Από τον μόλο του Αλέξανδρου Σκουζέ στις αρχές του 20ού αιώνα μέχρι τη διαμόρφωση μιας πόλης γύρω από τη θάλασσα
Η Ραφήνα είναι από εκείνες τις πόλεις που δύσκολα μπορεί κανείς να τις φανταστεί χωρίς το λιμάνι τους. Το ερώτημα, όμως, έχει ενδιαφέρον: η Ραφήνα βρήκε το λιμάνι ή το λιμάνι βρήκε τη Ραφήνα;
Σύμφωνα με στοιχεία που παραθέτει ο Βασίλης Βρεττός, η αρχή της λιμενικής ιστορίας της περιοχής συνδέεται με τον τσιφλικά και πολιτικό Αλέξανδρο Σκουζέ, ο οποίος το 1907 κατασκεύασε τον πρώτο μόλο, μήκους περίπου 80 μέτρων.
Ο αρχικός αυτός μόλος δεν δημιουργήθηκε για τουρισμό, ούτε για επιβατική κίνηση με τη σημερινή έννοια. Φτιάχτηκε κυρίως για πρακτικές ανάγκες: τη μεταφορά προϊόντων του Σκουζέ, την εξυπηρέτηση ψαράδων, αλλά και τη μεταφορά ζώων. Ήταν μια υποδομή απλή, λειτουργική και απολύτως δεμένη με την οικονομία της εποχής.
Εκείνη την περίοδο, η τότε Αραφήνα δεν θύμιζε σε τίποτα τη σημερινή Ραφήνα. Όπως φαίνεται και σε φωτογραφία του 1912, η περιοχή ήταν σχεδόν άδεια από οργανωμένη κατοίκηση. Υπήρχαν οι αποθήκες του Σκουζέ, ένα ψηλό κτίριο και μια καζάρμα, δηλαδή ένας κοινόβιος χώρος όπου διέμεναν εργάτες του κτήματος.
Με απλά λόγια, πριν από την πόλη, υπήρχε η γη, η παραγωγή, οι εργάτες και ένας μόλος που εξυπηρετούσε τις ανάγκες τους. Το λιμάνι δεν γεννήθηκε ως κοσμοπολίτικη πύλη προς τα νησιά, αλλά ως εργαλείο δουλειάς.
Και κάπως έτσι αρχίζει η μεγάλη μεταμόρφωση.
Ο μικρός μόλος του 1907 αποτέλεσε το πρώτο σημάδι μιας σχέσης που θα καθόριζε την ταυτότητα της Ραφήνας για περισσότερο από έναν αιώνα. Γύρω από τη θάλασσα, τις μεταφορές και την ανάγκη σύνδεσης με άλλους τόπους, η περιοχή άρχισε σταδιακά να αποκτά ρόλο, κίνηση και προοπτική.
Η φωτογραφία του 1915, στην οποία αποτυπώνεται ο αρχικός μόλος, έχει σήμερα ξεχωριστή ιστορική αξία. Δεν δείχνει απλώς ένα τεχνικό έργο της εποχής. Δείχνει την απαρχή μιας πορείας που έμελλε να αλλάξει ολόκληρη την περιοχή.
Γιατί η Ραφήνα έγινε τελικά αυτό που είναι σήμερα σε μεγάλο βαθμό χάρη στο λιμάνι της. Όμως και το λιμάνι απέκτησε σημασία επειδή βρήκε απέναντί του έναν τόπο με φυσική θέση, θαλάσσιο άνοιγμα και δυνατότητα εξέλιξης.
Η απάντηση, λοιπόν, στο ερώτημα ίσως δεν είναι μονόπλευρη. Η Ραφήνα βρήκε το λιμάνι της, αλλά και το λιμάνι βρήκε τη Ραφήνα. Και μαζί, μέσα από δεκαετίες αλλαγών, διαμόρφωσαν μια πόλη που εξακολουθεί να ζει, να κινείται και να αναγνωρίζεται μέσα από τη σχέση της με τη θάλασσα.
Από τις αποθήκες του Σκουζέ και την καζάρμα των εργατών μέχρι το σημερινό πολυσύχναστο λιμάνι, η διαδρομή είναι μεγάλη. Αλλά η αρχή της βρίσκεται εκεί: σε έναν μόλο 80 μέτρων, φτιαγμένο για ανάγκες απλές, που τελικά άνοιξε τον δρόμο για μια ολόκληρη πόλη.
”Τα καράβια της Ραφήνας”
