Τις αλλαγές που παρουσιάζουν τα μελτέμια στην Ελλάδα αναλύει ο μετεωρολόγος Δημήτρης Ζιακόπουλος, συνδέοντας τα νέα χαρακτηριστικά τους με τη μεταβολή της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας πάνω από την Ευρώπη και την επιτάχυνση της κλιματικής αλλαγής.
Το κλασικό μελτέμι σχηματίζεται από τη διαφορά της ατμοσφαιρικής πίεσης ανάμεσα στο θερμικό χαμηλό της Ανατολικής Μεσογείου, κοντά στην Κύπρο και την Αττάλεια, και στις υψηλές πιέσεις που επικρατούν στα βόρεια Βαλκάνια. Όσο μεγαλύτερη είναι αυτή η διαφορά, τόσο ισχυρότεροι γίνονται οι βόρειοι άνεμοι στο Αιγαίο.
Ένα τυπικό επεισόδιο διαρκεί συνήθως από τρεις έως πέντε ημέρες. Αρχίζει μετά τη διέλευση ενός ψυχρού μετώπου από τα βόρεια Βαλκάνια, ενισχύεται σταδιακά και στη συνέχεια περιορίζεται κυρίως στο νότιο Αιγαίο, πριν τελικά εξασθενήσει.
Μελέτες έχουν καταγράψει πτωτική τάση στη συχνότητα των παραδοσιακών επεισοδίων μελτεμιού. Θεωρητικά, η μετατόπιση της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας προς βορειότερα γεωγραφικά πλάτη θα έπρεπε να οδηγεί σε λιγότερους και ασθενέστερους βοριάδες στην Ελλάδα. Στην πράξη, όμως, ένας δεύτερος μηχανισμός φαίνεται να λειτουργεί προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Ο ρόλος της θέρμανσης της Ευρώπης
Η ευρωπαϊκή ήπειρος θερμαίνεται ταχύτερα από τον μέσο παγκόσμιο ρυθμό. Παράλληλα, θερμές αέριες μάζες από τη Βόρεια Αφρική μεταφέρονται συχνότερα προς τη δυτική και κατόπιν προς την κεντρική και ανατολική Ευρώπη.
Η παρουσία αυτών των μαζών μπορεί να προκαλέσει άνοδο της πίεσης στα βόρεια και βορειοδυτικά Βαλκάνια, χωρίς να έχει προηγηθεί ψυχρό μέτωπο. Την ίδια στιγμή, χαμηλότερες πιέσεις ενδέχεται να διατηρούνται στο νοτιοανατολικό Αιγαίο και στα Δωδεκάνησα. Η βαροβαθμίδα ενισχύεται και μαζί της δυναμώνουν οι βόρειοι και βορειοανατολικοί άνεμοι.
Οι άνεμοι αυτού του τύπου διαφέρουν από το γνώριμο, δροσερό μελτέμι. Είναι συχνά θερμότεροι, διαρκούν περισσότερο και δεν υποχωρούν σημαντικά κατά τη διάρκεια της νύχτας. Σε περιοχές πίσω από ορεινούς όγκους μπορούν να επιταχυνθούν απότομα, να γίνουν ξηρότεροι και να παρουσιάσουν πολύ ισχυρές ριπές.
Το φαινόμενο επηρεάζει κυρίως μια εκτεταμένη ζώνη από την Αλεξανδρούπολη έως τη νότια Πελοπόννησο, περνώντας από την Εύβοια, την Αττική και τη Βοιωτία.
Αυξημένος κίνδυνος πυρκαγιών
Η αλλαγή αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την πολιτική προστασία. Οι υψηλότερες θερμοκρασίες επιταχύνουν την εξάτμιση της υγρασίας από το έδαφος και ξεραίνουν τη βλάστηση. Όταν συνδυάζονται με επίμονους και ριπαίους ανέμους, δημιουργούν συνθήκες που ευνοούν την ταχύτατη εξάπλωση μιας δασικής πυρκαγιάς.
Το συμπέρασμα είναι ότι τα μελτέμια δεν εξαφανίζονται, αλλά μεταβάλλονται. Οι σημερινοί καλοκαιρινοί βοριάδες μπορεί να είναι θερμότεροι, πιο ξηροί και περισσότερο επικίνδυνοι από εκείνους που γνωρίζαμε στο παρελθόν.
