Σαράντα χρόνια συμπληρώνονται από τον μεγάλο σεισμό της 13ης Σεπτεμβρίου 1986, ο οποίος άφησε πίσω του νεκρούς, τραυματίες και εκτεταμένες καταστροφές, αλλάζοντας για πάντα την Καλαμάτα και τους ανθρώπους της.
Όσοι έζησαν εκείνο το βράδυ θυμούνται ακόμη τον εκκωφαντικό θόρυβο, τη σκόνη, το σκοτάδι και τις κραυγές. Μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα, δρόμοι και γειτονιές μετατράπηκαν σε ένα σκηνικό καταστροφής.
Η Δήμητρα Πρωτονέντη ήταν τότε 20 ετών και βρισκόταν με φίλους της σε καφέ στην παραλία. Ο ισχυρός κρότος την έκανε αρχικά να πιστέψει ότι η πόλη βομβαρδιζόταν. Όταν η δόνηση σταμάτησε, ένα πυκνό σύννεφο σκόνης είχε περιορίσει την ορατότητα σχεδόν στο μηδέν.
Στον δρόμο προς το κέντρο, η ίδια και η παρέα της αντίκρισαν τραυματισμένους ανθρώπους, κατοίκους σε κατάσταση πανικού και κτίρια που είχαν υποστεί σοβαρές ζημιές. Τότε συνειδητοποίησαν την πραγματική έκταση της καταστροφής.
Είκοσι νεκροί και χιλιάδες κτίρια με ζημιές
Ο κύριος σεισμός, μεγέθους 6 Ρίχτερ, σημειώθηκε το βράδυ του Σαββάτου και έπληξε την Καλαμάτα και την ευρύτερη περιοχή.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Οργανισμού Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας, 20 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους και 80 τραυματίστηκαν. Τέσσερις πολυκατοικίες κατέρρευσαν, ενώ από τα 9.124 κτίρια που ελέγχθηκαν στην πόλη, το 20% κρίθηκε κατεδαφιστέο και το 16% παρουσίαζε σοβαρές βλάβες.
Μεγάλες καταστροφές σημειώθηκαν και σε γειτονικούς οικισμούς. Το Ελαιοχώρι επλήγη ιδιαίτερα, ενώ ζημιές καταγράφηκαν στη Βέργα, στην Πολιανή, στον Άρι, στην Αρτεμισία και στη Νέδουσα. Οι πτώσεις βράχων στον Ταΰγετο διέκοψαν προσωρινά την κυκλοφορία στον δρόμο Καλαμάτας–Σπάρτης.
Οι δρόμοι έγιναν το ασφαλέστερο καταφύγιο
Με το ηλεκτρικό ρεύμα και τις τηλεπικοινωνίες εκτός λειτουργίας, χιλιάδες κάτοικοι πέρασαν την πρώτη νύχτα σε δρόμους, πλατείες και ανοιχτούς χώρους. Οι συνεχείς μετασεισμοί ενίσχυαν τον φόβο και καθιστούσαν αδύνατη την επιστροφή στα σπίτια.
Από το επόμενο πρωί, ο στρατός άρχισε να στήνει σκηνές σε προαύλια σχολείων και εκκλησιών. Για πολλές οικογένειες, η έκτακτη αυτή λύση εξελίχθηκε σε μακρόχρονη καθημερινότητα.
Η οικογένεια της Δήμητρας Πρωτονέντη έζησε σε σκηνή επί έξι μήνες, αντιμετωπίζοντας ακόμη και το ασυνήθιστο για την Καλαμάτα χιόνι εκείνου του χειμώνα. Σχολεία, νηπιαγωγεία και δημόσιες υπηρεσίες χρειάστηκε επίσης να στεγαστούν για μεγάλο διάστημα σε λυόμενες εγκαταστάσεις.
Η μεγάλη επιχείρηση ελέγχου των κτιρίων
Τις ημέρες μετά τον σεισμό, μηχανικοί από ολόκληρη την Ελλάδα έφτασαν στην πόλη για να εξετάσουν χιλιάδες κτίρια.
Ο Κώστας Αλευράς, ο οποίος εργαζόταν στη Διεύθυνση Τεχνικών Υπηρεσιών, συμμετείχε στην επιχείρηση καταγραφής. Τα κτίρια σημαίνονταν με πράσινο, κίτρινο ή κόκκινο χρώμα, ανάλογα με το αν ήταν κατοικήσιμα, επισκευάσιμα ή επικίνδυνα και κατεδαφιστέα.
Την ίδια ώρα οργανώθηκαν καταυλισμοί και μαγειρεία, ενώ κινητοποιήθηκαν ο στρατός, ο Ερυθρός Σταυρός και άλλοι φορείς. Πλοίο που έφτασε στην περιοχή χρησιμοποιήθηκε για τη φιλοξενία σεισμόπληκτων οι οποίοι δεν μπορούσαν να επιστρέψουν στα σπίτια τους.
Ο ισχυρός μετασεισμός της 15ης Σεπτεμβρίου
Δύο ημέρες μετά την κύρια δόνηση, ένας νέος σεισμός μεγέθους 5,4 Ρίχτερ προκάλεσε πρόσθετες ζημιές σε ήδη επιβαρυμένα κτίρια. Συνολικά καταγράφηκαν περίπου 700 μετασεισμοί, κρατώντας τους κατοίκους σε διαρκή αγωνία.
Οι συνέπειες δεν περιορίστηκαν στις ανθρώπινες απώλειες και στις καταστροφές. Η οικονομική και επαγγελματική ζωή της Καλαμάτας δέχθηκε ισχυρό πλήγμα και χρειάστηκαν χρόνια για να επιστρέψει η πόλη σε σταθερή αναπτυξιακή πορεία.
Από τα ερείπια στην αναγέννηση
Η καταστροφή αποτέλεσε την αφετηρία μιας μεγάλης προσπάθειας ανασυγκρότησης. Κατοικίες, δημόσια κτίρια, καταστήματα και ιστορικά μνημεία αποκαταστάθηκαν, ενώ ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στη διάσωση της αρχιτεκτονικής φυσιογνωμίας της πόλης.
Παράλληλα, εκπονήθηκε η Μικροζωνική Μελέτη Καλαμάτας, η οποία κατέγραψε αναλυτικά τις διαφορετικές συνθήκες σεισμικού κινδύνου και συνέβαλε στην ενίσχυση του αντισεισμικού σχεδιασμού.
Σήμερα η Καλαμάτα είναι μια σύγχρονη και δραστήρια πόλη. Για εκείνους, όμως, που έζησαν τον σεισμό, η νύχτα της 13ης Σεπτεμβρίου 1986 παραμένει ανεξίτηλη: η στιγμή κατά την οποία η γη σείστηκε και ολόκληρη η ζωή τους χωρίστηκε στο «πριν» και στο «μετά».
