Ο κακός λύκος των παραμυθιών, στην πραγματικότητα, μπορεί να προστατεύσει τον άνθρωπο – έστω και άθελά του… Παρότι η Ευρωπαϊκή Ένωση ψήφισε για τη χαλάρωση των κανόνων προστασίας των λύκων, των οποίων ο αριθμός αυξάνεται στην Ευρώπη, διευκολύνοντας το κυνήγι τους υπό «αυστηρές προϋποθέσεις», ο λύκος μπορεί – με έναν έμμεσο τρόπο – να σώσει ανθρώπινες ζωές.
Στον ίδιο δρόμο βαδίζουν, όμως, και οι Ηνωμένες Πολιτείες του Ντόναλντ Τραμπ, που στοχεύει να μειώσει την προστασία για τους λύκους.
Ο Τομ Γκέιμπλ, βιολόγος λύκων από το Πανεπιστήμιο της Μινεσότα, περιέγραψε στην Washington Post, πώς μια νέα σειρά ερευνών βοηθά να ξαναγραφεί η ιστορία του μεγάλου, κακού λύκου, με μια αναπάντεχη ανατροπή.
Συνήθως, κάθε ιστορία για τον πρόγονο των αγαπημένων μας σκύλων τελειώνει με αδηφάγους λύκους που σκοτώνουν. Είναι οι κακοί σε παραμύθια όπως η «Κοκκινοσκουφίτσα» και σε παραβολές όπου εμφανίζονται με προβιά σαν να είναι αθώα προβατιάκια. Ωστόσο, μελέτες έχουν βρει ότι οι λύκοι στα Μεσοδυτικά των ΗΠΑ και στον Καναδά, όχι μόνο κρατούν υπό έλεγχο τους πληθυσμούς των ελαφιών, αλλά αλλάζουν επίσης τη συμπεριφορά των ελαφιών με τρόπους που βοηθούν στην πρόληψη τροχαίων ατυχημάτων και σώζουν ανθρώπινες ζωές!
Ανακαλύψεις όπως αυτή προσθέτουν νέες διαστάσεις στην κατανόησή μας για το τι χάνουμε όταν δεν εμποδίζουμε ή και βοηθάμε την εξάλειψη ειδών. Η διεπιστημονική εργασία που συνδέει την οικολογία και την οικονομία αποκαλύπτει κρυμμένους τρόπους με τους οποίους είδη όπως οι βάτραχοι, οι γύπες και οι νυχτερίδες βοηθούν την ανθρωπότητα. Κάτι τέτοιο ισχύει, σε ένα βαθμό, και με τον λύκο.
Η παρακμή και η αναβίωση του γκρίζου λύκου
Πριν ο λύκος αρχίσει να φοβίζει τους ανθρώπους, τον τιμούσαν. Οι ιθαγενείς της Αμερικής έβαλαν τους λύκους στις παραδόσεις τους, με μερικούς ανθρώπους να θεωρούν τους λύκους συγγενείς. Αλλά οι Ευρωπαίοι άποικοι δεν έτρεφαν αγάπη για τα άγρια ζώα, που κυνηγούσαν τα βοοειδή, τους χοίρους και τα πρόβατά τους.
Για αιώνες, πολλοί Αμερικανοί έκαναν ό,τι μπορούσαν για να εξαφανίσουν τους λύκους – τους πυροβόλησαν, τους δηλητηρίασαν, τους έβαλαν φωτιά, τους κυνήγησαν με σκύλους και ξέθαψαν τα κουτάβια τους από τα κρησφύγετα.
«Ήταν σχεδόν καθολικό το γεγονός ότι οι λύκοι θεωρούνταν κακοί», είπε ο Ντέιβιντ Μεχ, βιολόγος του Γεωλογικού Ινστιτούτου των ΗΠΑ, που βοήθησε στη δημιουργία του International Wolf Center, ενός ερευνητικού και εκπαιδευτικού οργανισμού στη Μινεσότα.
