Δύο βασικές επιλογές έχουν οι οφειλέτες που επιδιώκουν να τακτοποιήσουν χρέη προς την Εφορία και τα ασφαλιστικά ταμεία: τη ρύθμιση των 72 δόσεων και τον εξωδικαστικό μηχανισμό.
Η πρώτη λύση είναι απλούστερη, αλλά αφορά συγκεκριμένες οφειλές και δεν προβλέπει διαγραφή προσαυξήσεων. Ο εξωδικαστικός μπορεί να προσφέρει περισσότερες δόσεις και «κούρεμα», συνοδεύεται όμως από πλήρη έλεγχο της οικονομικής και περιουσιακής κατάστασης του αιτούντος.
Δεν υπάρχει, επομένως, μία επιλογή που να συμφέρει όλους. Για μικρότερα και ελεγχόμενα χρέη μπορεί να είναι καταλληλότερη η ρύθμιση των 72 δόσεων. Όταν όμως οι οφειλές είναι μεγάλες ή κατανέμονται σε Εφορία, ΕΦΚΑ, τράπεζες και εταιρείες διαχείρισης, ο εξωδικαστικός αποκτά σαφές προβάδισμα.
Κερδίζει έδαφος ο εξωδικαστικός
Η προσφυγή στον εξωδικαστικό μηχανισμό εμφανίζει αυξητική τάση. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, για οφειλές προς τα Ταμεία έχουν υποβληθεί 97.614 αιτήσεις. Περισσότερες από 60.000 ρυθμίσεις παραμένουν ενεργές και περίπου 3.600 έχουν ολοκληρωθεί, ενώ σχεδόν 34.000 έχουν χαθεί.
Το ενδιαφέρον ενισχύθηκε μετά τη δυνατότητα υπαγωγής και οφειλών άνω των 5.000 ευρώ.
Χαμηλότερη είναι μέχρι στιγμής η συμμετοχή στη ρύθμιση των 72 δόσεων. Περίπου δύο μήνες μετά την ενεργοποίησή της είχαν υποβληθεί σχεδόν 11.000 αιτήσεις για ασφαλιστικές οφειλές και περίπου 14.000 για χρέη προς την Εφορία.
Εκτιμάται, πάντως, ότι ένα ποσοστό 20% έως 30% των συγκεκριμένων ρυθμίσεων ενδέχεται να χαθεί, εάν οι οφειλέτες δεν μπορέσουν να ανταποκριθούν σταθερά στις πληρωμές.
Οι περιορισμοί των 72 δόσεων
Η ρύθμιση των 72 δόσεων παρουσιάζει τρία βασικά μειονεκτήματα:
- Αφορά τις επιλέξιμες ληξιπρόθεσμες οφειλές που δημιουργήθηκαν έως τις 31 Δεκεμβρίου 2023.
- Δεν προβλέπει διαγραφή προσαυξήσεων. Οι επιβαρύνσεις κεφαλαιοποιούνται και προστίθενται στο συνολικό ρυθμιζόμενο ποσό.
- Εάν υπάρχουν χρέη που δημιουργήθηκαν από την 1η Ιανουαρίου 2024 και μετά, απαιτείται παράλληλη υπαγωγή τους σε ρύθμιση έως 24 δόσεων.
Στην πράξη, ένας οφειλέτης με παλιές και νεότερες οφειλές μπορεί να χρειαστεί να πληρώνει δύο διαφορετικές δόσεις κάθε μήνα, μαζί με τις τρέχουσες φορολογικές ή ασφαλιστικές υποχρεώσεις του.
Αυτό είναι και το βασικό ρίσκο: μία φαινομενικά προσιτή ρύθμιση μπορεί να μετατραπεί σε τριπλό μηνιαίο βάρος.
Τι προσφέρει ο εξωδικαστικός μηχανισμός
Ο εξωδικαστικός μηχανισμός παρέχει περισσότερα εργαλεία για τη ρύθμιση σύνθετων ή υψηλών οφειλών:
- Τα χρέη προς το Δημόσιο και τα ασφαλιστικά ταμεία μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να αποπληρωθούν σε έως 240 μηνιαίες δόσεις.
- Η πρόταση διαμορφώνεται με υπολογιστικό εργαλείο που εξετάζει το εισόδημα, την περιουσία, τις καταθέσεις και τη συνολική δυνατότητα αποπληρωμής.
- Μπορεί να προβλεφθεί διαγραφή μέρους της βασικής οφειλής, των τόκων, των προστίμων ή των προσαυξήσεων.
- Στην αίτηση μπορούν να συμπεριληφθούν οφειλές προς διαφορετικούς πιστωτές, όπως Εφορία, ΕΦΚΑ, τράπεζες και servicers.
