Με το στεγαστικό πρόβλημα να πιέζει ολοένα και περισσότερα νοικοκυριά, η κυβέρνηση εξετάζει την επόμενη φάση του προγράμματος «Σπίτι μου». Το υπό διαμόρφωση «Σπίτι μου 3» αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο ενόψει της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης, χωρίς ωστόσο να έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί οι όροι εφαρμογής του.
Η Εθνική Στρατηγική για τη Στεγαστική Πολιτική 2026-2035 περιλαμβάνει την επέκταση του προγράμματος με προϋπολογισμό 500 εκατ. ευρώ και εκτιμώμενο αριθμό περίπου 16.000 ωφελουμένων.
Στον σχεδιασμό εξετάζεται ένα διαφορετικό μοντέλο χρηματοδότησης, μέσω φορολογικών κινήτρων προς τις τράπεζες, ώστε να προσφέρουν στεγαστικά δάνεια με χαμηλότερα επιτόκια. Παράλληλα, συζητείται η διεύρυνση των εισοδηματικών και ηλικιακών κριτηρίων, καθώς και η δυνατότητα αγοράς κατοικιών που έχουν κατασκευαστεί μετά το 2007.
Το κυβερνητικό σήμα για τρίτο κύκλο
Το ενδεχόμενο νέου προγράμματος είχε αφήσει ανοιχτό ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, επισημαίνοντας πάντως ότι υπάρχει ακόμη «ένας αστερίσκος ή μία επιφύλαξη».
Με το «Σπίτι μου ΙΙ» να έχει ολοκληρωθεί στις 31 Αυγούστου, το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στις ανακοινώσεις της ΔΕΘ και στο κατά πόσο θα παρουσιαστεί ένα πιο συγκεκριμένο πλαίσιο για τον τρίτο κύκλο.
Προς το παρόν, το «Σπίτι μου 3» αποτελεί σχέδιο υπό επεξεργασία και όχι ενεργό πρόγραμμα. Δεν έχουν ανακοινωθεί επίσημη ημερομηνία έναρξης, τελικά κριτήρια ή διαδικασία υποβολής αιτήσεων.
Ο απολογισμός του «Σπίτι μου ΙΙ»
Ο δεύτερος κύκλος ολοκληρώθηκε με 15.097 εγκεκριμένα δάνεια συνολικού ύψους 1,82 δισ. ευρώ, καλύπτοντας το 94,5% του διαθέσιμου προϋπολογισμού.
Από αυτά υπογράφηκαν 14.114 δανειακές συμβάσεις, συνολικού ύψους 1,54 δισ. ευρώ. Μέσω του προγράμματος πραγματοποιήθηκαν αγορές ακινήτων αξίας άνω των 2,15 δισ. ευρώ, ενώ η συνολική δημόσια στήριξη ανήλθε σε 943,2 εκατ. ευρώ.
Το μέσο εγκεκριμένο δάνειο διαμορφώθηκε στα 120.400 ευρώ. Το 66,6% των δικαιούχων δήλωνε ετήσιο εισόδημα έως 24.000 ευρώ, ενώ το μέσο εισόδημα των ωφελουμένων ήταν 21.130 ευρώ.
Η μέση ηλικία των δικαιούχων ήταν τα 38 έτη, με το 41% να είναι έως 36 ετών.
Στο επίκεντρο τα ακίνητα μετά το 2007
Ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα που καταγράφηκαν κατά την εφαρμογή του «Σπίτι μου ΙΙ» ήταν η περιορισμένη προσφορά επιλέξιμων κατοικιών.
Ο δεύτερος κύκλος προέβλεπε ανώτατη εμπορική αξία ακινήτου 250.000 ευρώ, επιφάνεια έως 150 τετραγωνικά μέτρα και συγκεκριμένο όριο παλαιότητας. Σε αρκετές περιοχές, όμως, η άνοδος των τιμών περιόρισε σημαντικά τον αριθμό των κατοικιών που μπορούσαν να ενταχθούν.
Για τον νέο κύκλο εξετάζεται η μετακίνηση του χρονικού «κόφτη», ώστε να καταστούν επιλέξιμα και ακίνητα που κατασκευάστηκαν μετά το 2007. Μια τέτοια αλλαγή θα άνοιγε τη διαθέσιμη αγορά σε περισσότερες και νεότερες κατοικίες.
Η πρόταση δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί. Θα πρέπει, επιπλέον, να συνδυαστεί με τα όρια αξίας και δανεισμού, καθώς τα νεότερα ακίνητα πωλούνται συνήθως σε υψηλότερες τιμές.