Το 1973, όμως, το Κογκρέσο ψήφισε τον Νόμο για τα Απειλούμενα Είδη και, με τη βοήθεια νέων, εθνικών προστατευτικών μέτρων, οι λύκοι άρχισαν μια αργή επιστροφή. Ο Ντόμινικ Πάρκερ περίμενε σε ένα εστιατόριο ξενοδοχείου στο Yellowstone στα μέσα της δεκαετίας του 1990, όταν οι υπεύθυνοι της άγριας ζωής ετοιμάζονταν να φέρουν λύκους πίσω στο πάρκο για πρώτη φορά μετά από περίπου 70 χρόνια. «Το μέρος έσφυζε από ενθουσιασμό», θυμάται.
Ο Πάρκερ θαύμασε τη μεταμόρφωση που ακολούθησε. Καθώς οι αγέλες λύκων μεγάλωναν, τα κοπάδια των μεγάλων ελαφιών που είχαν κατακλύσει το πάρκο έπεσαν κατακόρυφα. Όχι μόνο οι λύκοι μείωσαν τον αριθμό των ελαφιών, αλλά και η απλή παρουσία των αρπακτικών τούς τρόμαξε από το να βόσκουν νεαρές ιτιές – ένα φαινόμενο που οι οικολόγοι αποκαλούν «τοπίο φόβου». Ωστόσο, πολλοί επιστήμονες θεωρούν ότι αυτή η ανάπαυλα έδωσε στα δέντρα και στην υπόλοιπη οικολογική κοινότητα την ευκαιρία να αναζωογονηθούν.
Έτσι ο Πάρκερ, τώρα περιβαλλοντολόγος στο Πανεπιστήμιο του Ουισκόνσιν, αναρωτήθηκε αν κάτι παρόμοιο συνέβαινε στα Μεσοδυτικά, όπου οι αγέλες λύκων είχαν επεκταθεί, πέρα από το προπύργιο τους στη βόρεια Μινεσότα, στο Ουισκόνσιν και το Μίσιγκαν.
Συγκρίνοντας την εξάπλωση των λύκων με τα ρεκόρ συγκρούσεων αυτοκινήτων στο Ουισκόνσιν, ο Πάρκερ και η μεταπτυχιακή του φοιτήτρια τότε, Τζένιφερ Ρέινορ, είδαν κάτι αξιοσημείωτο: Νομό ανά νομό, καθώς οι λύκοι εξαπλώνονται σε όλη την πολιτεία, οι συγκρούσεις αυτοκινήτων με ελάφια μειώθηκαν κατακόρυφα κατά 24% κατά μέσο όρο.
Στο Ουισκόνσιν, εξακολουθούν να υπάρχουν περίπου 17.000 συγκρούσεις οχημάτων με ελάφια ετησίως. Όμως, η παρουσία λύκων αποφεύγει περίπου 1.100 συγκρούσεις, 43 τραυματισμούς και έναν θάνατο κάθε χρόνο, σύμφωνα με τον Πάρκερ.
Η πιο προφανής εξήγηση θα ήταν ότι οι λύκοι τρώνε ελάφια και μειώνουν τον αριθμό που μπορεί να πέσουν πάνω στα αυτοκίνητα. Η επανεμφάνιση των λύκων, ωστόσο, δεν φάνηκε να μειώνει τον πληθυσμό των ελαφιών αρκετά, για να εξηγήσει την πλήρη μείωση των συγκρούσεων με αυτοκίνητα. Ο Πάρκερ και η ομάδα του διαπίστωσαν ότι κάτι άλλο συνέβαινε.
«Ντετέκτιβ» λύκων
Ο Γκέιμπλ καταδιώκει λύκους για όλη του την ενήλικη ζωή. Όταν ήταν νεότερος, αυτός και οι φίλοι του πέρασαν τον χειμώνα ακολουθώντας ίχνη λύκων κοντά στην οικογενειακή του καμπίνα στο Οντάριο. Τώρα, κάθε άνοιξη και καλοκαίρι παγιδεύει και ναρκώνει λύκους που περιφέρονται μέσα και γύρω από το Εθνικό Πάρκο Voyageurs, βάζοντας κολάρα GPS στο λαιμό τους για να παρακολουθούν τις κινήσεις τους.
