Με οποιονδήποτε άνθρωπο και να μιλήσει κανείς από αυτούς που βρέθηκαν στη Σκάλα Συκαμνιάς της Λέσβου μετά το 2015, τα χρόνια που το προσφυγικό ήταν στην κορύφωσή του, εργαζόμενο, κάτοικο, δημοσιογράφο ή οτιδήποτε άλλο, όλοι ανεξαιρέτως θα περιγράψουν το ίδιο φαινόμενο: τις περιόδους στις οποίες είχε γίνει συχνό, σχεδόν «κανονικό», να ξεβράζει η θάλασσα πτώματα ανθρώπων που επιχείρησαν να φτάσουν στις ελληνικές ακτές.

Λέμε «κανονικό», αλλά στην πραγματικότητα, το πόσο «κανονικό» το βρίσκει κανείς είναι κι ένα μέτρο του ψυχισμού του. Κάποιοι από τους μάρτυρες αυτής της φρίκης ακόμα τρέμουν όταν ανακαλούν αυτές τις εικόνες, η ομιλία τους γίνεται πιο γρήγορη και τα μάτια τους διαστέλλονται, σημάδι μιας λανθάνουσας ταραχής που ψάχνει τον χώρο να ακουστεί. Άλλοι έχουν εκπαιδεύσει εντατικά το βλέμμα τους στη νωθρότητα, αρκετά ώστε οι εικόνες αυτές να χάσουν το νόημά τους, να γίνουν πρώτα κοινοτοπίες, ύστερα θολές πληροφορίες, σκέτα χρώματα και στο τέλος να διαλυθούν σε πίξελ χωρίς καμία σημασία. Μία κάποια αναγκαία λοβοτομή, που τους καθιστά πιο ανθεκτικούς απέναντι στην οδύνη.

Αυτή τη δεύτερη οδό μπορούμε να θεωρήσουμε καλοπροαίρετα -ίσως περισσότερο καλοπροαίρετα απ’ ό,τι πρέπει- ότι έχει ακολουθήσει και η ελληνική κοινωνία εν συνόλω κι έτσι αυτός ο φακός της κάμερας που παρουσίασε ως εξαίρεση της εξαίρεσης αυτά που έβλεπε στη Μόρια, την Ειδομένη, την Αμυγδαλέζα και αλλού, μοιάζει πλέον περισσότερο με βαριεστημένη κάμερα ασφαλείας, παρά με το ασταμάτητο καταγραφικό που ακολουθεί τον ντοκιμαντερίστα στην καρδιά των γεγονότων.

Μία Ελλάδα που ανέκαμπτε όπως-όπως από τη λαίλαπα της οικονομικής κρίσης, ξανακερδίζοντας σιγά-σιγά την πολυτέλεια να ζει σε αφασία με τα ψίχουλα της παλαιάς της χλιδής, φαίνεται να αποδέχθηκε την ιδέα ότι η «πίσω αυλή» στην οποία έχει εναποθέσει τους πρόσφυγες και τους μετανάστες είναι αρκετά μακριά από τη σαλονοτραπεζαρία για να την απασχολήσει. Οι εικόνες αθλιότητας του προσφυγικού έγιναν εξωτικές και μακρινές, μοιάζοντας περισσότερο με γεγονότα χωρίς πλαίσιο από κάποια μακρινή ήπειρο, παρά με έκτακτες ειδήσεις που συντελούνται λίγα χιλιόμετρα παραδίπλα, ενδεικτικά της πολιτικής του ελληνικού κράτους και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Με έναν τρόπο, αυτό το πρόβλημα της κενότητας των εικόνων έχει αντιληφθεί και η ελληνική κυβέρνηση, αν κρίνουμε από την απόφαση του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου να δώσει στη δημοσιότητα εν είδει διαφήμισης τις εικόνες από τις σκληρές συνθήκες μεταγωγής των προσφύγων και μεταναστών στο λιοπύρι.

