Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν λένε ψέματα πάντα από κακία. Πολλές φορές λένε για να αποφύγουν μια σύγκρουση, μια δύσκολη συζήτηση, μια συνέπεια. Άλλες φορές για να προστατεύσουν την εικόνα τους, να μη στενοχωρήσουν κάποιον ή να μη βρεθούν εκτεθειμένοι. Και στην αρχή το ψέμα μοιάζει να διευκολύνει τα πράγματα. Κρύβει προσωρινά την αμηχανία. Αποφεύγει την ένταση. Δίνει την αίσθηση ότι «το σώσαμε». Μόνο που το ψέμα έχει ένα παράξενο κόστος: δεν τελειώνει ποτέ στο πρώτο ψέμα.
Για να κρατηθεί, χρειάζεται διαρκώς υποστήριξη. Ένα δεύτερο ψέμα για να καλύψει το πρώτο. Μια καινούργια εξήγηση. Μια προσπάθεια να θυμάσαι τι είπες και σε ποιον… Και κάπως έτσι, χωρίς να το καταλάβεις, αρχίζεις να ζεις με μια εσωτερική ένταση. Σαν να κουβαλάς κάτι που πρέπει συνεχώς να προστατεύεις για να μη φανερωθεί, και αυτό κουράζει!
Γιατί ο άνθρωπος δεν είναι φτιαγμένος να ζει μόνιμα χωρισμένος στα δύο. Άλλο αυτό που δείχνει προς τα έξω και άλλο αυτό που πραγματικά γνωρίζει μέσα του. Κάποια στιγμή αυτή η απόσταση βαραίνει. Γίνεται άγχος, ενοχή, εκνευρισμός. Γίνεται μια συνεχής προσπάθεια ελέγχου. Και όσο περισσότερο προσπαθείς να διατηρήσεις μια ψεύτικη εικόνα, τόσο περισσότερο απομακρύνεσαι από μια αίσθηση εσωτερικής ηρεμίας.
Το πιο δύσκολο όμως δεν είναι καν αυτό. Είναι ότι οι σχέσεις αρχίζουν σιγά σιγά να χτίζονται πάνω σε κάτι εύθραυστο. Γιατί μπορεί οι άλλοι να μη γνωρίζουν όλες τις λεπτομέρειες, αλλά συνήθως κάτι αισθάνονται. Οι άνθρωποι καταλαβαίνουν περισσότερα απ’ όσα λέγονται. Καταλαβαίνουν την ασυνέπεια, τα μισόλογα, το βλέμμα που αποφεύγει, τη συμπεριφορά που δεν ταιριάζει με τα λόγια. Και τότε αρχίζει να φθείρεται κάτι πολύ σημαντικό: η εμπιστοσύνη.
Η αλήθεια δεν είναι πάντα εύκολη. Καμιά φορά εκθέτει. Φέρνει συνέπειες. Σε αναγκάζει να αναλάβεις ευθύνη για όσα νιώθεις, για όσα θέλεις ή για όσα έχεις κάνει. Αλλά έχει κάτι βαθιά απελευθερωτικό. Δεν χρειάζεται να τη θυμάσαι διαρκώς για να τη στηρίξεις. Δεν χρειάζεται να τη διαχειρίζεσαι. Η αλήθεια στέκεται από μόνη της.
Και ίσως η πιο σημαντική μορφή αλήθειας να είναι αυτή που λέμε στον ίδιο μας τον εαυτό. Γιατί πολλές φορές το μεγαλύτερο ψέμα δεν λέγεται στους άλλους. Λέγεται μέσα μας. Όταν επιμένουμε ότι «είμαστε καλά» ενώ δεν είμαστε. Όταν μένουμε σε σχέσεις που έχουν αδειάσει αλλά προσποιούμαστε ότι όλα λειτουργούν. Όταν αρνούμαστε ανάγκες, επιθυμίες ή συναισθήματα επειδή φοβόμαστε τι θα σημαίνουν. Κάποια στιγμή όμως, ό,τι κρύβεται ζητά χώρο να φανεί.
Υπάρχει μια φράση που λέει ότι «ουδέν κρυφό υπό τον ήλιο». Ίσως τελικά να μην αφορά μόνο την αποκάλυψη προς τους άλλους. Ίσως να αφορά και κάτι βαθύτερο: ότι τίποτα δεν μένει πραγματικά κρυφό μέσα μας χωρίς κόστος. Το ψέμα αφήνει ίχνος. Και όσο περισσότερο απομακρυνόμαστε από την αλήθεια, τόσο περισσότερο χάνεται η επαφή με τον εαυτό μας.
Και τελικά, ίσως εκεί να κρίνεται σε μεγάλο βαθμό και η ποιότητα μιας ζωής. Στο πώς επιλέγει κανείς να πορεύεται. Αν θα χτίζει τις σχέσεις του πάνω σε κάτι αληθινό, ακόμα κι αν αυτό κάποιες φορές είναι δύσκολο… ή αν θα προσπαθεί συνεχώς να συντηρεί εικόνες που δεν αντέχουν πραγματικά στο φως. Γιατί μπορεί το ψέμα να μοιάζει πιο εύκολο στιγμιαία. Αλλά η αλήθεια, όσο απαιτητική κι αν είναι, κουράζει πολύ λιγότερο την ψυχή!
Γράφει ο Ψυχολόγος – Σύμβουλος Γάμου
Γιάννης Ξηντάρας
