρμογή των κανόνων
Το ισχύον σύστημα προβλέπει τακτικότερες ανανεώσεις και περισσότερους ελέγχους όσο αυξάνεται η ηλικία του οδηγού. Εάν, όμως, οι εξετάσεις γίνονται τυπικά ή παρακάμπτονται έναντι αμοιβής, ακόμη και το αυστηρότερο θεσμικό πλαίσιο μένει στα χαρτιά.
Η λύση δεν βρίσκεται στη συλλογική στοχοποίηση των ηλικιωμένων ούτε στην αυτόματη αφαίρεση των διπλωμάτων τους. Βρίσκεται στους αδιάβλητους ιατρικούς ελέγχους, στη διασταύρωση των δικαιολογητικών και στην ουσιαστική εποπτεία της διαδικασίας ανανέωσης.
Στον δρόμο δεν αρκεί να έχει κάποιος δίπλωμα. Πρέπει να μπορεί και να οδηγεί. Όλα τα υπόλοιπα είναι επικίνδυνη γραφειοκρατική βιτρίνα.