Δεν είναι ότι δεν τις έχουμε ξαναδεί· αντίθετα, χιλιάδες τέτοιες εικόνες, ενίοτε και πολύ χειρότερες, έχουν παρελάσει μπροστά από τα μάτια μας όλα αυτά τα χρόνια. Στην αρχή ήταν δείγματα της διαχειριστικής αποτυχίας του ελληνικού κράτους να προστατεύσει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Στη συνέχεια έγιναν κενά νοήματος σύμβολα, μία τελετουργική επιβεβαίωση της μεταμόρφωσης του άγους σε μπαναλιτέ. Και τώρα, ο Θάνος Πλεύρης και το υπουργείο του προσπαθούν να τις ξαναλανσάρουν ως «επιτυχίες» στη διαχείριση του προσφυγικού· άλλωστε, το τι συνιστά αποτυχία και επιτυχία το καθορίζουν οι εκάστοτε στόχοι που θέτει κανείς.

Η εν λόγω διαφημιστική εκστρατεία, βέβαια, επιβεβαίωσε την υποψία που πιθανώς είχαμε οι περισσότεροι δημοσιογράφοι που έτυχε να επισκεφθούμε τις αυτοσχέδιες δομές στην Κρήτη, όπου κρατούνται οι πρόσφυγες και μετανάστες που αφικνούνται μαζικότερα από πριν στα νότια παράλια του νησιού τις τελευταίες εβδομάδες. Η υποδοχή αυτή τη φορά δεν ήταν η συνήθης παράταξη μίας σειράς απαγορεύσεων και εμποδίων τα οποία θα οδηγούσαν σε συνεχή διαπραγμάτευση προκειμένου τα τηλεοπτικά συνεργεία και οι φωτογράφοι να αποσπάσουν μετά από πολλή ταλαιπωρία κάποιο ψήγμα εικόνας· «μπορείτε να τραβήξετε ό,τι θέλετε», έλεγαν οι αρχές στους εκπροσώπους του Τύπου, «αλλά απαγορεύεται να τους μιλήσετε».

Είναι ίσως αυτό το προαίσθημα, συνδυασμένο με την προαναφερθείσα κοινοτοπία των εικόνων, που έκανε τις φωτογραφίες και τα σχετικά βίντεο από την κράτηση και μεταγωγή των προσφύγων και μεταναστών να παραμείνουν στο κινητό του γράφοντος σχεδόν για μία εβδομάδα – και είναι η επιβεβαίωση αυτού του προαισθήματος μέσω της διαφημιστικής καμπάνιας του υπουργείου που θα καθιστούσε προπαγάνδα και εξυπηρέτηση τη δημοσίευσή τους.

«Η αίθουσα είναι ένας κλίβανος που πολλαπλασιάζει τη ζέστη, αλλά και την ανυπόφορη μυρωδιά – ένα κοκτέιλ κλεισούρας, ιδρώτα και απλυσιάς.»

Αντ’ αυτού, θα ήταν καλύτερα οι αναγνώστες να φανταστούν πώς μοιάζει σήμερα η παλιά αποθήκη του συμπλέγματος της Ένωσης Κιτροπαραγωγών της Κρήτης έξω από το Ρέθυμνο, η οποία αραχνιάζει απ’ όταν έπεσε θύμα της οικονομικής κρίσης. Έναν μεγάλο χώρο όπου οποιαδήποτε μόνωση υπήρχε κάποτε έχει διαβρωθεί και με τη βοήθεια των υψηλών θερμοκρασιών, αναδύει μία απερίγραπτη σαπίλα. Που ο ήλιος θερμαίνει όχι μόνο την οροφή, αλλά και το τεράστιο ανοιχτό πλάτωμα από άσφαλτο απ’ έξω, το οποίο με τη σειρά του αντανακλά τη θερμότητα και το απάλευτο, εκτυφλωτικό φως στο εσωτερικό της αποθήκης.

