Ρσφηνα 1923: Μετά τη σωτηρία έρχεται η σκληρή πραγματικότητα της εγκατάστασης. Οι πρόσφυγες δεν φτάνουν σε έναν έτοιμο τόπο, αλλά σε μια γη που πρέπει από την αρχή να μετατραπεί σε πατρίδα. Εκεί αρχίζει η νέα ζωή, μέσα σε στερήσεις, ασθένειες, πρόχειρα καταλύματα, αλλά και με πείσμα να ξαναστηθεί η κοινότητα. Σε αυτή τη δεύτερη αρχή, το υπάρχον εξωκκλήσι της Παναγίτσας αποκτά ανεκτίμητη σημασία. Δεν είναι απλώς ένα μικρό παρεκκλήσι, αλλά γίνεται ο πρώτος ναός των Τριγλιανών στη Νέα Γη και, ταυτόχρονα χώρος παιδείας, αφού λειτουργεί και ως το πρώτο σχολείο. Με έναν τρόπο βαθιά συμβολικό, η νέα ζωή της κοινότητας γεννιέται ταυτόχρονα μέσα από την Εκκλησία και το Σχολείο.
Στο βιβλίο διαβάζουμε ότι ο χειμώνας του 1922 βρήκε τους Τριγλιανούς πρόσφυγες διασκορπισμένους σε διάφορες περιοχές, να προσπαθούν να επιβιώσουν όπως μπορούσαν, με λίγη εργασία και μικρή βοήθεια από το κράτος. Στο πλαίσιο της προσπάθειας στεγάσεως των προσφύγων, το ελληνικό κράτος παραχώρησε το 1923 εκτάσεις του κτήματος Σκουζέ στους εκ Τριγλίας Βιθυνίας πρόσφυγες, ανοίγοντας έτσι τον δρόμο για τη δημιουργία της νέας τους κοινότητας στη Ραφήνα.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ιδιαίτερη θέση κατέχει η «Παναγίτσα», το παλαιό παρεκκλήσιο της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, απέναντι από το κοιμητήριο της πόλεως. Το βιβλίο σημειώνει ότι το ναΰδριο αυτό είχε κτιστεί μεταξύ 17ου και 18ου αιώνα, ήταν μονόκλιτη ξυλόστεγη βασιλική και προϋπήρχε ως εκκλησάκι των Σπαταναίων αμπελουργών. Όταν όμως ήρθαν οι Τριγλιανοί πρόσφυγες, το παρεκκλήσιο αυτό μεταβλήθηκε σε κάτι πολύ μεγαλύτερο από ένα απλό τοπικό ξωκκλήσι: έγινε η πρώτη τους εκκλησία και έως το 1929 λειτούργησε και ως πρώτο δημοτικό σχολείο στη νέα πατρίδα. Εκεί οι πρόσφυγες εναπόθεσαν τα ιερά κειμήλια που είχαν φέρει μαζί τους, ανάμεσά τους την εικόνα της Αγίας Επισκέψεως, την Παναγία την Παντοβασίλισσα και ιερά σκεύη.
Το γεγονός αυτό είναι από τα πιο σημαντικά του βιβλίου: πριν ακόμη αποκτήσουν σπίτια ολοκληρωμένα, πριν οργανωθεί πλήρως ο οικισμός, οι άνθρωποι έχουν ήδη δημιουργήσει ένα μικρό καταφύγιο πίστεως και μνήμης. Στην Παναγίτσα τελείται η λατρεία, εκεί ακούγεται ο λόγος του Θεού, εκεί γίνονται τα πρώτα βήματα της παιδείας των παιδιών τους. Είναι η πρώτη κυψέλη της νέας Τρίγλιας μέσα στη Ραφήνα, ο τόπος όπου η προσφυγική κοινότητα παύει να είναι απλώς μια μάζα ξεριζωμένων και αρχίζει να γίνεται ξανά οργανωμένος λαός.