- Μπορούν να ενταχθούν τα επιλέξιμα χρέη που υφίστανται έως την ημερομηνία υποβολής της αίτησης.
Οι 240 δόσεις, ωστόσο, δεν παρέχονται αυτόματα. Ο αριθμός τους και το ενδεχόμενο «κουρέματος» εξαρτώνται από τα στοιχεία κάθε οφειλέτη. Οι ισχύοντες όροι και η ηλεκτρονική διαδικασία περιγράφονται στις σχετικές σελίδες του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και της Γενικής Γραμματείας Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους.
Το «ξεσκόνισμα» της περιουσίας
Για την υποβολή αίτησης στον εξωδικαστικό απαιτείται άρση του τραπεζικού και φορολογικού απορρήτου, καθώς και πλήρης καταγραφή των εισοδημάτων, των καταθέσεων και της ακίνητης περιουσίας.
Το στοιχείο αυτό αποθαρρύνει αρκετούς οφειλέτες με χρέη της τάξης των 20.000 ή 30.000 ευρώ. Εάν προκύπτει επαρκές εισόδημα ή αξιόλογη περιουσία, ο αλγόριθμος μπορεί να προτείνει μικρότερο «κούρεμα», υψηλότερη δόση ή συντομότερη περίοδο αποπληρωμής.
Με απλά λόγια, ο εξωδικαστικός δεν χαρίζει χρέη επειδή κάποιος υπέβαλε αίτηση. Μετρά τι χρωστά, αλλά και τι πραγματικά μπορεί να πληρώσει.
Πότε συμφέρουν οι 72 δόσεις
Η ρύθμιση των 72 δόσεων μπορεί να είναι προτιμότερη:
- Όταν οι οφειλές έως το τέλος του 2023 είναι σχετικά μικρές, για παράδειγμα έως 10.000 ευρώ.
- Όταν ο οφειλέτης μπορεί να εξυπηρετεί παράλληλα τυχόν νεότερα χρέη σε 24 δόσεις και να καταβάλλει τις τρέχουσες υποχρεώσεις του.
- Όταν υπάρχει σημαντική περιουσία ή καταθέσεις που, στον εξωδικαστικό, θα περιόριζαν τις δόσεις και το πιθανό «κούρεμα».
- Όταν απαιτείται άμεσα ασφαλιστική ενημερότητα.
- Όταν εκκρεμεί αίτηση συνταξιοδότησης και μπορεί να εφαρμοστεί ο προβλεπόμενος συμψηφισμός οφειλής με τη σύνταξη, εφόσον πληρούνται τα νόμιμα όρια και οι προϋποθέσεις.
Πότε υπερέχει ο εξωδικαστικός
Ο εξωδικαστικός μηχανισμός μπορεί να είναι πιο συμφέρων:
- Όταν οι οφειλές είναι υψηλές, για παράδειγμα άνω των 50.000 ή 70.000 ευρώ.
- Όταν υπάρχουν χρέη προς περισσότερους πιστωτές και απαιτείται συνολική λύση.
- Όταν μεγάλο μέρος της οφειλής αποτελείται από πρόστιμα, τόκους και προσαυξήσεις.
- Όταν η οικονομική και περιουσιακή κατάσταση δικαιολογεί μεγαλύτερη διάρκεια αποπληρωμής ή διαγραφή μέρους της οφειλής.
- Όταν η καταβολή δύο διαφορετικών ρυθμίσεων, μαζί με τις τρέχουσες υποχρεώσεις, δεν είναι βιώσιμη.
Το κρίσιμο τεστ είναι η αντοχή της δόσης
Για μικρές επιχειρήσεις και ελεύθερους επαγγελματίες με συνολικά χρέη έως περίπου 20.000 ευρώ, οι 72 δόσεις μπορεί να αποτελέσουν την πιο άμεση λύση, εφόσον δεν υπάρχουν υψηλές νεότερες οφειλές.
Για επιχειρήσεις ή επαγγελματίες με μεγαλύτερα χρέη προς Δημόσιο, ΕΦΚΑ και χρηματοπιστωτικούς φορείς, ο εξωδικαστικός μπορεί να εξασφαλίσει χαμηλότερη μηνιαία επιβάρυνση και πιθανή μείωση της οφειλής.
Η τελική επιλογή δεν πρέπει να γίνεται μόνο με βάση τον μέγιστο αριθμό δόσεων. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι εάν η συνολική μηνιαία επιβάρυνση μπορεί να πληρώνεται σταθερά έως το τέλος της ρύθμισης. Πριν από την αίτηση απαιτείται εξατομικευμένος έλεγχος από λογιστή ή εξειδικευμένο σύμβουλο, καθώς οι όροι, τα όρια και το αποτέλεσμα διαφέρουν ανά περίπτωση.
