Κανένας γονιός δεν ξυπνά το πρωί με την πρόθεση να δυσκολέψει το παιδί του, το αντίθετο. Οι περισσότεροι προσπαθούν καθημερινά να το προστατεύσουν, να το προφυλάξουν από κάθε κίνδυνο, να του εξασφαλίσουν όσα οι ίδιοι ίσως στερήθηκαν και, πάνω απ’ όλα, να το δουν να μεγαλώνει ευτυχισμένο. Η υπερπροστασία γεννιέται σχεδόν πάντα από την αγάπη. Το ερώτημα, όμως, είναι αν κάθε τι που γίνεται από αγάπη βοηθά πραγματικά το παιδί.
Πολλές φορές ο γονιός τρέχει να λύσει κάθε δυσκολία πριν ακόμη το παιδί προλάβει να την αντιμετωπίσει. Μιλά στη θέση του, παρεμβαίνει σε κάθε σύγκρουση, ανησυχεί υπερβολικά όταν στενοχωριέται, προσπαθεί να απομακρύνει κάθε πιθανή απογοήτευση από τον δρόμο του. Την ώρα που το κάνει, νιώθει ότι το προστατεύει. Χωρίς να το καταλαβαίνει, όμως, μπορεί να του περνά ένα διαφορετικό μήνυμα.
«Ο κόσμος είναι πολύ επικίνδυνος.»
«Εσύ δεν μπορείς ακόμη να τα καταφέρεις μόνος σου.»
Ένα παιδί δεν ακούει μόνο αυτά που του λέμε.
Διαβάζει και αυτά που του δείχνουμε με τη στάση μας. Αν κάθε φορά που δυσκολεύεται εμφανίζεται αμέσως κάποιος να το σώσει, είναι πιθανό να αρχίσει να πιστεύει ότι πράγματι δεν μπορεί να αντιμετωπίσει μόνο του τις δυσκολίες της ζωής. Και κάπως έτσι, η προστασία μετατρέπεται άθελά της σε περιορισμό. Βέβαια, είναι εύκολο να κρίνουμε έναν υπερπροστατευτικό γονιό. Είναι πολύ δυσκολότερο να αναρωτηθούμε τι συμβαίνει μέσα του.
Γιατί πίσω από την υπερπροστασία δεν βρίσκεται μόνο η αγάπη. Συχνά βρίσκεται ο φόβος. Ο φόβος μήπως το παιδί πληγωθεί όπως πληγώθηκε ο ίδιος. Ο φόβος μήπως αποτύχει, μήπως απογοητευτεί, μήπως νιώσει μόνο του, μήπως συμβεί κάτι που ο γονιός αισθάνεται ότι δεν θα αντέξει. Έτσι, χωρίς να το συνειδητοποιεί, δεν προστατεύει μόνο το παιδί του. Προσπαθεί να προστατεύσει και τον εαυτό του από το να το βλέπει να δυσκολεύεται.
Όμως η ζωή δεν μπορεί να γίνει απολύτως ασφαλής. Και ίσως αυτό να είναι από τα δυσκολότερα μαθήματα της γονεϊκότητας. Δεν μπορούμε να αφαιρέσουμε όλες τις δυσκολίες από τον δρόμο των παιδιών μας. Μπορούμε όμως να τους δώσουμε την εμπιστοσύνη ότι διαθέτουν τις δυνάμεις για να τις αντιμετωπίσουν. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα αφήνουμε μόνα τους. Σημαίνει ότι είμαστε δίπλα τους χωρίς να παίρνουμε συνεχώς τη θέση τους. Τα ενθαρρύνουμε να δοκιμάσουν, ακόμη κι αν αποτύχουν. Τα στηρίζουμε όταν πέφτουν, αντί να προσπαθούμε να μην πέσουν ποτέ. Τα βοηθάμε να πιστέψουν περισσότερο στις δυνατότητές τους παρά στους φόβους τους.
Ίσως η πιο δύσκολη αποστολή ενός γονιού να μην είναι να προστατεύει διαρκώς το παιδί του. Ίσως να είναι να αντέχει να το βλέπει να μεγαλώνει. Να αντέχει ότι θα κάνει λάθη, θα στενοχωρηθεί, θα απογοητευτεί και κάποιες φορές θα πάρει αποφάσεις διαφορετικές από εκείνες που ο ίδιος θα επέλεγε. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο γονιός χάνει τη θέση του. Σημαίνει ότι το παιδί αποκτά σιγά σιγά τη δική του.
Και ίσως εκεί να βρίσκεται η μεγαλύτερη έκφραση αγάπης. Όχι στο να κρατάμε για πάντα το παιδί από το χέρι, αλλά στο να του το αφήνουμε σταδιακά, με την ήρεμη βεβαιότητα ότι μπορεί να περπατήσει και μόνο του. Γιατί ο στόχος της γονεϊκότητας δεν είναι να μεγαλώσουμε παιδιά που θα μας χρειάζονται για πάντα. Είναι να μεγαλώσουμε ανθρώπους που, γνωρίζοντας ότι η αγάπη μας θα είναι πάντα εκεί, θα αποκτήσουν το θάρρος να σταθούν στα δικά τους πόδια και να χαράξουν τον δικό τους δρόμο.
Γράφει ο Ψυχολόγος-Οικογενειακός Σύμβουλος Γιάννης Ξηντάρας