Μέσα, βρίσκονται κλεισμένοι για εβδομάδες εκατοντάδες άνθρωποι που έχουν καταλάβει διαφορετικές γωνίες ανάλογα με την εθνικότητά τους. Το κοινό που μοιράζονται είναι ότι είναι ξαπλωμένοι σε ένα πάτωμα, τα υλικά του οποίου δεν επιλέχθηκαν με την πρόβλεψη ότι θα φιλοξενήσουν ανθρώπινα σώματα, αλλά ρόδες φορτηγών και καφάσια. Η αίθουσα είναι ένας κλίβανος που πολλαπλασιάζει τη ζέστη, αλλά και την ανυπόφορη μυρωδιά – ένα κοκτέιλ κλεισούρας, ιδρώτα και απλυσιάς. Ο ήχος εναλλάσσεται ανάμεσα στη σιωπή της θερμοπληξίας και τις εκρήξεις με φωνές που προσπαθούν να δηλώσουν ότι δεν αντέχουν άλλο σε γλώσσες που κανείς από τους αποδέκτες του μηνύματος -τους δημοσιογράφους και τις αρχές- δεν καταλαβαίνει.

Αν δώσει κανείς ένα τσιγάρο στον άνθρωπο που θα πλησιάσει να το ζητήσει, αμέσως θα συγκεντρωθεί ένα μπούγιο από άτομα διαφόρων εθνικοτήτων να πάρει άλλο ένα. Κι επειδή τα τσιγάρα θα είναι το πολύ είκοσι, τριάντα ή σαράντα και οι άνθρωποι στους οποίους μοιράζονται εκατοντάδες, οι διεκδικητές θα αρχίσουν να έχουν κλιμακούμενες εντάσεις μεταξύ τους. Αυτές μπορεί να επιλυθούν και με τη χρήση βίας από τις αρχές, ειδικά από τη στιγμή που δεν θα βρίσκονται παραπάνω από 2-3 ένστολοι εκεί και ο φόβος τους για την ικανότητα που θα έχουν να διαχειριστούν κάποιο περιστατικό, σαν αυτά που μαθαίνουμε ότι συμβαίνουν συχνά σε τέτοιες συνθήκες, είναι έντονος.

«Λίγοι-λίγοι, χωρισμένοι ανά εθνικότητα οδηγούνται έξω από την αποθήκη και διατάζονται από τις αρχές να κάτσουν οκλαδόν στην καυτή άσφαλτο για περισσότερο από μία ώρα, περιμένοντας τα λεωφορεία.»

Όταν τελικά έρχεται η ώρα της μεταγωγής τους, είναι πλέον βαθύ μεσημέρι, όταν πια ο ήλιος του καλοκαιριού έχει κατακάψει την άσφαλτο για περισσότερες από δέκα ώρες. Η διαδικασία δεν είναι γρήγορη. Λίγοι-λίγοι, χωρισμένοι ανά εθνικότητα οδηγούνται έξω από την αποθήκη και διατάζονται από τις αρχές να κάτσουν οκλαδόν στην καυτή άσφαλτο για περισσότερο από μία ώρα, περιμένοντας τα λεωφορεία. Και όταν τα λεωφορεία έρθουν, θα οδηγηθούν σε απομονωμένο χώρο μέσα στα επιβατηγά πλοία -για να μην έρθουν καν σε οπτική επαφή με τους τουρίστες και τους ντόπιους- και η συνέχεια θα δοθεί σε παρόμοιες συνθήκες στη Μαλακάσα.

Ήμουν στην Κρήτη και πάλι το 2023, τη μέρα που έγινε το πολύνεκρο ναυάγιο της Πύλου. Σε ένα σουβλατζίδικο στα Χανιά κάποιοι ντόπιοι έβριζαν τους νεκρούς και ρωτούσαν δυνατά «τι δουλειά είχαν να έρθουν εδώ». Ίσως η στάση τους δεν είναι μόνο ρατσισμός ή εθνικισμός· ίσως πάνω απ’ όλα να είναι αποστασιοποίηση. Γιατί χωρίς αυτή την απόσταση που δημιουργεί το πρόχειρο εθνοτικό μίσος, δύσκολα μπορεί να μη τρελαθεί κανείς με τη σκέψη 700 ανθρώπων που χάνουν αργά και βασανιστικά το οξυγόνο τους κλεισμένοι σε ένα αμπάρι, βλέποντας γύρω τους δικούς τους άνθρωπους, τις οικογένειες και τα παιδιά τους, να πνίγονται. Και οι ίδιοι, ανήμποροι να δράσουν, να μένουν με αυτή την εικόνα και αυτή την επίγνωση ως τελευταία στιγμή της ζωής τους.

