Σε μία εποχή που οι κυβερνήσεις επενδύουν σε εξοπλισμούς, ενισχύουν τις ένοπλες δυνάμεις τους και θεωρούν την ετοιμότητα για πόλεμο ως στοιχείο εθνικής επιβίωσης, παραμένει αναπάντητη μία βαθύτερη πραγματικότητα. Oι νέοι – αυτοί που θα κληθούν πρώτοι – δεν την επιθυμούν. Δεν θέλουν να γίνουν γρανάζι σε μηχανισμούς σύγκρουσης. Θέλουν να ζήσουν, να δημιουργήσουν, να βρουν νόημα — όχι να πάρουν όπλα.
Ευρώπη: η σειρά των αντιρρήσεων και της αποστροφής
-
Σύμφωνα με τον ετήσιο Απολογισμό της European Bureau for Conscientious Objection (EBCO) για την Ευρώπη, η έννοια της συνειδητής άρνησης στράτευσης (conscientious objection) αναγνωρίζεται ως “νεανικό δικαίωμα” και καταγράφεται σε ~49 χώρες της Ευρώπης.
-
Η μελέτη δείχνει ότι παρά τους μηχανισμούς στρατολόγησης ή θητείας, η δέσμευση των νέων μειώνεται — οι αιτήσεις για εναλλακτική πολιτική υπηρεσία, η αποφυγή επιστράτευσης και η καθυστέρηση ένταξης είναι πιο συχνές.
-
Σε χώρες όπως η Ελλάδα, η αναγνώριση αιτήσεων για άρνηση θητείας «λόγω ιδεολογικών/συνειδησιακών λόγων» έχει πέσει στο 0% το 2021 — δείγμα πίεσης και απογοήτευσης.
-
Στις βόρειες χώρες: η Σουηδία, αν και μερική θητεία, έχει πολύ χαμηλό ποσοστό υπηρετούντων λόγω της επιλογής.
-
Η μελέτη «What do we know about the effects of military conscription?» σημειώνει ότι «οι ευρωπαϊκές χώρες εδώ και καιρό αντιμετωπίζουν πτώση στις προσλήψεις» — δηλαδή, οι νέοι δεν προσέρχονται με τον ίδιο ενθουσιασμό.
Διεθνώς: από την Ασία έως τη Μέση Ανατολή
-
Στη Νότια Κορέα, όπου οι άνδρες μεταξύ 18-35 ετών έχουν υποχρεωτική θητεία, η αλλαγή της νομολογίας για τα συνείδησης αντικείμενα (Jehovah’s Witnesses) έφερε στο φως ότι πολλοί νέοι βλέπουν τη θητεία ως «ποινή» — το 43% σε έρευνα Gallup Korea υποστήριξε την έννοια της εθελοντικής υπηρεσίας.
-
Στη Ταϊλάνδη, το σύστημα «ληψης» με κλήρωση και η πρόσφατη περίπτωση νεαρού που αρνήθηκε να τραβήξει κάρτα δείχνουν την ευρύτερη κοινωνική αντίδραση στην υποχρεωτική θητεία.
-
Στο Ισραήλ, παρότι η θητεία είναι βαθιά ριζωμένη στον πολιτισμό, οι σπάνιες φωνές που αρνούνται (refuseniks) αποκαλύπτουν ότι το «να υπηρετήσω» δεν είναι πια αυτονόητο για όλους τους νέους.
-
Στη Συρία, παρά τον πόλεμο και το καθεστώς συλλογικής κινητοποίησης, πολλοί νέοι σκέφτονται διαφυγή — σύστημα ανταλλαγής για εκπαίδευση στο εξωτερικό, με τον στρατό ως στοιχείο που ωθεί στη μετανάστευση.
Το αίσθημα: γιατί οι νέοι λένε «όχι»
-
Ο πόλεμος δεν τους αφορά μόνο ως χώρα, αλλά ως ζωή: ενδεχόμενη απώλεια, τραυματισμός, διακοπή σπουδών, καριέρας, σχέσεων.
-
Η θητεία, και ειδικά η επιστράτευση, δεν χαρακτηρίζεται πλέον ως τιμή, αλλά ως αναστολή ζωής.
-
Η πολεμική λογική συγκρούεται με την «κανονική ζωή» που θέλουν οι νέοι: εργασία, σπουδές, οικογένεια, ταξίδια.
-
Τα κοινωνικά μέσα, ο παγκόσμιος χαρακτήρας της νεολαίας, η διεθνής ενημέρωση κάνουν τη συμμετοχή στον πόλεμο λιγότερο «αυτονόητη».
-
Όταν ένας δρόμος είναι να «φεύγεις» ή να «αρνείσαι» αντί να «πηγαίνεις», αυτό λέει πολλά για το πώς βλέπουν οι νέοι το μέλλον τους.
Το μήνυμα προς τις κυβερνήσεις
Το να επενδύεις σε όπλα και στρατό χωρίς να έχεις ενεργούς ανθρώπους που θέλουν να υπηρετήσουν είναι οξύμωρο. Ο πόλεμος μπορεί να είναι υπόθεση εξοπλισμών, αλλά η επιβίωση είναι υπόθεση ανθρωπίνων ζωών. Αν οι νέοι δεν θέλουν να πολεμήσουν — εφόσον έχουν επιλογή — τότε οι κυβερνήσεις οφείλουν να το λάβουν υπόψη:
-
Να σκεφτούν εναλλακτικές μορφές υπηρεσίας — κοινωνική, περιβαλλοντική, ειρηνική.
-
Να ακούσουν τις ανησυχίες της νεολαίας — οικονομική ανασφάλεια, εκπαιδευτική διακοπή, μετακίνηση.
-
Να αναγνωρίσουν ότι η ετοιμότητα δεν μετριέται μόνο σε οπλικά συστήματα αλλά σε κοινωνική συνοχή, εμπιστοσύνη.
Κλείνοντας
Η νέα γενιά δεν επιθυμεί να γίνει εργαλείο του πολέμου. Δεν βλέπει την στράτευση ως ιερό καθήκον αλλά ως επιλογή — και πολλές φορές αρνείται αυτή την επιλογή. Αυτό δεν είναι απλώς αντιπολεμικό κίνημα· είναι κοινωνικό σήμα: «Θέλουμε να ζήσουμε, όχι να πολεμήσουμε». Και ίσως αυτή η φωνή είναι πιο δυνατή απ’ ό,τι οι καμπάνες των εξοπλισμών.
ΜΑΡΚΟΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ
