Άρθρο της Κατερίνας Τράση*
Οι συλλήψεις για δύο φονικούς εμπρησμούς ανακοινώθηκαν την ίδια ημέρα, δημιουργώντας εύλογα ερωτήματα. Μέχρι στιγμής, όμως, δεν υπάρχει δημόσια επιβεβαιωμένο στοιχείο που να συνδέει τις δύο δικογραφίες. Και στη δημοσιογραφία τα ερωτήματα είναι απαραίτητα — οι αυθαίρετες καταδίκες όχι.
Δύο φονικοί εμπρησμοί, δύο αστυνομικές επιχειρήσεις και πέντε συλλήψεις μέσα στην ίδια ημέρα.
Από τη μία, η υπόθεση της Marfin, που παρέμενε ανεξιχνίαστη για δεκαέξι χρόνια. Από την άλλη, η εμπρηστική επίθεση στο σπίτι της οικογένειας Νέστορα στη Θεσσαλονίκη, η οποία είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο της Βάγιας Νέστορα και τον τραυματισμό ακόμη τεσσάρων ανθρώπων.
Η χρονική σύμπτωση είναι εντυπωσιακή. Δεν αποτελεί, όμως, από μόνη της απόδειξη σύνδεσης.
Και εδώ χρειάζεται να ξεχωρίσουμε τα στοιχεία από τις υποψίες.
Δεν πρόκειται για τα ίδια πρόσωπα
Οι τρεις συλληφθέντες για την επίθεση στη Θεσσαλονίκη είναι ηλικίας 29, 26 και 24 ετών. Ο 29χρονος και η 26χρονη φέρονται να ταυτοποιήθηκαν από βιντεοληπτικό και άλλο προανακριτικό υλικό ως συμμετέχοντες στην επίθεση στην οικία Νέστορα, ενώ ο 24χρονος κατηγορείται ότι τους παραχώρησε χώρο ως ορμητήριο και καταφύγιο πριν και μετά την επίθεση.
Αυτό σημαίνει ότι τον Μάιο του 2010, όταν έγινε ο εμπρησμός της Marfin, οι συγκεκριμένοι άνθρωποι ήταν περίπου 13, 10 και 8 ετών. Συνεπώς, οποιαδήποτε θεωρία ότι οι συλληφθέντες της Θεσσαλονίκης είναι οι φυσικοί αυτουργοί της επίθεσης στη Marfin καταρρέει πριν καν διατυπωθεί σοβαρά.
Για τη Marfin συνελήφθησαν δύο διαφορετικοί άνδρες, αμφότεροι 42 ετών, ενώ αναζητείται με διεθνές ένταλμα μία 46χρονη γυναίκα που φέρεται να βρίσκεται στη Μεγάλη Βρετανία. Η επιχείρηση πραγματοποιήθηκε από τη Διεύθυνση Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος, έπειτα από την έκδοση δικαστικών ενταλμάτων.
Άρα, άμεση προσωπική ταύτιση δεν υπάρχει.
Το ερώτημα είναι εάν υπάρχει κάποια έμμεση σύνδεση: κοινός κύκλος, οργανωτική συνέχεια, κοινές επαφές ή αξιοποίηση στοιχείων από παράλληλες δικογραφίες. Μέχρι την ώρα σύνταξης, κάτι τέτοιο δεν έχει ανακοινωθεί επισήμως.
Το ανώνυμο email και η «άσχετη δικογραφία»
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί, η νέα έρευνα για τη Marfin ενεργοποιήθηκε μετά από ανώνυμο ηλεκτρονικό μήνυμα προς το αποκαλούμενο «ελληνικό FBI». Στο μήνυμα κατονομάζονταν τρία πρόσωπα, καθώς και άλλα άτομα που φέρονται να ανήκαν στον ίδιο κύκλο.
Οι Αρχές φέρονται να συνέκριναν το παλαιό φωτογραφικό και βιντεοληπτικό υλικό με στοιχεία από άλλες δικογραφίες. Σε μία από αυτές —η οποία χαρακτηρίζεται στα σχετικά δημοσιεύματα «άσχετη δικογραφία»— εμφανίζονταν πρόσωπα με παρόμοια αμφίεση και ιδιαίτερα εξωτερικά χαρακτηριστικά με εκείνα των δραστών της Marfin.
Εδώ βρίσκεται το πραγματικό δημοσιογραφικό ερώτημα:
Ποια είναι αυτή η “άσχετη δικογραφία”;
Αφορά παλαιότερη υπόθεση; Αφορά άλλη επίθεση του αντιεξουσιαστικού χώρου; Συνδέθηκε με πρόσφατη έρευνα ή ήταν ήδη γνωστή στις Αρχές; Πότε ακριβώς ελήφθη το ανώνυμο μήνυμα και πόσο χρόνο χρειάστηκε η διασταύρωση των πληροφοριών;
Η «άσχετη δικογραφία» δεν μπορεί να βαφτίζεται αυτομάτως υπόθεση Νέστορα. Τα διαθέσιμα στοιχεία όχι μόνο δεν το αποδεικνύουν, αλλά οι ηλικίες των εμπλεκομένων δείχνουν ότι πρόκειται για διαφορετικά πρόσωπα και διαφορετικές γενιές.
Υπήρξε ταύτιση DNA ή αποτυπωμάτων;
Μετά τις εμπρηστικές επιθέσεις στη Θεσσαλονίκη, οι Αρχές εξέτασαν υπολείμματα από γκαζάκια, πλαστικά δοχεία, εύφλεκτα υλικά και μονωτικές ταινίες, αναζητώντας αποτυπώματα και γενετικό υλικό. Παράλληλα, αξιοποιήθηκαν κάμερες ασφαλείας, κινήσεις των υπόπτων και τηλεφωνικές επικοινωνίες.