«Χάνουν αργά και βασανιστικά το οξυγόνο τους κλεισμένοι σε ένα αμπάρι, βλέποντας γύρω τους δικούς τους άνθρωπους, τις οικογένειες και τα παιδιά τους, να πνίγονται.» (Φωτ.: Angela Compagnone / Unsplash)

Οι φωτογραφίες και τα βίντεο από την περασμένη εβδομάδα στο Ρέθυμνο δεν είναι ίδιας έντασης με τη φρίκη της Πύλου. Αποτυπώνουν όμως κι αυτά μία αδιανόητη απανθρωποποίηση. Οι ίδιοι άνθρωποι που τους βλέπει κανείς εκεί να υπομένουν τις αντίξοες συνθήκες, που εκνευρίζονται, που απογοητεύονται, που ανησυχούν, που είναι πραγματικά πρόσωπα, χάνουν την τρισδιάστατη παρουσία τους. Γίνονται άλλη μία εικόνα, άλλου ενός ζητήματος και για αυτό οι εικόνες, όντας ανοιχτές στην πολυσημία, μπορούν να χρησιμεύσουν στην κυβέρνηση ως «κράχτης» του ξενοφοβικού της οίστρου.

Η επιλογή της δημοσιοποίησης όμως, μας βοηθάει να συνειδητοποιήσουμε μία χρήσιμη αλήθεια για το μέλλον: ότι η μόνη αναπαράσταση που μπορεί να μεταφέρει την πραγματική κτηνωδία της διαχείρισης του προσφυγικού είναι αυτή που συντίθεται νοητικά, που προσπαθεί να φανταστεί την εμπειρία αυτών των συνθηκών κράτησης πάνω στο σώμα — τη ζέστη, την άσφαλτο, τη μυρωδιά και ενίοτε, το πτυσσόμενο γκλομπ.

Και αν αυτή η αισθητηριακή σκέψη προκαλεί ανείπωτη, υπεράνθρωπη και τρομακτική φρίκη σε κάποιον ή όχι, είναι πιθανώς η πιο βαθιά και ουσιαστική διχοτόμηση μίας κοινωνίας.

Δύο νέα Θαλάσσια Πάρκα σε Ιόνιο και νότιο Αιγαίο ανακοίνωσε η Ελλάδα γεγονός που δεν πέρασε απαρατήρητο από την Τουρκία. Η Άγκυρα σχεδιάζει «να προχωρήσει στην ανακήρυξη δικών της» και η Αθήνα «ζυγίζει» τις αντιδράσεις της γείτονας χωρίς να χάνει τη ψυχραιμία της.

Οι ανακοινώσεις του Έλληνα πρωθυπουργού για δύο νέα Θαλάσσια Πάρκα προκάλεσαν την αντίδραση της Τουρκίας. « Η ελληνική κυριαρχία ορίζεται σαφώς και οριστικώς από διεθνή συμβατικά κείμενα» διεμήνυσε σε αυστηρούς τόνους το ελληνικό ΥΠΕΞ

Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις παραμένουν ένα σύνθετο και ευαίσθητο ζήτημα, με το Αιγαίο να αποτελεί κεντρικό σημείο έντασης. Παρά την ύπαρξη περιόδων ύφεσης, η κατάσταση παραμένει εύθραυστη, με περιοδικές προκλήσεις που διατηρούν την ένταση.

«Η ελληνική κυριαρχία ορίζεται σαφώς»

Με τις τελευταίες εξελίξεις να διαταράσσουν τα «ήρεμα νερά», το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών επιμένει στο αφήγημα περί «γκρίζων ζωνών» για να λάβει άμεσα απάντηση από το ελληνικό ΥΠΕΞ πως «η ελληνική κυριαρχία στην περιοχή ορίζεται σαφώς και οριστικώς από διεθνή συμβατικά κείμενα».

