Είναι ο Ντόναλντ Τραμπ φασίστας; Το ερώτημα είναι κεντρικό στις προσπάθειες να τον κατανοήσουμε. Έχει εξαφανίσει μετανάστες σε στρατόπεδα, έχει στείλει στρατεύματα σε πόλεις που διοικούνται από τους Δημοκρατικούς, «διέδωσε ένα μήνυμα βίας» στην προσπάθειά του να ανατρέψει το αποτέλεσμα των εκλογών, σύμφωνα με επιτροπή του Κογκρέσου, κατηγόρησε τους μετανάστες ότι «δηλητηριάζουν το αίμα της χώρας μας», εξέφρασε περιφρόνηση για τα δικαστήρια και, την περασμένη εβδομάδα, έστειλε αμερικανικές δυνάμεις για να συλλάβουν τον πρόεδρο της Βενεζουέλας.
Θα επικεντρωθώ στις χρήσεις της έννοιας «φασίστας» από ειδικούς, και όχι σε ερασιτέχνες που τη χρησιμοποιούν ως ύβρη. Ιστορικοί όπως ο Robert Paxton (συγγραφέας του The Anatomy of Fascism) και ο Timothy Snyder έχουν χαρακτηρίσει τον Τραμπ φασίστα, ενώ η Ruth Ben-Ghiat λέει ότι επιστρατεύει «το φασιστικό οπλοστάσιο».
Πάνω από 400 ακαδημαϊκοί, μεταξύ των οποίων 31 νομπελίστες, υπέγραψαν επιστολή προειδοποιώντας ότι τα σημερινά ακροδεξιά κινήματα συχνά φέρουν «αδιαμφισβήτητα φασιστικά χαρακτηριστικά».
Οι ψηφοφόροι του Τραμπ (οι οποίοι στη συντριπτική τους πλειονότητα δεν είναι φασίστες) τείνουν να χλευάζουν αυτές τις κατηγορίες ως φιλελεύθερη υστερία. Η συζήτηση περιπλέκεται από τη σύνδεση του φασισμού με το Ολοκαύτωμα και τον παγκόσμιο πόλεμο – αν και αυτά ήταν τα τελικά σημεία μόνο ενός είδους φασισμού.
Δύο οδηγοί που βρήκα για να απαντήσω στο ερώτημα είναι το δοκίμιο του Umberto Eco του 1995, «Ur-Fascism», και μια νέα γερμανική συλλογή ακαδημαϊκών δοκιμίων, Wenn das Gestern anklopft («Όταν το Χθες Χτυπά την Πόρτα»), σε επιμέλεια των Philipp Ruch και Thomas Weber. Διαβάζοντας τον Eco, οι παραλληλισμοί μεταξύ των μεθόδων του Τραμπ και του φασισμού γίνονται προφανείς· όμως η γερμανική συλλογή με έπεισε ότι η κοσμοθεωρία και οι στόχοι του διαφέρουν από τον φασισμό.
Ο Eco, ο πολυσχιδής λόγιος που πέρασε τα παιδικά του χρόνια στην Ιταλία του Μουσολίνι , κατέστρωσε έναν γενικό κατάλογο χαρακτηριστικών του «Ur-Fascism». Ο Τραμπ τα έχει επιβεβαιώσει ένα προς ένα. Αντιμετωπίζει τακτικά κάθε διαφωνία ως «προδοσία» και ηγείται αυτού που ο Eco αποκαλεί «τη λατρεία της δράσης για τη δράση».
Ο Ur-Fascism, σύμφωνα με τον Eco, λέει στους υποστηρικτές του «ότι το μόνο τους προνόμιο είναι το πιο κοινό που έχουν, να γεννιούνται στην ίδια χώρα». Το βασικό του μήνυμα είναι «ο φόβος της διαφορετικότητας… μια έκκληση εναντίον των εισβολέων». Αυτό σημαίνει ότι η ψυχολογία του Ur-Fascism ριζώνει στην «εμμονή με μια κάποια πλεκτάνη, πιθανώς μια διεθνή».
Στην ανάλυση του Eco, ιστορικά ο φασισμός συνήθως απευθύνεται «σε μια απογοητευμένη μεσαία τάξη». Προβλέπει ότι καθώς «οι παλιοί ‘προλετάριοι’ γίνονται μικροαστοί … ο φασισμός του αύριο θα βρει το κοινό του σε αυτή τη νέα πλειοψηφία».