Δεν έχει ανακοινωθεί, όμως, ότι κάποιο «ορφανό» αποτύπωμα, DNA ή άλλο εύρημα από την οικία που φέρεται να χρησιμοποιήθηκε ως καταφύγιο συνδέθηκε με την υπόθεση της Marfin.
Μέχρι να υπάρξει επίσημη ενημέρωση, η ύπαρξη μιας τέτοιας εργαστηριακής διασταύρωσης παραμένει υπόθεση — όχι γεγονός.
Είναι ίδιο το modus operandi;
Υπάρχουν ορισμένες γενικές ομοιότητες: πολιτικά επιλεγμένοι στόχοι, χρήση φωτιάς ως μέσο εκφοβισμού και πλήρης αδιαφορία για τον κίνδυνο ανθρώπινων απωλειών.
Από εκεί και πέρα, οι επιχειρησιακές διαφορές είναι σημαντικές.
Στη Marfin η επίθεση σημειώθηκε κατά τη διάρκεια μαζικής διαδήλωσης στο κέντρο της Αθήνας, με ρίψη μολότοφ σε τραπεζικό κατάστημα όπου βρίσκονταν εργαζόμενοι. Στη Θεσσαλονίκη επρόκειτο, σύμφωνα με τη μέχρι τώρα έρευνα, για προετοιμασμένες και συντονισμένες επιθέσεις με εμπρηστικούς μηχανισμούς σε κατοικίες πολιτικών στελεχών, με προηγούμενη κατόπτευση και χρήση κοντινού χώρου ως ορμητηρίου.
Η φωτιά είναι κοινό μέσο σε δεκάδες υποθέσεις. Δεν αποτελεί από μόνη της μοναδική «υπογραφή» που αποδεικνύει κοινή οργάνωση ή καθοδήγηση.
Γιατί οι ανακοινώσεις έγιναν την ίδια ημέρα;
Οι επιχειρήσεις φαίνεται ότι πραγματοποιήθηκαν από διαφορετικές υπηρεσίες: η Αντιτρομοκρατική χειρίστηκε την υπόθεση της Θεσσαλονίκης, ενώ η Διεύθυνση Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος εκτέλεσε τα εντάλματα για τη Marfin.
Ο υπουργός Προστασίας του Πολίτη, πάντως, επέλεξε να αναφερθεί από κοινού στις δύο υποθέσεις, δηλώνοντας ότι «η Δημοκρατία μας πάντα νικά στο τέλος» και συνδέοντάς τες πολιτικά με την ανάγκη απόδοσης δικαιοσύνης.
Η κοινή πολιτική παρουσίαση δεν αποδεικνύει κοινή αστυνομική έρευνα. Δημιουργεί, όμως, αναπόφευκτα την εντύπωση ενός ενιαίου επιχειρησιακού αποτελέσματος.
Γι’ αυτό οι Αρχές οφείλουν να ξεκαθαρίσουν, στον βαθμό που δεν βλάπτεται η προανάκριση, εάν η ταυτόχρονη εξέλιξη των δύο υποθέσεων ήταν απλή χρονική σύμπτωση, επιλογή επικοινωνιακού συντονισμού ή αποτέλεσμα κάποιας πραγματικής διασταύρωσης πληροφοριών.
Η δημοσιογραφία δεν αρκείται ούτε στις συμπτώσεις ούτε στα σενάρια
Το ερώτημα δεν είναι παράλογο. Παράλογο θα ήταν να μετατρέψουμε το ερώτημα σε βεβαιότητα χωρίς αποδείξεις.
Δεν υπάρχει σήμερα δημοσιοποιημένο στοιχείο που να αποδεικνύει ότι οι συλληφθέντες για την υπόθεση Νέστορα συνδέονται οργανωτικά ή επιχειρησιακά με τους κατηγορουμένους για τη Marfin. Υπάρχει μόνο η χρονική σύμπτωση, η κοινή αναφορά στον αντιεξουσιαστικό χώρο και η χρήση εμπρηστικών μέσων.
Αυτά αρκούν για να ζητηθούν απαντήσεις. Δεν αρκούν για να εκδοθούν καταδικαστικές αποφάσεις από τα δελτία ειδήσεων.
Η Πολιτεία πρέπει να εξηγήσει ποια στοιχεία οδήγησαν στην ανάσυρση της δικογραφίας της Marfin, ποια είναι η υπόθεση με την οποία διασταυρώθηκε το παλαιό υλικό και εάν προέκυψε οποιοσδήποτε κοινός κρίκος με τις πρόσφατες έρευνες στη Θεσσαλονίκη.
Γιατί η Δημοκρατία πράγματι οφείλει να αποδίδει δικαιοσύνη. Αλλά δικαιοσύνη σημαίνει στοιχεία, διαφάνεια και δικαστική κρίση — όχι υπαινιγμούς, επικοινωνιακές συγχωνεύσεις και προκαταβολικές ετυμηγορίες.
Οι συλληφθέντες είναι κατηγορούμενοι και τεκμαίρονται αθώοι μέχρι την οριστική κρίση της Δικαιοσύνης. Αυτό δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι ακριβώς η διαφορά ανάμεσα στη δημοκρατική νομιμότητα και στην αυτοδικία.
*Η Κατερίνα Τράση είναι εκδότρια του RPN και δημοσιογράφος