Σενάρια για περισσότερους δικαιούχους
Υπό εξέταση βρίσκεται και η διεύρυνση των εισοδηματικών ορίων, προκειμένου να ενταχθούν νοικοκυριά τα οποία μένουν σήμερα εκτός επειδή υπερβαίνουν οριακά τα προβλεπόμενα ποσά.
Ανοιχτή παραμένει και η συζήτηση για τα ηλικιακά κριτήρια. Στόχος είναι να αυξηθεί ο αριθμός των δυνητικών δικαιούχων, διατηρώντας παράλληλα την προτεραιότητα σε νέους, ζευγάρια και οικογένειες που δυσκολεύονται να αγοράσουν πρώτη κατοικία με ένα συμβατικό τραπεζικό δάνειο.
Οι τελικές αποφάσεις θα καθορίσουν εάν ο τρίτος κύκλος θα αφορά ουσιαστικά μεγαλύτερο τμήμα της μεσαίας τάξης ή θα διατηρήσει μια πιο περιορισμένη περίμετρο.
Πώς μπορεί να λειτουργήσει το νέο μοντέλο
Το σημαντικότερο ερώτημα αφορά την προέλευση της χρηματοδότησης. Το «Σπίτι μου ΙΙ» στηρίχθηκε σε σημαντικό βαθμό σε κεφάλαια του Ταμείου Ανάκαμψης, μια επιλογή που δεν μπορεί να επαναλαμβάνεται επ’ αόριστον.
Η Εθνική Στρατηγική περιγράφει έναν διαφορετικό μηχανισμό: αντί το κράτος να επιδοτεί απευθείας το επιτόκιο, θα μπορούσε να προσφέρει φορολογικές ελαφρύνσεις στις τράπεζες που χορηγούν στεγαστικά δάνεια με ευνοϊκότερους όρους σε επιλέξιμους πολίτες.
Στην πράξη, το Δημόσιο θα παρέχει ένα φορολογικό αντάλλαγμα στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και εκείνα θα αναλαμβάνουν να μειώσουν το επιτόκιο για τον δανειολήπτη.
Σκοπός είναι να δημιουργηθεί ένας πιο σταθερός μηχανισμός φθηνής στεγαστικής πίστης, ο οποίος δεν θα εξαρτάται αποκλειστικά από έκτακτα ευρωπαϊκά κονδύλια.
Δεν έχει αποφασιστεί, πάντως, ότι το «Σπίτι μου 3» θα εφαρμοστεί ακριβώς με αυτόν τον τρόπο. Το μοντέλο αποτελεί επίσημη κατεύθυνση της Στρατηγικής, αλλά θα χρειαστεί εξειδίκευση ως προς το ύψος των φορολογικών κινήτρων, τη μείωση των επιτοκίων και τις υποχρεώσεις των τραπεζών.
Οι κρίσιμες λεπτομέρειες που εκκρεμούν
Για να αποκτήσει το πρόγραμμα συγκεκριμένη μορφή, θα πρέπει να καθοριστούν:
- Τα εισοδηματικά και ηλικιακά όρια.
- Το ανώτατο ύψος του δανείου.
- Το ποσοστό της αξίας του ακινήτου που θα χρηματοδοτείται.
- Η μέγιστη αξία και επιφάνεια της κατοικίας.
- Το όριο παλαιότητας των επιλέξιμων ακινήτων.
- Ο ακριβής τρόπος μείωσης του επιτοκίου.
- Η ημερομηνία έναρξης και η προθεσμία ολοκλήρωσης των αγορών.
Η διεύρυνση του προγράμματος μπορεί να διευκολύνει χιλιάδες νοικοκυριά να αποκτήσουν πρώτη κατοικία. Δεν λύνει, όμως, από μόνη της το πρόβλημα της περιορισμένης προσφοράς. Εάν τα φθηνότερα δάνεια δεν συνοδευτούν από περισσότερα διαθέσιμα σπίτια, υπάρχει κίνδυνος μέρος του οφέλους να απορροφηθεί από νέες αυξήσεις στις τιμές.
Το πραγματικό περιεχόμενο του «Σπίτι μου 3» θα κριθεί επομένως στις λεπτομέρειες: ποιοι θα μπορούν να συμμετάσχουν, ποια ακίνητα θα μπορούν να αγοράσουν και πόσο χαμηλότερη θα είναι τελικά η μηνιαία δόση.