Σύμφωνα με την ελληνική κυβέρνηση τα δύο νέα Εθνικά Θαλάσσια Πάρκα σε νότιες Κυκλάδες και Ιόνιο, συνολικής έκτασης  27.500 km2, τίθενται από έως τις 22 Σεπτεμβρίου σε δημόσια διαβούλευση.

Αμέσως μετά, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας θα προχωρήσει σε επεξεργασία των σχολίων της διαβούλευσης και τη σύνταξη του σχεδίου Προεδρικού Διατάγματος, με στόχο την κατάθεσή του στο ΣτΕ μέχρι τα τέλη Οκτωβρίου. Με την ολοκλήρωση της νομικής επεξεργασίας από το ΣτΕ και τη δημοσίευση των Προεδρικών Διαταγμάτων ολοκληρώνεται η θεσμοθέτηση των δύο πάρκων.

«Θαλασσοταραχή» στην Τουρκία

Η Άγκυρα, ευρισκόμενη σε «θαλασσοταραχή», μέσω του υπουργείο Εξωτερικών, έσπευσε να επαναλάβει ότι «τα θαλάσσια πάρκα που θα κηρυχθούν στο Αιγαίο δεν θα έχουν κανένα νομικό αποτέλεσμα στο πλαίσιο των αλληλένδετων προβλημάτων του Αιγαίου μεταξύ των δύο χωρών, συμπεριλαμβανομένων συγκεκριμένων γεωγραφικών σχηματισμών των οποίων η κυριότητα δεν έχει μεταβιβαστεί στην Ελλάδα με διεθνείς συνθήκες (…)».

«Κούνησε το δάχτυλο» στην Αθήνα λέγοντας πως «θα πρέπει να αποφεύγονται μονομερείς ενέργειες σε κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες όπως το Αιγαίο και τη Μεσόγειο» και δήλωσε «πάντα έτοιμη να συνεργαστεί με την Ελλάδα ως ένα από τα δύο παράκτια κράτη στο Αιγαίο Πέλαγος».

Άμεση ήταν η αντίδραση του Ελληνικού υπουργείο Εξωτερικών. «Η καθιέρωση των Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων στο Ιόνιο και στο Αιγαίο Πέλαγος γίνεται με αμιγώς περιβαλλοντικά κριτήρια σε περιοχές ελληνικής κυριαρχίας. Αναφορές σε κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες είναι εντελώς ανεδαφικές. Το νομικό καθεστώς στο Αιγαίο είναι ξεκάθαρο. Η ελληνική κυριαρχία στην περιοχή αυτή ορίζεται σαφώς και οριστικώς από διεθνή συμβατικά κείμενα», απάντησε βάζοντας τα πράγματα στη θέση τους.

Σημείωσε δε πως «η Ελλάδα τάσσεται παγίως υπέρ του διαλόγου με την Τουρκία, με στόχο τη διευθέτηση της μοναδικής ελληνοτουρκικής διαφοράς, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, αυτή της οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας και Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης μεταξύ των δύο χωρών».

Η Τουρκία θα απαντήσει με δικά της θαλάσσια πάρκα

Η Άγκυρα προετοιμάζει την απάντησή της με τούρκους αξιωματούχους να δηλώνουν στο πρακτορείο ειδήσεων Anadolu ότι η κίνηση της Ελλάδας θεωρείται απόπειρα μεταβολής του status quo στο Αιγαίο. Όπως γράφει το τουρκικό πρακτορείο «αξιωματούχοι εκτιμούν ότι το επόμενο βήμα θα είναι η ανακήρυξη των τουρκικών θαλάσσιων πάρκων» κάτι που αναφέρει ρητά και η ανακοίνωση του τουρκικού ΥΠΕΞ.

Οι επόμενες κινήσεις της Αθήνας

Με το «πολιτικό θερμόμετρο» στο Αιγαίο να είναι εξαιρετικά πιθανό να ανέβει προσεχώς ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών ενημέρωσε το Εθνικό Συμβούλιο Εξωτερικής Πολιτικής που συνεδρίασε το πρωί της 21ης Ιουλίου, προχωρώντας σε εξηγήσεις όσον αφορά τους χάρτες.

