Ο Λαμπράκης, βαλκανιονίκης του άλματος σε μήκος (το 7.37 που πέτυχε το 1938 έμεινε για 21 χρόνια, πανελλήνιο ρεκόρ στο αγώνισμα), με πλούσια αντιστασιακή δράση (ιδρυτικό μέλος της Επιτροπής Ελλήνων Αθλητών), διακεκριμένος γιατρός και βουλευτής (συνεργαζόμενος) με την ΕΔΑ είχε μπει στο στόχαστρο, για την παράτολμη και μοναχική πορεία Ειρήνης μέχρι το Μαραθώνα που είχε απαγορεύσει τον Απρίλιο του 1963 η κυβέρνηση της ΕΡΕ του Κωνσταντίνου Καραμανλή.
Η “Αυγή” μετά την πορεία ειρήνης που απαγορεύτηκε και έκανε … μόνος του ο Γρηγόρης Λαμπράκης. Στο κέντρο η φωτογραφία με το πανό “Ελλάς” και δεξιά ο διαπληκτισμός του βουλευτή της ΕΔΑ με την αστυνομία
Η αστυνομία συλλαμβάνει αδιακρίτως.“Περί την 8ην π.μ. συνελήφθησαν οδηγηθέντες εις την σχολήν Αστυνόμων, όπου και παρέμειναν μέχρι της 8ης μ.μ.ο μουσικοσυνθέτης κ. Μίκης Θεοδωράκης, ο ζωγράφος κ. Μίνως Αργυράκης και η σύζυγός του. Ούτοι συνελήφθησαν ενώ εβάδιζον επί του δεξιού πεζοδρομίου της Λεωφόρου Κηφισίας, έξωθι του κινηματογράφου «Άνεσις». Ολίγον αργότερον συνελήφθησαν εντός ταξί επί της λεωφόρου Κηφισίας ο ηθοποιός κ. Α. Αλεξανδράκης και η σύζυγός του κ. Αλίκη Γεωργούλη” γράφει ο Τύπος. Ο Λαμπράκης όμως έχει βουλευτική ασυλία και πραγματοποιεί την πορεία μόνος του, ανοίγοντας και το περίφημο πανό, που γράφει Ελλάς.
Μια μέρα μετά κάνει ένα ταξίδι-αστραπή μέχρι το Λονδίνο για να συμπαρασταθεί στην Μπέτυ Αμπατιέλου μετά την επεισοδιακή συνάντηση της με την βασίλισσα Φρειδερίκη. Η Αγγλίδα σύζυγος του φυλακισμένου από το 1947, ιστορικού στελέχους του ΚΚΕ, Αντώνη Αμπατιέλου, διαδηλώνει μαζί με Κύπριους φοιτητές έξω από το ξενοδοχείο όπου διαμένει η εκνευρισμένη βασίλισσα.
Ο αστικός μύθος λέει ότι η Φρειδερίκη που έτρεχε να αποφύγει τους διαδηλωτές, έφαγε και ένα χαστούκι από την “κόκκινη Μπέτυ”. Μιλώντας την ίδια μέρα στο BBC η Αμπατιέλου διέψευσε το γεγονός, αλλά έθεσε επί τάπητος το ζήτημα των πολιτικών κρατουμένων
Φτάνοντας στο Λονδίνο, ο Λαπράκης ζητάει ακρόαση από τη βασίλισσα, η οποία αρνείται. Η απάντηση του βουλευτή είναι μια συνέντευξη Τύπου όπου καταγγέλλει: “Στην Ελλάδα δεν κυβερνά η κυβέρνηση, ή ο βασιλεύς, αλλά η Φρειδερίκη”. Η πρες-κόνφερανς εξόργισε ακόμα περισσότερο την βασίλισσα και σύμφωνα με τον Γεράσιμο Τσιγάντε, γραμματέα των ανακτόρων, ακούστηκε να λέει “μα καλά δεν θα με απαλλάξει κανείς απ’ αυτόν;”
Ένα μήνα αργότερα θα πέσει νεκρός από το δολοφονικό χτύπημα του Εμμανουηλίδη, επιβάτη του τρίκυκλου που οδηγούσε ο Γκοτζαμάνης…
Στις 22 Μαΐου 1963, ο βουλευτής της ΕΔΑ, γιατρός, αθλητής και ειρηνιστής Γρηγόρης Λαμπράκης δέχεται θανάσιμο χτύπημα από παρακρατικούς στη Θεσσαλονίκη, αμέσως μετά από αντιπολεμική εκδήλωση για την ειρήνη. Πέντε ημέρες αργότερα, στις 27 Μαΐου, υποκύπτει στα τραύματά του.
Η δολοφονία του συγκλόνισε το πανελλήνιο και αποκάλυψε τις σκοτεινές διασυνδέσεις παρακρατικών μηχανισμών με τμήματα του κρατικού μηχανισμού, την εποχή που η Ελλάδα προσπαθούσε να σταθεί δημοκρατικά στα πόδια της μετά τον εμφύλιο. Ο ανακριτής Χρήστος Σαρτζετάκης –μετέπειτα Πρόεδρος της Δημοκρατίας– ανέδειξε με θάρρος τις ευθύνες και την αλήθεια, παρά τις ισχυρές πιέσεις.
Η μορφή του Λαμπράκη έγινε σύμβολο αγώνα για τη δημοκρατία, την ειρήνη και την κοινωνική δικαιοσύνη. Η δολοφονία του ενέπνευσε το παγκόσμιο κίνημα ειρήνης και τον κινηματογραφικό κόσμο, με κορυφαίο παράδειγμα την ταινία «Ζ» του Κώστα Γαβρά.
Το σύνθημα “Ζει”, που γέμισε τους τοίχους και τις ψυχές χιλιάδων Ελλήνων, έμελλε να γίνει διαχρονικό μήνυμα αντίστασης και μνήμης.