Για τον υπόλοιπο χρόνο, αυτός και η ομάδα του από το Πανεπιστήμιο της Μινεσότα ακολουθούν τα αρπακτικά στα μέρη όπου υπάρχουν ελάφια, κάστορες και άλλα ζώα, για να κατανοήσουν καλύτερα τις κυνηγετικές τους συνήθειες.
Ο Γκέιμπλ συγκρίνει την έρευνά του με το αστυνομικό έργο. Συχνά, ανασκευάζει σκοτωμούς με αποκόμματα αποδεικτικών στοιχείων – λίγη τρίχα, ένα κομμάτι κόκαλο. Οι λύκοι είναι ικανοί να φάνε ένα «ελάφι 90 κιλών σε έξι ώρες», χωρίς καν να αφήσουν σκελετό, είπε.
Η τοποθεσία της «δολοφονίας» που βρήκε στον αυτοκινητόδρομο 53 αυτό τον μήνα ήταν φρέσκια. Διάφορα υπολείμματα ελαφιών εξακολουθούσαν να είναι διάσπαρτα στο σημείο. Στο παγωμένο ποτάμι, μια λίμνη ζεστού αίματος είχε κάνει μια κοιλότητα στον πάγο.
Το ζευγάρι Blood Moon Pack
Κοιτάζοντας τα δεδομένα GPS στο τηλέφωνό του, είδε ότι ένας λύκος με κολάρο από ένα ζευγάρι που παρακολουθούσε – που ονομάστηκε Blood Moon Pack – ήταν εδώ λίγο πριν την ανατολή του ηλίου. Η έλλειψη αίματος ακριβώς δίπλα στο δρόμο, του είπε ότι οι λύκοι κυνηγούσαν κοντά στον αυτοκινητόδρομο.
Το Blood Moon Pack είχε μια δύσκολη περίοδο δύο ετών. Το αρσενικό, με το όνομα Y1T και γνωστό για τις ευδιάκριτες σκούρες ραβδώσεις στο πρόσωπό του, είχε δημιουργήσει μια γέννα κουταβιών με το σύντροφό του την άνοιξη του 2024, αλλά κανένα δεν επέζησε το καλοκαίρι. Στη συνέχεια, τον Ιανουάριο, μια αντίπαλη αγέλη σκότωσε το θηλυκό. Ο Y1T κατάφερε να ξεφύγει. Περιπλανήθηκε και βρήκε μια νέα σύντροφο, μια γυναίκα γνωστή από τους ερευνητές ως Y8L. Το νέο ζεύγος επέλεξε ένα κομμάτι εδάφους κατά μήκος της εθνικής οδού 53.
Αντί να διασχίζουν το δάσος, οι λύκοι σε αυτή την περιοχή θέλουν να περιφέρονται κατά μήκος των αρτηριών που διασχίζουν οι άνθρωποι. Ακολουθούν ασφαλτοστρωμένους δρόμους και χωματόδρομους, καθαρά μονοπάτια κάτω από ηλεκτροφόρα καλώδια και μονοπάτια που χρησιμοποιούνται από snowmobiles, ATV και πεζοπόρους.
Οι λύκοι χρησιμοποιούν δρόμους και μονοπάτια «για τους ίδιους βασικά λόγους για τους οποίους και οι άνθρωποι θα τους χρησιμοποιούσαν», είπε ο Γκέιμπλ. «Επειδή είναι πιο εύκολο να καλύψεις περισσότερο έδαφος, πιο αποτελεσματικά». Μέσω της παρακολούθησης από το GPS και του επιτόπιου ντετέκτιβ του, ο Γκέιμπλ έδειξε ότι οι λύκοι κυνηγούν και σκοτώνουν ελαφάκια με λευκή ουρά πιο κοντά σε δρόμους και άλλα ανθρωπογενή μονοπάτια από ό,τι θα συνέβαινε τυχαία.