Ο Γεραπετρίτης όπως αναφέρουν οι πληροφορίες του in υπεραμύνθηκε των κινήσεων της κυβέρνησης για τα θαλάσσια πάρκα, τα οποία είναι αρμοδιότητας του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, διαβεβαιώνοντας ότι το επόμενο διάστημα θα ολοκληρωθεί ο σχεδιασμός και για τις υπόλοιπες περιοχές ενδιαφέροντος. Επέμεινε πως η Αθήνα κάνει τις κινήσεις που προβλέπονται στο πλαίσιο της άσκησης των κυριαρχικών της δικαιωμάτων και για αυτό υπάρχουν οι αναμενόμενες αντιδράσεις από την Τουρκία.

Τετραήμερη εργασία. Πολλά ακούγονται, άλλα τόσα γράφονται αλλά πολύ λίγα είναι τελικά αυτά που εφαρμόζονται.

Οι συζητήσεις γύρω από την τετραήμερη εβδομάδα εργασίας αναζωπυρώθηκαν για πρώτη φορά από την πανδημία COVID-19, με τους εργαζόμενους και τους εργοδότες να επανεξετάζουν τη σημασία της ευελιξίας και των παροχών στον χώρο εργασίας.

Η ιδέα είναι απλή – οι εργαζόμενοι θα εργάζονται τέσσερις ημέρες την εβδομάδα, αμείβονται με τον ίδιο μισθό και έχουν τα ίδια επιδόματα, αλλά και τον ίδιο φόρτο εργασίας.

Σε κάποιες ευρωπαϊκές χώρες, όπως σε Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία το μοντέλο της τετραήμερης εργασίας εφαρμόζεται πιλοτικά. Το ίδιο και σε παγκόσμιο επίπεδο, σε χώρες όπως οι ΗΠΑ και ο Καναδάς.

Σε ότι αφορά στην Ελλάδα, η τετραήμερη εργασία, συμπεριλαμβάνεται στο νέο εργασιακό νομοσχέδιο του υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, ωστόσο κανείς δεν μπορεί να στοιχηματίσει  ακόμη για το τι πρόκειται να γίνει.

Στο μεταξύ μία νέα έρευνα αποδεικνύει ότι οι τετραήμερες εβδομάδες εργασίας είναι καλές για την υγεία των εργαζομένων.

Τετραήμερη εργασία και υγεία των εργαζομένων

Η μείωση της εβδομαδιαίας εργασίας σε τέσσερις ημέρες θα μπορούσε να ενισχύσει την υγεία των ανθρώπων και να μειώσει τον κίνδυνο επαγγελματικής εξουθένωσης, σύμφωνα με τα αποτελέσματα ενός πιλοτικού προγράμματος σε έξι χώρες.

Ένας αυξανόμενος αριθμός χωρών, συμπεριλαμβανομένης της Πολωνίας, της Ισλανδίας, της Γερμανίας και της Πορτογαλίας, πειραματίζεται με τη μείωση της εβδομαδιαίας εργασίας ως πιθανή απάντηση στα αυξανόμενα ποσοστά κατάθλιψης, άγχους και επαγγελματικής εξουθένωσης μεταξύ των εργαζομένων. Στο Βέλγιο, εν τω μεταξύ, οι εργαζόμενοι έχουν το δικαίωμα να ζητήσουν τετραήμερη εβδομάδα εργασίας.

Η εφαρμογή αυτού του εργασιακού μοντέλου παράγει 32 ώρες εργασίας εβδομαδιαίως

Η νέα μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature Human Behaviour, προστίθεται σε ένα αυξανόμενο σώμα ερευνών που δείχνουν ότι οι μικρότερες εβδομάδες εργασίας θα μπορούσαν να ωφελήσουν τόσο τους εργαζόμενους όσο και τους εργοδότες.