Ο Ur-Fascism είναι μάτσο, συνεχίζει ο Eco. Χρησιμοποιεί «ένα φτωχό λεξιλόγιο και μια στοιχειώδη σύνταξη, ώστε να περιορίσει τα εργαλεία της σύνθετης και κριτικής σκέψης». Ο ηγέτης του ισχυρίζεται ότι μιλά εκ μέρους «του λαού»· ο Eco προβλέπει έναν «τηλεοπτικό ή διαδικτυακό λαϊκισμό, στον οποίο η συναισθηματική αντίδραση μιας επιλεγμένης ομάδας πολιτών μπορεί να παρουσιάζεται… ως η Φωνή του Λαού».
Αυτά ως προς τις μεθόδους του Τραμπ. Ωστόσο, ένα λαμπρό δοκίμιο στη γερμανική συλλογή, του Thomas Weber, ιστορικού στο University of Aberdeen, φωτίζει το πώς η ιδεολογία του διαφέρει από εκείνη του Χίτλερ.
Ο Χίτλερ εξυμνούσε το συλλογικό «Volk», που ενώνεται για τον ύψιστο ανθρώπινο σκοπό: τον πόλεμο. Αυτό απαιτούσε ένα ισχυρό γραφειοκρατικό κράτος.
Ο Τραμπ, αντιθέτως, θεωρεί τον πόλεμο ηλίθια πρακτική. Η φασιστική λατρεία του ηρωικού θανάτου τον αφήνει αδιάφορο. Αποφεύγει τους πολέμους, επιτιθέμενος μόνο σε χώρες πολύ αδύναμες για να απαντήσουν, όπως το Ιράν, η Βενεζουέλα και, αργότερα ίσως, η Γροιλανδία.
Ο Weber θεωρεί ότι ο Tραμπ, δεν πιστεύει ούτε στο κράτος ούτε στην κοινωνία, αλλά σε μια ακραία εκδοχή του αμερικανικού καπιταλισμού χωρίς κανόνες και ότι βλέπει ως ύψιστο ανθρώπινο σκοπό τον αυτοπλουτισμό.
Η εμπορευματοποίηση της προεδρίας από την οικογένειά του είναι απροκάλυπτη, με όρους υπερηφάνειας, επειδή τη θεωρεί φυσική. Για εκείνον, μια κυβέρνηση είναι μια οικογενειακή επιχείρηση, όχι ένα σύστημα υποστήριξης του στρατού.
Ο Τραμπ μοιάζει με έναν προνεωτερικό πατριμονιακό ηγέτη από την εποχή πριν τη σύσταση κρατών, υποστηρίζουν οι Stephen Hanson και Jeffrey Kopstein σε άλλο δοκίμιο του Wenn das Gestern anklopft.
Με άλλα λόγια, είναι περισσότερο αρχηγός της Εποχής του Σιδήρου παρά φασίστας επικεφαλής ενός σύγχρονου κράτους. Πράγματι, ανέθεσε στον Έλον Μασκ να περικόψει τμήματα του κράτους.
Ένας πατριαρχικός ηγέτης συναλλάσσεται απευθείας με ηγέτες αντίπαλων φατριών, τηρώντας κώδικες αμοιβαίου σεβασμού. Κυβερνά μέσω ενός εκτεταμένου οικογενειακού πλαισίου.
Ενώ ο Χίτλερ παρουσίαζε τον εαυτό του ως άνθρωπο χωρίς οικογένεια, φτάνοντας στο σημείο να κάνει την αδελφή του Paula να αλλάξει το επώνυμό της σε Wolf, ο Τραμπ αναθέτει καίριους ρόλους σε συγγενείς: ο γαμπρός του Jared Kushner πετά ανά τον κόσμο προσπαθώντας να φέρει ειρήνη (και χρήμα), ενώ οι γιοι του Τραμπ διευθύνουν τις οικογενειακές επιχειρήσεις κρυπτονομισμάτων.
Το πλησιέστερο σύγχρονο ισοδύναμο του πατριαρχικού ηγέτη είναι το αφεντικό της μαφίας – σε σημείο που ο Weber το συνδέει αυτό με την αγάπη του Τραμπ για τις μαφιόζικες ταινίες.
Ο Τραμπ αντιπροσωπεύει μια εκδοχή πολιτικού αυταρχισμού που σπανίως έχουμε δει εδώ και αιώνες.