Πώς η παρουσία των λύκων οδήγησε σε λιγότερα τροχαία
Στηριζόμενοι στην έρευνα για το κίνημα των λύκων όπως αυτή του Γκέιμπλ, οι οικονομολόγοι Πάρκερ και Ρέινορ ανέπτυξαν μια θεωρία για το γιατί η παρουσία λύκων οδηγούσε σε λιγότερες συγκρούσεις αυτοκινήτων. Τα δεδομένα τους υποδηλώνουν ότι οι συγκρούσεις μειώθηκαν σε μεγάλο βαθμό, επειδή οι λύκοι απέτρεψαν τα ελάφια από το να κινηθούν κοντά σε δρόμους.
Όπως και στο Yellowstone, οι λύκοι φαινόταν να έχουν δημιουργήσει ένα τοπίο φόβου – αυτή τη φορά, προς όφελος των αυτοκινητιστών.
Οι δύο επιστήμονες υπολογίζουν, μάλιστα, ότι οι λύκοι εξοικονομούν σχεδόν 11 εκατομμύρια δολάρια το χρόνο στο Ουινσκόνσιν σε λιγότερα τροχαία ατυχήματα – ένα ποσό που είναι μια τάξη μεγέθους μεγαλύτερο από αυτό που πληρώνει το κράτος σε όσους χάνουν κατοικίδια και ζώα από τους λύκους.
«Η πραγματική πρόκληση είναι ότι οι άνθρωποι που βιώνουν τα οφέλη συχνά δεν είναι οι ίδιοι άνθρωποι που βιώνουν το κόστος» των λύκων, είπε ο Ρέινορ. Κάθε προεδρική κυβέρνηση από τον Τζορτζ Μπους και μετά, έχει λάβει μέτρα για να αφαιρέσει τους λύκους από τη λίστα των απειλούμενων ειδών, ενώ οι φιλοζωικές οργανώσεις έχουν επανειλημμένα μηνύσει τους κυβερνώντες για να επαναφέρουν τα αρπακτικά στη λίστα – συχνά, σημειώνοντας ότι διαδραματίζουν βασικό ρόλο στον έλεγχο των ελαφιών.
Οι οικολόγοι υποστηρίζουν ότι παρόλο που η ανάκτηση του γκρίζου λύκου ήταν μια επιτυχημένη ιστορία, με τους αριθμούς να αυξάνονται σε πάνω από 4.550 στη Μινεσότα, το Ουισκόνσιν και το Μίσιγκαν, εξακολουθεί να ωχριά σε σύγκριση με τα εκατομμύρια που κάποτε περιφέρονταν στη Βόρεια Αμερική. Το κυνήγι λύκων, προσθέτουν, μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την επόμενη γενιά κουταβιών.
Ο Γκέιμπλ προσπαθεί να μείνει έξω από τη συζήτηση για τους λύκους. Είπε ότι θέλει να προσφέρει ένα παράθυρο στη ζωή τους, ώστε οι άλλοι να αποφασίσουν αν χρειάζονται ακόμα προστασία.
Παρκάροντας σε έναν χιονισμένο δρόμο, έκανε κλικ στα πλάνα από μία από τις κάμερές του, σταματώντας σε μια εγγραφή από μερικές νύχτες νωρίτερα. Οι δύο λύκοι από το Blood Moon Pack μπορούσαν να φανούν να περιπολούν στο δρόμο, επιβεβαιώνοντας εκ νέου ότι διεκδικούσαν την περιοχή όπου τα ελάφια είχαν σκοτωθεί.
Για μια στιγμή στο βίντεο, το ζευγάρι σταμάτησε. Το θηλικό, η Y8L, πήδηξε ψηλά στον αέρα και άρχισε να δαγκώνει ελαφρά τον σύντροφό της, Y1T. «Είναι ένα ζευγάρι αναπαραγωγής», εξήγησε ο Γκέιμπλ. «Παίζουν, φλερτάρουν». Σκοπεύει να ψάξει για τα κουτάβια τους την άνοιξη.