Στη δοκιμή συμμετείχαν περίπου 2.900 εργαζόμενοι από 141 οργανισμούς που συντόμευσαν τις εβδομάδες εργασίας τους χωρίς να μειώσουν τις αποδοχές τους στην Αυστραλία, τον Καναδά, την Ιρλανδία, τη Νέα Ζηλανδία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Συνολικά, η τετραήμερη εβδομάδα εργασίας φαίνεται να κερδίζει σιγά σιγά έδαφος σε όλο τον κόσμο, αλλά μένει να δούμε αν οι κυβερνήσεις θα την υιοθετήσουν οριστικά.

Πριν από την έναρξη της μελέτης, οι εταιρείες υποβλήθηκαν σε δίμηνη εκπαίδευση και αλλαγές στις ροές εργασίας τους για να βελτιώσουν την αποδοτικότητα και τη συνεργασία τους. Στη συνέχεια εφάρμοσαν μια εβδομάδα εργασίας τεσσάρων ημερών – ή μείωση των ωρών εργασίας κατά 20% – για άλλους έξι μήνες.

Μετά από έξι μήνες, οι εργαζόμενοι με μειωμένες εβδομάδες εργασίας ανέφεραν λιγότερη εξουθένωση και καλύτερη ψυχική και σωματική υγεία, καθώς και μεγαλύτερη ικανοποίηση από την εργασία τους.

Εν τω μεταξύ, δεν υπήρξαν αλλαγές για τους εργαζόμενους σε 12 αμερικανικές εταιρείες που δεν συντόμευσαν τις εβδομάδες εργασίας τους, οι οποίες χρησίμευσαν ως ομάδα σύγκρισης.

Ίδιες οι επιπτώσεις σε όλα τα έθνη

«Απλώς φαίνεται ότι οι επιπτώσεις στην ευημερία είναι αρκετά ομοιόμορφες σε όλες τις εταιρείες, σε όλα τα έθνη, σε όλους τους εργαζόμενους», δήλωσε στο Euronews ο Ουεν Φαν, ένας από τους συγγραφείς της μελέτης και αναπληρωτής καθηγητής κοινωνιολογίας στο Boston College.

Όσο περισσότερο οι άνθρωποι μείωναν τις ώρες εργασίας τους, τόσο καλύτερα ένιωθαν για τη δουλειά τους και την επαγγελματική τους εξουθένωση και, σε κάποιο βαθμό, την ψυχική τους υγεία, διαπίστωσε η μελέτη.

Αλλά ακόμη και οι εργαζόμενοι που μείωσαν τον χρόνο εργασίας τους κατά λίγες μόνο ώρες ανέφεραν καλύτερη υγεία και ικανοποίηση από την εργασία τους σε σχέση με την ομάδα σύγκρισης.

Οι περισσότερες εταιρείες εξακολουθούσαν να λειτουργούν με μικρότερες εβδομάδες εργασίας ένα χρόνο μετά την έναρξη του προγράμματος, και δεν φαίνεται ότι τα αποτελέσματα εξανεμίστηκαν με την πάροδο του χρόνου, καθώς οι άνθρωποι προσαρμόζονταν στα νέα τους ωράρια.

«Δεν υπάρχουν ενδείξεις οπισθοδρόμησης όσον αφορά την ευημερία των εργαζομένων ή τις επιδόσεις», δήλωσε ο Βρένταν Μπάρτσελ, κοινωνιολόγος στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, ο οποίος έχει αναλύσει προγράμματα τετραήμερης εβδομάδας εργασίας στο Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά δεν συμμετείχε στην τελευταία μελέτη.«

«Αλλαγή παιχνιδιού»

Τα οφέλη της μικρότερης εβδομάδας εργασίας συνοψίζονται σε μεγάλο βαθμό σε τρεις παράγοντες: την αντιλαμβανόμενη εργασιακή ικανότητα των εργαζομένων, τα λιγότερα προβλήματα ύπνου και τη λιγότερη κόπωση, υπογραμμίζοντας πόσο σημαντικός είναι ο ύπνος για την υγεία των ανθρώπων.

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι εργαζόμενοι στην τελευταία μελέτη εργάζονταν κατά μέσο όρο 40 ώρες την εβδομάδα πριν από τη δοκιμή – που σημαίνει ότι μια μείωση κατά 20% θα τους έφερνε σε 32 ώρες. Αυτή είναι ήδη η μέση εβδομαδιαία εργασία για τους ανθρώπους στην Ολλανδία, ενώ ο μέσος όρος σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι 36 ώρες.

Η μείωση του εργασιακού ωραρίου προσφέρει περισσότερο ελεύθερο χρόνο στον εργαζόμενο για να ξεκουραστεί, να ζει πιο ήρεμα και να αναπτύξει τα ενδιαφέροντά του, διευρύνοντας τις δραστηριότητές του

Ωστόσο, τα αποτελέσματα θα μπορούσαν να είναι διδακτικά για τις χώρες και τους οργανισμούς που επιθυμούν να ανακουφίσουν τους εργαζομένους τους. Η Ισπανία, για παράδειγμα, προχωρά τώρα με σχέδια για τη μείωση της εβδομαδιαίας εργασίας της στις 37,5 ώρες από τις 40 ώρες.

Το πιλοτικό πρόγραμμα είχε μερικούς περιορισμούς, για παράδειγμα, το γεγονός ότι οι εργαζόμενοι ανέφεραν την ευημερία τους στις έρευνες – και μπορεί να ανέφεραν υπερβολικά πόσο καλά τα πήγαιναν «με την ελπίδα να διατηρηθεί η δοκιμή», αναγνώρισαν οι ερευνητές.

Όταν ο εργαζόμενος δουλεύει λιγότερες ώρες, καταλήγει να είναι πιο παραγωγικός απ’ όσο θα ήταν σε πενθήμερη εργασία

«Αυτές οι μελέτες για την εβδομάδα τεσσάρων ημερών έχουν αρχίσει να απογειώνονται από την εποχή της πανδημίας, όπου οι άνθρωποι είχαν πολύ μεγαλύτερη φαντασία για το πώς τα πράγματα θα μπορούσαν να είναι διαφορετικά», λένε. Και προσθέτουν: «Αυτή είναι μια απολύτως σημαντική μελέτη που… θα αλλάξει τα δεδομένα».

Πού βρισκόμαστε στην Ελλάδα

Όπως προαναφέραμε το νέο εργασιακό νομοσχέδιο του υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, εισάγει τη δυνατότητα τετραήμερης εργασίας καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, στο πλαίσιο ευελιξίας του εργασιακού ωραρίου.

Μέχρι σήμερα, η δυνατότητα τεραήμερης εργασίας (10 ώρες την ημέρα), σε συνεννόηση με τον εργοδότη, ισχύει για έξι μήνες.

Με το νέο νομοσχέδιο, η δυνατότητα αυτή δίνεται για ολόκληρο το έτος. Κάθε εργαζόμενος, χωρίς περιορισμό, για παράδειγμα ένας γονέας με ανήλικο τέκνο, θα μπορεί να εργάζεται εφεξής σε 4ήμερη βάση καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, κατόπιν συνεννόησης με τον εργοδότη.

Για παράδειγμα, ένας εργαζόμενος μπορεί να εργάζεται 10 ώρες ημερησίως για δύο ημέρες και τις υπόλοιπες δύο ημέρες να έχει μειωμένο ωράριο, παίρνοντας ρεπό την πέμπτη ημέρα, υπό την προϋπόθεση τήρησης του ημερήσιου χρόνου ανάπαυσης (11 ώρες) και του μέγιστου εβδομαδιαίου ορίου εργασίας.

Μετά την παρουσίαση του σχεδίου ξέσπασαν αντιδράσεις από συνδικάτα και την αντιπολίτευση που υποστηρίζουν ότι η τετραήμερη εργασία, όπως ορίζεται, μπορεί να οδηγήσει σε υπερεκμετάλλευση, καθώς οι εργαζόμενοι μπορεί να εργάζονται έως και 13 ώρες ημερησίως σε κάποιες περιπτώσεις, με προσαύξηση 40% στην αμοιβή τους, κάτι που θεωρείται ότι αποδυναμώνει το παραδοσιακό 8ωρο.